Home

Achtergrond 6 reacties

Luchtwassers voldoen niet aan wettelijke eisen

In Overijssel voldoet 90% van de 220 onderzochte luchtwassers niet aan de wettelijke voorschriften. Dit blijkt uit data-onderzoek van de apparaten. Tijd voor actie vindt gedeputeerde Tijs de Bree.

Dat uit onderzoek blijkt dat maar een op tien van de Overijsselse luchtwassers volgens de wettelijke regels functioneert, is voor milieugedeputeerde Tijs de Bree een enorme tegenvaller. Als locatie om de verontrustende cijfers toe te lichten heeft De Bree de keukentafel van varkenshouder Anton Tijs in Luttenberg uitgekozen. Hiermee wil De Bree benadrukken dat het een gezamenlijk belang is om zo snel mogelijk tot verbeteringen te komen. Volgens de gedeputeerde moet het jaar 2020 gebruikt worden om samen met veehouders, leveranciers, fabrikanten en belangenorganisaties te komen tot een sterke verbetering van de huidige situatie.

Verantwoordelijkheid ligt bij de boer

Over wie uiteindelijk verantwoordelijk is voor een goede werking van een luchtwasser is De Bree duidelijk. “Iedere boer is zelf verantwoordelijk dat de activiteiten waar hij een vergunning voor heeft, worden uitgevoerd volgens de vergunningsvoorschriften en daar hoort een goed functionerende luchtwasser bij. Dus strikt genomen is 90% van de onderzochte veehouders in overtreding.”

Twijfels over functioneren luchtwassers

De reden voor het onderzoek was dat Overijssel twijfels had over het functioneren van luchtwassers. Ook vanuit gemeenten kwamen hierover signalen binnen, aldus de provincie. Daarom heeft de provincie besloten samen met de Omgevingsdiensten IJsselland en Twente dit onderzoek uit te voeren.

Elektronische monitoring

De Bree benadrukt dat het onderzoek gedaan is op basis van datagegevens die de luchtwassers zelf vastleggen, de elektronische monitoring. De uitkomsten betekenen dus niet dat 90% van de luchtwassers daadwerkelijk in de praktijk niet goed functioneert. De luchtwasser van de gastheer, varkenshouder Anton Tijs, is wat dat betreft een goed voorbeeld. Uit de datagegevens van zijn luchtwasser blijkt dat het elektriciteitsgebruik van het apparaat op een gegeven moment niet meer werd vastgelegd. Een situatie die de Luttenbergse varkenshouder niet zelf kon zien en daarom ook niet opmerkte. De luchtwasser deed gewoon zijn werk. Uit andere uitgelezen gegevens konden de onderzoekers ook constateren dat de luchtwasser functioneerde. Maar strikt volgens de regels was Tijs hiermee wel in overtreding.

Fabeltje

Een fabeltje wil de gedeputeerde overigens meteen uit de wereld helpen, namelijk dat boeren hun luchtwassers niet zouden aanzetten om kosten te besparen. “Daar is in het onderzoek niets van gebleken, de meeste luchtwassers stonden gewoon aan.”

De opzet van het onderzoek

Het onderzoek van Overijssel, samen met de omgevingsdiensten IJsselland en Twente, onderscheidt zich van alle eerdere onderzoeken, omdat het zich uitsluitend heeft gericht op de data van de elektronische monitoring (EM), die van belang zijn voor de verwijdering van stikstof. Tot nu toe richten onderzoeken zich vaak op de werking bij een toezichtcontrole op het erf, een momentopname dus. Door de EM te onderzoeken konden conclusies getrokken worden over de werking van luchtwassers over langere perioden.

Alleen in Overijssel

Op dit moment is deze manier van onderzoek naar de werking van luchtwassers alleen in Overijssel toegepast. Volgens De Bree zijn andere provincies zeer geïnteresseerd om de Overijsselse onderzoeksmethode op termijn ook te gaan toepassen.

Toetsingscriteria

De toetsingscriteria waren:

  1. Voldoet de EM aan de verplichting om minimaal ieder uur data te registreren? Hierbij is 98% EM als minimale eis gehanteerd, ofwel 2% van de gegevens mag ontbreken.
  2. Voldoet de EM aan de wettelijke verplichting? Dit houdt in: registratie van minimaal vijf verschillende gegevens: de zuurgraad van het waswater (pH); de geleidbaarheid van het waswater (EC); de spuiwaterproductie; de drukval over het filterpakket; het elektriciteitsverbruik (EV) van de waswaterpomp.
  3. Hoe is de werking van de luchtwasser? Hiervoor werd gekeken naar de combinatie van de verschillende vastgelegde cijfers: hoeveel procent van de tijd is de pH van het waswater te hoog bij een chemische luchtwasser of te laag of te hoog bij een biologische wasser? Hoeveel procent van de tijd is de geleidbaarheid van het waswater te hoog? Hoeveel procent van de tijd heeft de waswaterpomp geen stroom verbruikt? Is de hoeveelheid spuiwater die er geproduceerd wel geloofwaardig?

Tegenvallende uitkomsten

Alle 346 Overijsselse bedrijven die volgens de afgegeven vergunningen en/of meldingen een of meer luchtwassers zouden (moeten) hebben is gevraagd de EM te overleggen over de periode november 2016 tot november 2017. Daarop reageerden 255 bedrijven en leverden uiteindelijk 195 bedrijven (met in totaal 220 luchtwassers) bruikbare EM-data in. Uiteindelijk bleken maar drie luchtwassers te voldoen aan alle drie de toetsingscriteria. 66 luchtwassers voldeden aan de eerste twee toetsingscriteria. 18 luchtwassers voldeden alleen aan het derde toetsingscriterium.

De conclusie van de onderzoekers is dat bij zo’n 70% van de luchtwassers de elektronische monitoring niet goed functioneert en dat 90% niet voldoet aan alle gestelde criteria. Deze uitkomst geldt voor alle soorten luchtwassers, er is niet een type dat voldoet.

‘Vergunningvoorschrift moet worden nageleefd’

Over de uitkomsten is Tijs de Bree duidelijk: “Dat maar drie bedrijven voldeden aan de wettelijke voorschriften is wel heel erg weinig. Dat aantal moet echt omhoog, het wettelijke voorschrift is er niet voor niets. Het kan niet zo zijn dat een vergunningvoorschrift niet wordt nageleefd. Van ons mag je verwachten dat wij helder zijn over wat er mogelijk is binnen een vergunning. En bij boeren mogen we erop rekenen dat ze daarbinnen werken.”

Onvoldoende zicht op werking luchtwasser

Toch is het niet zo dat De Bree de ‘schuld’ op het bord van de boer wil schuiven. Uit een analyse van de provincie blijkt dat boeren onvoldoende zicht hebben op de daadwerkelijke werking van de luchtwasser. Vaak ontbreekt ook de technische kennis. De Bree: “Het onderhoud van de luchtwassers is te veel de ‘ver van mijn bed show’, dat moet veranderen. De kennis over het juiste onderhoud moet omhoog.”

Voorlichting in 2020

Om verbetering te bereiken staat dit jaar bij de provincie Overijssel in het teken van voorlichting en – opnieuw – controle. De Bree: “In de komende maanden organiseren we voorlichtingsbijeenkomsten voor alle veehouders met een luchtwasser, leveranciers en belangenorganisaties. We willen boeren aansporen om meer zorg en aandacht aan de luchtwassers te besteden.”

Branche aan zet

De milieugedeputeerde is van mening dat nu eerst de branche aan zet is. “Boeren, leveranciers en brancheorganisatie moeten gezamenlijk komen met oplossingen die het voor de agrarische ondernemers gemakkelijker maken om aan de wettelijke eisen te voldoen. Zowel de leveranciers als de brancheorganisatie hebben aangegeven hier een rol voor zichzelf te zien”, zegt De Bree. “Tijdens de genoemde voorlichtingsbijeenkomsten willen zij die rol ook pakken. LTO Noord en POV zullen hierbij aanwezig zijn.”

De meeste varkens- en pluimveehouders zijn welwillend, maar kunnen hier best wat hulp bij gebruiken

Ben Haarman, voorzitter LTO Noord regio Oost, bevestigt dat zijn organisatie aanwezig zal zijn tijdens de voorlichtingsbijeenkomsten. “Iedereen heeft belang bij optimaal werkende luchtwassers, ook de boeren. Het is goed dat de provincie meedenkt in het optimaliseren van luchtwassers. De werking is tamelijk complex. De meeste varkens- en pluimveehouders zijn welwillend, maar kunnen hier best wat hulp bij gebruiken.”

Kanttekening bij cijfers

Haarman vindt het zorgelijk dat volgens het rapport slechts 10% van de luchtwassers in Overijssel goed zou functioneren. Een kanttekening heeft de LTO-voorzitter wel: “Deze cijfers betekenen niet automatisch dat de luchtwassers een slecht rendement hebben, dat is niet gemeten. Uit het ‘administratieve’ onderzoek volgt dat elektronische monitoring in een groot aantal gevallen niet juist is. Maar de sector weet dat er verbetering mogelijk is. Daar werken we hard aan.”

Controles in 2020

Vanaf medio 2020 staan weer controles op het programma. In juli 2020 worden opnieuw gegevens opgevraagd bij alle 346 bedrijven met een luchtwasser. Tijs de Bree: “We hopen dan de effecten te zien van de voorlichting dit voorjaar. In ieder geval worden de controles strikter als er niets gebeurt.”

‘Foute monitoring betekent niet meteen dat het in de praktijk niet werkt’

Varkenshouder Anton Tijs draait er niet omheen, de keuze voor een luchtwasser was niet de zijne. Maar het moest wel. Daarom probeert hij naar beste eer en geweten de luchtwasser in bedrijf te houden. “Als je verder wilt met je bedrijf, moet je wel meedoen.” Liever vandaag dan morgen zou Tijs de luchtwasser van zijn erf zien verdwijnen. “Weg met dat rotding!”

Varkenshouder Anton Tijs (68) heeft een extra filterpakket aangeschaft om de luchtwasser zo snel mogelijk weer in bedrijf te hebben als de filters vol zitten. - Foto's: Michel Velderman
Varkenshouder Anton Tijs (68) heeft een extra filterpakket aangeschaft om de luchtwasser zo snel mogelijk weer in bedrijf te hebben als de filters vol zitten. - Foto's: Michel Velderman

Anton heeft zijn met zijn dochter Karin een bedrijf met 2.000 vleesvarkens. Eerder hadden ze ook een gesloten vermeerderingsbedrijf met 400 zeugen. Maar omdat zijn dochter met haar man 15 kilometer verderop een rundveebedrijf heeft en Tijs zelf een jaartje ouder wordt, zijn de zeugen weggedaan. Sinds 2008 heeft Anton Tijs een luchtwasser op zijn bedrijf, zijn omgevingsvergunning is ook van dat jaar.

Gezondheidsproblemen varkens

Tijs kwam er de eerste keer op een heel vervelende manier achter dat de lamellen in zijn luchtwasser vol zaten. “We zagen het aan de gezondheid van de varkens, die kregen longproblemen, toen werd duidelijk dat er iets niet klopte. Die pakketten bleken dicht te zitten. Het zou fijn zijn als ik eerder een waarschuwing zou hebben gekregen dat de luchtwasser vol zat en het pakket vervuild was. Er gaat nu een lampje branden als het zwavelzuurvat leeg is. En als het lampje constant brandt, is het filter binnenin verstopt.”

Bij een rondleiding over zijn varkensbedrijf staat Anton Tijs met gedeputeerde Tijs de Bree even stil bij de luchtwasser.
Bij een rondleiding over zijn varkensbedrijf staat Anton Tijs met gedeputeerde Tijs de Bree even stil bij de luchtwasser.

Extra set lamellen

Om efficiënter te kunnen werken heeft Tijs een extra set lamellen aangeschaft om snel te kunnen wisselen. Daardoor draait de luchtwasser al weer binnen een paar uur. “Schoonmaken is een rotklus, dat kost me vele uren. De wisselset staat daarna weer schoon onder de kapschuur.” Ook met de zwavelzuurvoorraad neemt Tijs geen risico, hij heeft altijd een vat op voorraad.

Varkenshouder Anton Tijs in Luttenberg toont milieugedeputeerde Tijs de Bree van Overijssel delen van het reservefilterpakket die hij klaar heeft staan in de schuur.
Varkenshouder Anton Tijs in Luttenberg toont milieugedeputeerde Tijs de Bree van Overijssel delen van het reservefilterpakket die hij klaar heeft staan in de schuur.

Overstappen op ander systeem

Dat hij ook tot de grote groep varkenshouders behoort die volgens de regels de boel niet op orde heeft, steekt Tijs wel. “Dat de elektriciteit van de pomp niet goed gemonitord is, was voor ons niet te zien, dat zit ‘verstopt’ in de luchtwasser. Dat 90% niet goed zou werken heeft met de monitoring te maken, maar betekent niet automatisch dat het in de praktijk niet werkt. Daar zijn wij een duidelijk voorbeeld van.” Het liefst zou Tijs overstappen op een ander systeem. “Die zijn vaak veel eenvoudiger, zoals vernevelen in de stal. Daar wordt nu onderzoek naar gedaan. Maar het duurt zo verschrikkelijk lang voor het in de praktijk gebruikt mag worden.”

Laatste reacties

  • john***

    hopen dat er snel goede ammoniak sensors beschikbaar komen die continue monitoren. Laat er maar een lampje gaan branden als er een te hoge uitstoot is.

    nu worden die wassers alleen maar van nog meer techniek voorzien wat kapot kan zoals blijkt uit dit verhaal.

  • fietskip

    Inderdaad John. En voor gedeputeerde de Bree geef ik mee om andere sectoren net zo strikt te controleren als hij doet in de landbouw. Ook hij is strikt genomen in overtreding als hij dat niet doet!

  • john***

    net mijn gegevens eens bekeken, als er water toegevoegd of de wasser spuit wordt schieten deze alle kanten op en duurt het even voordat deze weer stabiel zijn. De vraag is of dit een probleem is? Neem aan dat tijdens het testen en het toekennen van waardes dezelfde effecten aanwezig waren en er ondanks dat er toch voldoende ammoniak gereduceerd is. Of krijgen we dadelijk nog beter functionerende wassers met 99% reductie als er een regeling komt die de wasser exact op geleidbaarheid en ph houd?

  • sjaakie

    Ik kan er tot op de dag van vandaag niet begrijpen dat we nu met deze problematiek te maken hebben ik heb op mijn bedrijf 3 biologische Luchtwassers staan eentje nota bene met subsidie van de overheid , en destijds gebouwd met de daar voor geldende regels ( alle pakketten aanwezig ) deze lucht wasser draait al sinds 2012 af en toe een keer een storing ( wat normaal is overigens ) geleidbaarheid en ph zitten binnen de norm hoe weet ik nu of ie wel of niet aan zen reductie haalt jaren terug door de omgevings dienst gemeten en goed gekeurd ............ zeg het maar snappen nee dat doe ik niet net zoals menig ambtenaar het niet weet maar wel als hardste roepen dat we vervuilers zijn .......

  • eenvoudige boer

    Het is alleen maar ellende met die luchtwassers. Een hoop techniek die regelmatig kapot gaat . Veel onderhoud en geen bronaanpak.
    Waarom geen simpele systemen zoals riolering met water mestkanaal, waar weinig mis mee kan gaan en toch ook 70% reductie geeft en waar de varkens ook een veel beter leefklimaat hebben.

  • veulen

    Meten ze ook de werking van de luchtwasser. Meestal reduceert hij ruim voldoende ongeacht de parameters

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.