Home

Achtergrond

Zorgen over mijnbouwschade

Groningse boeren rekenen op snelheid en verbetering van schadeafhandeling na toezegging agroloket. “Het moet nu echt gaan gebeuren.” Plus een jaar later: 3 gedupeerde boeren opnieuw aan het woord.

Het afgelopen jaar is het mijnbouwdossier overgeheveld van privaat naar publiek, dus van de NAM naar het ministerie van Economische Zaken (EZ). Nu de nieuwe structuren zijn gevormd moet het agroloket, dat de schades van boeren moet gaan afhandelen, vorm krijgen. Alma den Hertog, regiobestuurder LTO Noord, portefeuille landelijk gebied: “De overheden hebben deze structuur geaccordeerd, nu gaat het erom dat het stuwmeer van schades sneller en beter wordt opgepakt en opgelost. Het moet nu echt gaan gebeuren.”

Stand van zaken

Alle oude schadegevallen (van voor februari 2018) zouden inmiddels een aanbod van de NAM hebben gehad. Een deel van de ondernemers heeft de schade kunnen oplossen, vaak met regelingen zoals sloop en nieuwbouw of het programma Groninger schuren en stallen. Een aantal boeren heeft moeten kiezen voor de gang naar de rechter en een deel is nog in behandeling bij de arbiter. Den Hertog: “We dringen aan op een efficiënte afhandeling zodat de ondernemer weer toekomstgericht kan ondernemen.” Op de website van de Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen (TMCG) valt te lezen dat er op 19 maart 2018 331 schademeldingen waren. Op 1 januari 2019 ging het om 494 meldingen en op 14 juni 2019 waren dat er 644. Wel worden sinds 2019 meer schadeopnames gedaan. Begin dit jaar waren 20 adressen in verdere fase van afhandeling, nu zijn het er 100. Op 5 adressen ligt een besluit.

Agroloket

Via het agroloket moeten enkelvoudige schades binnen 6 weken worden afgehandeld. Voor complexere schades moet een casemanager zorgen voor dossiervorming en behandeling. Den Hertog geeft aan dat de agrotafel (agrobelangenorganisaties met LNV, EZ en regio) inzet op maatwerk en integrale aanpak van agrarische bedrijven, waarbij de koppeling schade, versterken en toekomst wordt ingevoerd. “Als een boer schade aan het brede aspect van het bedrijf heeft, moet de afhandeling maatwerk zijn”, aldus Den Hertog.

Onderzoek

Het agrarische dossier mijnbouwschade is complex geworden. Minister Wiebes (EZ) heeft onderzoek aangekondigd naar ongelijke bodemdaling, drainage en (mest)kelders. Den Hertog: “Vervolgschade en bedrijfsschade als gevolg van exploitatieproblemen moeten ook meegenomen kunnen worden. Ook een goede agrarische waardedalingsregeling is noodzakelijk.” Ook andere oude NAM-regelingen, zoals het mestkelderprotocol, moeten geactualiseerd en herzien worden en meegenomen in de nieuwe regeling. Ruimtelijke Ordening, waaronder het vraagstuk karakteristieke bebouwing, is een belangrijk aandachtspunt.

‘Wij gaan door tot we gelijk krijgen, want we hebben gelijk’

Sinds de aardbeving van Huizinge in 2012 heeft Peter Dekens schade aan binnen- en buitenmuren van de boerderij, maar ook scheuren in de kelder van de melkstal. De NAM laat de scheuren in de droge stal cosmetisch repareren.

Naam: Peter Dekens (54) met echtgenote Els. Woonplaats: Sint Annen. Bedrijf: 90 melkkoeien, 50 ha. land. Schade aan: erf, gebouwen, drainage, mestkelder. - Foto's: Mark Pasveer
Naam: Peter Dekens (54) met echtgenote Els. Woonplaats: Sint Annen. Bedrijf: 90 melkkoeien, 50 ha. land. Schade aan: erf, gebouwen, drainage, mestkelder. - Foto's: Mark Pasveer

In december 2012 loopt de mestkelder tot de roosters vol. “Normaal gesproken heb ik tot maart.” Uit een bemonstering blijkt dat er 40% grondwater in zit. De NAM oordeelt dat het geen aardbevingsschade is. Dan krijgt Dekens na aandringen een vuistdik rapport over zijn mestkelder. “Ze boden me € 76 als schadevergoeding, inclusief btw. Omdat we btw-plichtig zijn, gaat dat er nog van af.” Hij vraagt om contra-expertise. “Daar heb ik recht op, maar ik moest het zelf betalen.” Zijn koeien raken voorafgaand aan de aardbeving van Zeerijp op 8 januari 2018 in paniek. “Ze vlogen tegen elkaar aan. Een week later waren er drie doodgeboren kalveren. Dat zijn ook weer kosten én sancties van de melkfabriek wegens kalversterfte.”

Wachten op uitspraak

Dit jaar hebben experts van de NAM de scheuren in de stal bekeken. In de mestkelder, die dit jaar al 2 keer vol stond, is dit niet mogelijk. “We hebben een droge zomer maar de kelder stroomt sinds de beving in Westerwijtwerd op 22 mei weer sneller vol. De druk is zo hoog dat het water in mijn mestkelder kan komen.”

Wat we ook aanvoeren: voor mijn gevoel lachen ze er om

Volgens Dekens heeft de verplaatsing van de afhandeling van de schade van Assen (hoofdkantoor NAM) naar Groningen (Tijdelijke Commissie Mijnbouwschade Groningen) consequenties voor zijn zaak. “Daar vallen wij nu over.” In juli was er een arbitragezaak bij Dekens thuis. “Ik had experts geregeld om erbij te zijn. Wat we ook aanvoeren: voor mijn gevoel lachen ze er om. Krimpscheuren zeggen ze, niet aardbevingsgerelateerd.” De uitspraak van de arbiter laat nog op zich wachten. “Ik hoop dat de arbiter er doorheen kijkt.”

Strijdvaardig

Dekens is strijdvaardig. “Zoals het nu gaat, komen we nog bij de rechter terecht.” Recent is naar verluidt bij 1 boer door de arbiter 30% van de schade aan de mestkelder erkend. Dekens geeft aan net zo lang door te willen gaan tot hij en zijn echtgenote gelijk krijgen. “We hebben namelijk gelijk. Het is een geldverslindend proces, maar ik heb de bewijzen zwart op wit.” Aan de agrarische tafels is afgesproken dat zes boeren, waaronder Dekens, als ‘try-out’ deel gaan uitmaken van de eerste cases die het agroloket gaat oppakken, onder begeleiding van agrarische deskundigen: het zogenoemde agroteam.

‘Wij zijn niks opgeschoten en over de bodemdaling blijft het stil’

Leon Klijn bouwt in 2000 in Godlinze een huis en een stal, laat het land vlak maken en laat 80 kilometer drainagepijpen aanleggen. “Het zou voor de komende 40 jaar zijn.” In 2011 heeft hij het idee dat het land zakt. Na de aardbeving in Huizinge in 2012 heeft het huis schade en is de mestkelder lek.

Melkveehouder Leon (46) Klijn. Woonplaats: Godlinze. Bedrijf: 110 melkkoeien, 70 ha. Schade aan: woonhuis, mestkelder, erf, drainage.
Melkveehouder Leon (46) Klijn. Woonplaats: Godlinze. Bedrijf: 110 melkkoeien, 70 ha. Schade aan: woonhuis, mestkelder, erf, drainage.

“Volgens de NAM hadden we € 7.000 schade aan de mestkelder en € 27.000 aan het huis.” Alles wordt cosmetisch hersteld. In 2018 ziet Klijn de scheuren groter worden. “Er komt spanning op, het gaat langzaam verder.” In huis hebben alle vertrekken schade, het land gaat meer glooien en er komen plassen, ziet Klijn. Anno 2019 zijn de schades weer verergerd en de bodemdaling zet ook verder door. “De stal en het huis waren al kapot, ik weet niet hoeveel erger het is geworden. Wij zijn niks opgeschoten. Over de bodemdaling hoor je helemaal niks.”

Afhandeling duurt lang

Leon is 2 contactpersonen verder. Op 8 juli dit jaar nam iemand van de NAM de schade aan de gebouwen op. Toen Klijn vroeg wanneer hij een rapport kon verwachten, luidde het antwoord: tussen een half jaar en een jaar. “Dan heb ik alleen nog maar een rapport, dan is er nog niks aan de schade gebeurd. Zij hebben het hartstikke druk, maar als je niks oplost, dan krijg je het ook steeds drukker. Hoe langer de afhandeling duurt, des te erger de schade wordt.” Klijn maakt zich zorgen over stijgende bouwkosten en een gebrek aan aannemers en ‘timmervolk’ om het op te lossen. “Straks krijgen we een schadebedrag toegewezen, maar als ik nog 2 jaar moet wachten en de prijzen stijgen 10 tot 15%, dan kom ik tekort. Sowieso is er al niet aan aannemers of bouwvakkers te komen in dit gebied.”

Niet naar de rechter

De gang naar de rechter ziet hij nu niet zitten. “Ik heb geen tonnen op de plank liggen om dikke advocaten te betalen om mijn schade opgelost te krijgen. Het is al idioot dat wij er zo hard achteraan moeten zitten, terwijl iemand anders ons schade berokkend heeft.”

Tot nu toe is alles op de lange baan geschoven

Klijn denkt dat de enige manier om de schade echt op te lossen is dat alle partijen in Groningen 1 vuist maken. “Tot nu toe is alles op de lange baan geschoven.” Hij maakt zich zorgen over de toekomst, want hij ziet de scheuren in de stal toenemen en vreest dat op een dag de roosters het begeven en de koeien in de mestkelder vallen. “Ze pompen nu 40 jaar gas en de laatste 7 jaar zie je de gevolgen. Deze aardbevingen gaan nog zeker 10 jaar door, de kracht is uit mijn huis en stal. En wie gaat de drainage betalen als het over een aantal jaren stuk is?”

‘We hebben voor de toekomst van het bedrijf gekozen’

Sinds 2006 hebben Theo en Henk Kruizinga schade aan erf, woonhuis en aan de oude schuur. In 2008 krijgen zij € 1.100 voor zakken cement. In 2012 is er nieuwe schade. Als in 2014 de nieuwe mestkelder opgeleverd is, is er 2 dagen later een forse aardbeving bij Ten Boer.

Naam: Theo (34) en Henk Kruizinga (61). Woonplaats: Stedum. Bedrijf: 126 melkkoeien, 89 ha. Schade aan: erf, boerderij, schuur, mestkelder.
Naam: Theo (34) en Henk Kruizinga (61). Woonplaats: Stedum. Bedrijf: 126 melkkoeien, 89 ha. Schade aan: erf, boerderij, schuur, mestkelder.

De mestkelder blijkt op 2 plaatsen over de volledige breedte gebroken, ze tellen 32 scheuren. Het rapport van de NAM is niet klaar als het vee in november naar binnen moet. Daardoor hebben ze op de peildatum 126 van de 176 koeien in de stal, dus krijgen ze te weinig fosfaatrechten. Henk komt met offertes op een totale schade van € 464.000 uit, de NAM biedt € 1.000 voor de mestkelder. De NAM geeft daarop aan dat Kruizinga op de kelder van 2 dagen oud 50% eigen risico moet dragen.

Ontwikkeling van het bedrijf

In december 2016 legt de gemeente een dwangsom op voor het slopen van de oude schuur. Slopen maakt het aantonen van aardbevingsschade onmogelijk. Begin 2019 kiezen vader en zoon voor de verdere ontwikkeling van het bedrijf, Theo wil het bedrijf overnemen. Henk en echtgenote verhuizen naar Spijk. Theo woont in de bedrijfswoning uit 1961, die ze in eigen beheer herstellen. De schuur wordt gesloopt. Van de NAM krijgen ze een financiële tegemoetkoming voor afbraak en opruiming van de oude schuur. Kruizinga: “Dan heb je nog een heel groot gat om een nieuwe schuur te kunnen bouwen. Met de regeling Groninger Schuren en Stallen konden we de vergoeding omhoog krijgen. Via de jurist hebben we gepoogd het schadevergoedingsbedrag te verhogen door de schade aan de nieuwe stal er bij in te zetten. Het rapport dat Centrum Veilig Wonen ooit van de mestkelder opstelde, bleek zoek. Wij leverden nieuw bewijs voor de schade aan de mestkelder, die we zelf repareerden. Alle werkzaamheden, de apparatuur en middelen zijn gedocumenteerd en gefotografeerd.” De NAM ziet dit niet als bewijs.

Fosfaatrechten

Over de gevolgen van de fosfaatrechten valt volgens Kruizinga met de NAM niet te spreken. “Op de laatste dag van de regeling moesten we akkoord gaan, anders hadden we € 1.000 uitgekeerd gekregen.” Oneens zijn ze het met de volledige kwijting: mochten ze nieuwe vervolgschade constateren, dan willen ze erop terug kunnen komen.

Werk je niet mee, dan betalen ze niet

Als de handtekeningen gezet zijn, de bouwvergunning verleend is en de constructie bij de verzinker ligt, wil de NAM dat de constructie, die volgens Kruizinga voldeed aan de NEN-norm, verzwaard wordt. “Werk je niet mee, dan betalen ze niet. De schuur kost 2,5 ton, we bouwen casco. De voorzieningen doen we allemaal zelf.”

Of registreer je om te kunnen reageren.