Home

Achtergrond

Rechtsbijstandverzekering niet altijd zinvol

De kans als ondernemende boer betrokken te raken bij een juridisch conflict, is aanzienlijk. Onderwerpen zoals het Programma Aanpak Stikstof (PAS) en de invoering van het stelsel van fosfaatrechten geven een beeld alsof half agrarisch Nederland grote delen van de tijd doorbrengt in de rechtszaal.

In een klein land als Nederland met een grote bevolkingsdichtheid is de kans groot dat mensen denken dat anderen hen in de weg zitten en vaak zijn ze er ook van overtuigd dat ze het gelijk aan hun kant hebben. En met het ‘gelijk’ aan je kant is de stap naar de rechter snel gezet. Boeren zitten al gauw in het schootsveld omdat ze veel grond in Nederland beheren. Een gang naar de rechter kan echter een heel kostbare zaak worden, voor alle partijen.

Foto: ANP
Foto: ANP

Cijfers van hoeveel boeren jaarlijks betrokken raken in een juridisch gevecht zijn niet bekend, wel is duidelijk dat het aantal rechtszaken onverminderd groot blijft. Volgens het meest recente jaarverslag van Rechtspraak zijn in 2018 ruim 1,52 miljoen zaken aangebracht bij de gerechten. Dat zijn ruim 50.000 zaken minder dan een jaar eerder, maar dat wordt voornamelijk toegeschreven aan de verhoogde griffierechten, die wellicht een drempel opwerpen om een zaak te starten.

Overwegingen start van een rechtszaak

  • Boeren zijn ondernemers en zien kansen en mogelijkheden, maar overschat je eigen zaak niet. Is het werkelijk zo’n sterke zaak die je denkt te hebben? Heeft de tegenpartij misschien niet een veel logischer en sterker verhaal? Probeer objectief de zaak in te schatten.
  • Onderschat de proceskosten niet.  Van tevoren is vaak moeilijk in te schatten hoeveel een rechtszaak gaat kosten. Een proces kan langer duren dan gedacht. Meestal is het meer dan van tevoren ingeschat.
  • Procederen kost tijd en energie. Een rechtszaak duurt al gauw een half jaar tot een jaar. Is het dat waard?
  • Positief gevoel slaat om in een negatief gevoel. Een rechtszaak ervaren ondernemers – van huis uit optimisten – als iets negatiefs. Zo kan een rechtszaak ook – negatieve – invloed krijgen binnen het eigen bedrijf.
  • Een rechtszitting is openbaar en toegankelijk voor iedereen. Het juridische conflict kan door iedereen gevolgd worden of u het nu wilt of niet. Uw ‘strijdlust’ kan mogelijke andere zakelijke partners voor de toekomst afschrikken.

Kosten juridische procedure aanzienlijk

Een advocaat of jurist in de arm nemen, is een kostbare aangelegenheid. Het gevoel onrechtvaardig behandeld te zijn, kan er toe leiden dat de stap (misschien te) snel gezet wordt. Maak wel de goede afweging: weegt de ‘winst’ van een gewonnen rechtszaak op tegen de kosten?

Inzicht krijgen in de advocaatkosten is lastig, op websites van advocatenkantoren is dat bijna nooit te vinden. Het gemiddelde uurtarief van een advocaat is zo’n € 225. Voor spoedkwesties of heel specialistische zaken geldt vaak ook nog een opslag. Meestal zijn de bedragen exclusief btw, dus komt er nog eens 21% bij. Daarnaast komt het voor dat daarnaast ook ‘kantoorkosten’ van zo’n 5% in de overeenkomst zitten. Die komen er eveneens bij. Hou ook rekening met reiskosten. Voor reistijd geldt vaak weliswaar de helft van het uurtarief, maar ze komen wel bovenop de totaalkosten. Als het om een min of meer standaardprocedure gaat is het soms ook mogelijk een vaste prijs af te spreken. Dat voorkomt verrassingen achteraf.

Daarmee ben je er nog niet. Er komen nog griffierechten bij. In 2019 zijn die vastgesteld op minimaal € 81 en maximaal € 5.382, afhankelijk van de situatie. Ook kunnen er nog onkosten voor getuigen en deskundigen en deurwaarders bijkomen.

Risico’s van gewijzigde wetgeving, waar boeren veel mee te maken hebben, zijn grotendeels uitgesloten door verzekeraars

Mediation als goedkoper alternatief

Afhankelijk van de situatie kan mediation wellicht een goed alternatief vormen voor een rechtszaak. Als beide partijen er voor open staan, kan een conflict zo veelal goedkoper en sneller worden opgelost. Steeds vaker stellen overheden mediation voor om langdurige en kostbare rechtszaken te voorkomen. Ook rechtbanken verwijzen bij een geschil steeds vaker eerst naar het mediationtraject. Er zijn mediators die zich specifiek op de landbouw richten.

De kosten van een mediator liggen in de buurt van € 150 per uur. Die kosten kunnen tussen partijen gedeeld worden, dan zijn ze effectief niet meer dan zo’n € 75 per uur.

Nadeel van mediation is dat het geen oplossing is voor boeren die zich benadeeld voelen door nieuwe wet- en regelgeving en dat willen aanvechten. En juist daar lopen boeren vaak tegenaan. De overheid zal niet meewerken aan mediation.

Procedures tegen fosfaatrechtenstelsel niet gedekt

Om je als boer financieel in te dekken tegen juridische procedures, bestaat eigenlijk maar een oplossing: een bedrijfsrechtsbijstandverzekering afsluiten. Toch zal de verzekeraar niet elke rechtszaak die je als boer wil starten voor zijn rekening nemen.

Een voorbeeld van dat laatste zijn de rechtszaken die zijn aangespannen vanwege de toekenning van fosfaatrechten. Veel veehouders zijn een rechtszaak gestart omdat ze vinden dat ze te weinig rechten hebben gekregen, wat vergaande consequenties heeft voor hun bedrijfsvoering. Toch zijn er maar weinig verzekeraars die deze fosfaatrechtprocedures ondersteunen, stelt Benjamin Overkleeft, accountmanager bij LTO Verzekeringen. Overkleeft: “Verzekeraars zullen zich in een dergelijke situatie op het standpunt stellen dat een verandering van wet- en regelgeving door de overheid geen dekking oplevert. Ik weet dat de rechtsbijstandverzekeringen in een aantal gevallen wel hulp hebben geboden. Maar dat was als ze vergeten waren het uit te sluiten.” Volgens Overkleeft hanteren die verzekeraars dezelfde redenering als de overheid. “Het hoort bij het ondernemersrisico als boeren gekozen hebben voor uitbreiding van hun bedrijf.”

De invoering van het fosfaatrechtenstelsel heeft veel boeren doen besluiten het hen toegekende aantal fosfaatrechten aan te vechten. Verzekeraars ondersteunen een dergelijk rechtsgang vaak niet, omdat dit het aanvechten van geldende wet- en regelgeving betreft. - Foto: Herbert Wiggerman
De invoering van het fosfaatrechtenstelsel heeft veel boeren doen besluiten het hen toegekende aantal fosfaatrechten aan te vechten. Verzekeraars ondersteunen een dergelijk rechtsgang vaak niet, omdat dit het aanvechten van geldende wet- en regelgeving betreft. - Foto: Herbert Wiggerman

Een verzekeraar die wel voor dekking zorgt, is DAS. In de polisvoorwaarden heeft DAS vastgelegd dat geen rechtsbijstand wordt verleend ‘als het conflict gaat over wetten of regels die de overheid heeft vastgesteld of wil vaststellen en die voor iedereen gelden’. “In de fosfaatzaken riepen veehouders rechtshulp in om het aantal fosfaatrechten dat voor hun individuele bedrijf was vastgesteld aan te vechten”, zegt communicatie adviseur Olav Wagenaar van DAS. “Dat besluit is een op de verzekeringnemer gericht besluit en gaat dus niet over een door de overheid vastgestelde wet of regel die voor iedereen geldt.” Volgens Wagenaar is het inderdaad mogelijk dat andere rechtsbijstandverzekeraars een afwijkende voorwaarde kennen, waardoor een geschil over fosfaatrechten wel buiten de dekking valt.

PAS viel wel onder de dekking

Voor het andere hete hangijzer van het laatste jaar, het Programma Aanpak Stikstof (PAS), konden boeren wel aankloppen bij verzekeraars als ze een bedrijfsrechtsbijstandverzekering hadden afgesloten. “Het gaat hier om veehouders die door milieuactiegroepen via provincie of gemeente voor de rechter werden gedaagd. Deze boeren deden niets fout, ze maakten gebruik van geldende wetgeving en vergunningen die ze van rechtswege hadden verkregen”, zegt Overkleeft. “Dat RvS de wet onderuit heeft gehaald, valt die boeren niet te verwijten.”

Met wet- en regelgeving kun je niet altijd iets beginnen bij een verzekeraar

Vooraf duidelijkheid over dekking

“Een verzekeraar moet van tevoren op de hoogte gesteld worden van een mogelijke rechtszaak”, zegt Michel Dobbelaar, teammanager acceptatie van Zeeuwse Verzekeringen. “Allereerst moet je een claim indienen. Die wordt dan door een juridisch medewerker beoordeeld. Pas daarna besluiten we of sprake is van kosten die de verzekeraar wel of niet voor zijn rekening zal nemen. Als je vervolgens een rechtszaak begint, weet je dus van tevoren of het gedekt is.”

De kosten voor een bedrijfsrechtsbijstandverzekering liggen afhankelijk van de verzekeraar tussen € 600 en € 800 per jaar voor een gemiddeld bedrijf. Overkleeft: “Daarmee ben je gedekt voor € 30.000 tot € 50.000 aan juridische kosten. Zo’n 90% van alle rechtszaken past binnen dit budget.” Als het plafond in zicht komt, laat de verzekeraar dat op tijd weten. “Er is altijd overleg, als een zaak in de laatste fase zit, laat de rechtsbijstandsverzekeraar het echt niet afhangen van een paar duizend euro.”

De dekkingsgraad van de bedrijfsrechtsbijstandverzekering ligt in de agrarische sector ongeveer rond 60%, zegt Benjamin Overkleeft. Een niet overdreven hoog percentage. Volgens Overkleeft is er een duidelijke verklaring voor. “Boeren lopen vooral risico met wijzigende wet- en regelgeving en dat kan worden uitgesloten door verzekeraars. Dat zorgt voor terughoudendheid bij het afsluiten. Het bestaan van een boerenbedrijf hangt van overheidsbeleid aan elkaar en met wet- en regelgeving kun je niet altijd iets beginnen bij een verzekeraar.”

Het loont in ieder geval om de dekkingen van verschillende aanbieders vooraf goed te vergelijken.

Praktische tips voor in de rechtszaal

Bij een rechtszaak is een goede voorbereiding belangrijk. Vijf tips voor een optimaal resultaat.

1. Zorg voor rechtsbijstand

Een advocaat of juridisch adviseur is bepaald geen overbodige luxe. Een goede advocaat of juridisch adviseur kan de kansen en risico’s inschatten en weet met eerdere rechterlijke uitspraken (jurisprudentie) uw standpunt te onderbouwen bij de rechter.

2. Bereid je goed voor

De rechter zal tijdens de zitting meestal rechtstreeks vragen stellen aan de betrokken partijen. Een goede voorbereiding is daarom belangrijk. Wat is de rode draad van je verhaal? Welke standpunten wil je benadrukken? Wat zijn de zwakke punten? Welke vragen zou de rechter jou kunnen stellen?

3. Wees consequent

Wees consequent in je standpunten. Als in de processtukken standpunt A is ingenomen en tijdens de rechtszitting kom je met standpunt B, dan zal dit jouw positie geen goed doen.

4. Bewijs als fundament

Hoe meer bewijs geleverd wordt, hoe groter de kans de zaak te winnen. Verzamel daarom zoveel mogelijk bewijsstukken en bespreek met de advocaat of jurist welke stukken van belang zijn en aan de rechter moeten worden voorgelegd. Het kan gaan om brieven, memo’s, e-mails, verslagen, verklaringen, bonnen, tekeningen etc.

5. Schikken kan goede oplossing zijn

Tijdens een zitting kan de rechter een schikking voorstellen. De rechter nodigt beide partijen dan uit om, soms met wat suggesties, buiten de rechtszaal te proberen een oplossing te vinden. Bespreek met je advocaat of jurist hoe je op een dergelijk verzoek zult reageren.

Of registreer je om te kunnen reageren.