Home

Achtergrond 8 reacties

Uitstoot stikstof: wat is de bijdrage van de landbouw?

De landbouw staat te boek als de grootste bron van stikstof (ammoniak). Maar de verschillende percentages doen de ronde. Hoe zit dat nu? En wat zou een halvering van de intensieve veehouderij betekenen voor dat aandeel?

Nederland heeft een groot probleem met stikstof. Zoveel is in de 3 maanden sinds de uitspraak van de Raad van State hierover wel duidelijk geworden. Er is nu een politieke strijd gaande over de verdeling van de schaarse ruimte. De landbouw, vooral de veehouderij, staat daarbij te boek als belangrijkste stikstofbron, en is dus een dankbaar doelwit. Pak je die aan, dan is dat het meest effectief, is de redenering. Volgens Tjeerd de Groot van D66 is landbouw goed voor 70% van de stikstofuitstoot. Maar is dat wel zo?

Gasvormig

Voor een goed begrip moeten we allereerst het terrein afbakenen. Het gaat hier om stikstof (N), maar dat komt in veel verschillende verbindingen voor. Eerder dit jaar was er ophef over mogelijke overschrijding van de stikstofproductieplafonds in de mest – tegenhanger van het fosfaatplafond. Maar daarover gaat het nu niet! In deze kwestie gaat het niet om nitraat (NO3-). Het stikstofbeleid waar nu iedereen het over heeft, gaat over de uitstoot van ammoniak (NH3) en stikstofoxiden (NOx) naar de lucht. Na wat omzettingen in lucht en bodem hebben die een verzurende en vermestende uitwerking op de bodem.

Lees ook: Laaiende reacties op D66-plan krimp veestapel

Emissie

Belangrijk is het verschil in uitstoot (emissie) en neerslag (depositie). Die zijn niet 1 op 1 te vergelijken. Dat komt door verschillende oorzaken. Eerst de emissie. Die gebeurt ruwweg in twee vormen: NH3 en NOx. Voor die eerste vorm (ammoniak) is de landbouw verreweg de grootste bron (86%, volgens het RIVM en de site emissieregistratie.nl). Elke veehouder is hiermee bekend, want al sinds de jaren ‘90 zijn er steeds meer maatregelen ingevoerd. Het begon met verplicht afdekken van mestopslagen en mestinjectie, later kwam er ander voer evenals emissiearme vloeren en luchtwassers.

De andere vorm is NOx – gasvormige stikstofoxiden. Deze komen vooral vrij uit verbrandingsmotoren. De landbouw produceert maar 12% hiervan, aldus het RIVM.

Depositie

Wat de lucht ingaat moet ook een keer naar beneden. Toch is het verband tussen emissie en depositie erg ingewikkeld. De neerslag op een plek hangt onder meer af van het weer (‘natte’ en ‘droge’ depositie), van de hoeveelheid fijnstof in de lucht en van de afstand tot de bron. Aanvoer vanaf de Noordzee en vanuit het buitenland zijn samen goed voor 40% van de depositie in Nederland. Tegelijk geldt dat niet alle ammoniak die de Nederlandse veehouderij produceert ook in Nederland neerkomt. Volgens het Compendium voor de Leefomgeving is 60% van de in Nederland neergeslagen stikstofverbindingen afkomstig uit Nederlandse bronnen, en is de landbouw (met name veehouderij) goed voor 70% daarvan.

Heeft Tjeerd de Groot gelijk als hij zegt dat de landbouw goed is voor 70% van de stikstof die Nederland uitstoot? Het aandeel van de landbouw in de emissie van stikstof is heel lastig in 1 getal uit te drukken. Voor NH3 is het 86% en voor NOx is het 12%. Als De Groot eigenlijk bedoelt: 70% van de depositie, dan klopt het wel.

Omdat ammoniak per kilo veel meer N bevat dan stikstofoxide, is het milieueffect van een kilo ammoniak veel groter dan van een kilo NOx. Hoewel de totale uitstoot van ammoniak in Nederland met 132 kiloton kleiner is dan die van NOx (246 kiloton), is er wel veel meer zuivere stikstof mee gemoeid.

Varkens en pluimvee zijn niet de belangrijkste ammoniakbronnen

Effect halvering

Dan zijn vervolgstelling: halveer de intensieve veehouderij en je krijgt ruimte voor woningbouw. Is dat wel zo? Laat nou juist de varkens- en pluimveehouderij niet de belangrijkste ammoniakbronnen zijn. Van de rond 115 miljoen kilo ammoniak totale uitstoot is 54 miljoen kilo afkomstig uit de rundveehouderij en maar 19, respectievelijk 10 miljoen kilo uit de varkens- en pluimveehouderij. Halvering hiervan zou ruwweg 14 miljoen kilo ammoniak schelen. Dat is niet niks, maar toch amper 11% van de totale uitstoot.

Los daarvan kun je niet zomaar ammoniak wegstrepen tegen stikstofoxiden, zoals De Groot lijkt te doen. Hoeveel varkens moeten er weg om 1 woning te kunnen bouwen of 1 kilometer harder te mogen op de snelweg? Daarvoor zijn ingewikkelde berekeningen nodig via het model Aerius of het model OPS van het RIVM, licht specialist Margreet van Zanten van het RIVM toe, al zegt ze dat het niet onmogelijk is.

‘Geef elke sector opgave’

Duidelijker hierover is stikstofprofessor Jan Willem Erisman (VU Amsterdam, Louis Bolk Instituut). Ook al hebben stikstofoxiden en ammoniak een verschillende uitwerking op de bodem, zegt hij, is er toch voor gekozen om beide verrekenbaar te maken: 1 mol NH3 telt net zo zwaar als 1 mol NOx (toelichting: bij ‘mol’ gaat het om het aantal deeltjes, niet om het gewicht).

Verminder je op de ene plek de uitstoot met 1 mol, dan zou die ergens anders erbij kunnen. “Maar,” voegt Erisman toe, “dan hou je geen rekening met het plaatselijke effect op de natuur. Veel beter is het om wat emissie betreft elke sector een eigen reductiedoel te geven, en als het gaat om vermindering van depositie op concrete natuurgebieden plaatselijk te kijken wat het meest effect heeft.”

Het antwoord op de vraag hierboven is dan ook niet eenduidig. In theorie kun je via rekenmodellen de ene vorm van stikstof tegen de andere wegstrepen, maar je gaat dan wel voorbij aan plaatselijke problemen. Het idee van De Groot is dus wel heel ingrijpend maar allesbehalve de oplossing van het probleem.

Lees meer over het stikstofbeleid

Laatste reacties

  • farmerbn

    Wordt vervolgd..

  • Alco

    Johan. Het gaat om wat voeding weer terug neemt.
    En dat doet verbruik van delfstoffen niet.

  • mtseshuis

    Wat Alco zegt.... zo is het en niet anders

  • farmerbn

    Ik zou niet luisteren naar een stikstofprofessor uit Nederland die niet onafhankelijk is maar naar deskundigen uit het buitenland die wel onafhankelijk zijn. Persoonlijke meningen spelen hier te te grote rol. Hoeveel stikstof stoot een mens eigenlijk uit? Een vleeseter , een vliegtuiggebruiker? Wonen er niet teveel mensen in de Randstad? Want daar is de lucht het meest vuil.

  • schuurkerck

    Bij mij is 70 % van 60 % nog altijd 42% en niet 70 %

  • Mbmb

    " geef elke sector een opgave" klinkt eenvoudig maar zoals we allemaal weten komt het geld voor wegen uit de belastingpot, zal schiphol de tarieven verhogen, zal Tata steel ook wel een weg vinden om de investeringen terug te halen, of ze vertrekken gewoon en staan er 20000 man op straat, maar vertel me nu eens waar WIJ de extra kosten terug kunnen verdienen. Niet dus want uitbreiden is nu echt niet meer mogelijk. De opbrengsten gaan naar echt niet stijgen, we worden altijd uitgemolken terwijl de inkomens al jaren achter blijven. Nee dus, geen extra lasten weer over onze rug.

  • Googelen met cijfers. 70% van 60 % = 42% , rekenen zijn veel Nederlanders niet sterk meer in. Scheikunde en natuurkunde is ook bedroevend. Vandaar absurde regelgeving op basis van leugens. Als je de echte problemen niet aanpakt, spoelt de zeedijk straks weg, komt alle voedsel uit het buitenland, blijkt Nederland niet te kunnen leven van natuur en zijn we over 1 generatie even heet en arm en rotsig als Griekenland. Hoogmoed komt ten val. Stikstof-praatjes vullen geen gaten in de dijk en hongerige magen.
    Zot zouden de Belgen zeggen ?

  • Henk.visscher

    ik ga mij maar keutelboetje noemen

Laad alle reacties (4)

Of registreer je om te kunnen reageren.