Home

Achtergrond 17 reacties

De longen van de aarde? Dat is de landbouw

In verband met de vele branden in de Amazone is discussie ontstaan over de vraag wat de longen van de aarde zijn. Een ding is zeker, dat etiket past het tropisch oerwoud niet. Dan nog eerder de landbouw.

Wat zijn de longen van de aarde? Waar komt onze zuurstof vandaan? Die vragen zijn actueel geworden in verband met de vele branden in het oerwoud van het Amazonegebied. Veel bezorgde, goedwillende mensen roepen dat de longen van de aarde gevaar lopen. Zelfs de Franse president Macron gebruikt die term. Volgens sommigen zou het Zuid-Amerikaanse oerwoud maar liefst 20% van onze zuurstof produceren. Maar klopt dat wel?

Brand in het Amazonegebied in Noordwest-Brazilië. Het oerwoud is in tegenstelling tot wat velen denken niet de longen van de aarde; dat zijn de landbouwpercelen. - Foto: ANP
Brand in het Amazonegebied in Noordwest-Brazilië. Het oerwoud is in tegenstelling tot wat velen denken niet de longen van de aarde; dat zijn de landbouwpercelen. - Foto: ANP

Oerwoud produceert netto geen zuurstof

Nee, er klopt geen hout van. Iedereen die op de middelbare school biologie heeft gehad, kan dat zelf nagaan. Ten eerste produceert een oerwoud netto geen zuurstof. Een volwassen bos is een zogeheten climaxvegetatie en produceert netto evenveel zuurstof als het gebruikt. Alleen waar organische stof zich ophoopt, zoals in veenmoerassen, is er netto zuurstofproductie en vastlegging van koolstof. En tijdens de opbouwfase, de groei van een jong bos, wordt netto CO2 vastgelegd en zuurstof geproduceerd. Vandaar de roep om de aanplant van enorme nieuwe bossen in de strijd tegen de klimaatverandering.

De koolstof- en zuurstofkringloop is vrij eenvoudig. Alles wat we eten komt direct of indirect (via een dier) van een landbouwgewas

Al ons voedsel van landbouwgrond

Nog een reden waarom de metafoor niet klopt, is de veronderstelling dat een bos nodig is om ‘onze’ zuurstof te produceren, ofwel de zuurstof die wij moeten inademen om ons voedsel te verbranden. Zolang mensen geen fossiele brandstoffen eten, komt al ons voedsel van landbouwgrond, niet uit het oerwoud. De koolstof- en zuurstofkringloop is vrij eenvoudig. Alles wat we eten komt direct of indirect (via een dier) van een landbouwgewas. Dat heeft met hulp van zonlicht koolstof vastgelegd en zuurstof geproduceerd. Als wij het voedsel dat we opgegeten hebben verbranden, gebruiken we die zuurstof weer. De conclusie moet dus eigenlijk zijn: niet de oerwouden zijn de longen, maar de landbouwpercelen.

Zolang mensen geen fossiele brandstoffen eten, komt al ons voedsel van landbouwgrond, niet uit het oerwoud. - Foto: AFP
Zolang mensen geen fossiele brandstoffen eten, komt al ons voedsel van landbouwgrond, niet uit het oerwoud. - Foto: AFP

Wat als zuurstof straks op is?

Tot slot nog over de zuurstof. Er is veel bezorgdheid over de stijging van de CO2-concentratie in de atmosfeer. En terecht, vanwege het broeikaseffect. Maar je hoort niemand over de afname van de zuurstofconcentratie, terwijl die daar rechtstreeks aan gekoppeld is. Voor de vorming van elk CO2-molecuul uit koolstofverbindingen is evenveel zuurstof nodig. Wat als straks de zuurstof op is?

Brandstof eerder op

Het antwoord is eenvoudig. Zuurstof is er in veel grotere hoeveelheden dan CO2. Zelfs als het hele Amazonewoud afbrandt – wat heel veel zuurstof kost – neemt de zuurstofconcentratie in de atmosfeer maar met 0,001% af. De verbranding van fossiele brandstoffen heeft tot nu toe naar schatting 0,1% van de totale wereldvoorraad gekost. Klimaatdeskundigen zijn daarom niet zo beducht voor zuurstoftekorten. De brandstof is eerder op, bovendien hebben we voordat alle olie en gas op zijn, al een gigantisch uit de hand gelopen broeikaseffect.

Netto CO2 vastleggen doet de landbouw ook niet

Belangrijke rol voedselproductie en biologische kringloop

Conclusie: als iets het predikaat ‘longen van de wereld’ verdient, dan is het de (voedings-)landbouw. Dat klinkt leuk en betekent waardering voor de belangrijke rol van voedselproductie en de biologische kringloop waar de mens in zit. Maar veel betekenis heeft het eigenlijk ook weer niet, want zuurstofgebrek is nog lang geen issue. En netto CO2 vastleggen, doet de landbouw ook niet, zolang landbouwproducten geoogst, verwerkt en uiteindelijk ‘verbrand’ worden.

Laatste reacties

  • Bennie Stevelink

    Eindelijk eens een correcte weergave van de betekenis van het oerwoud en landbouwgrond in relatie tot CO2. Landbouwgrond verlaagt niet het CO2 gehalte in de lucht maar pompt het rond, net als de vrijgekomen zuurstof. Alles wat op landbouwgrond wordt vastgelegd komt binnen zeer korte tijd ook weer vrij. Het wordt er dus niet hoger of lager van.

    Dat onzinnige idee dat het oerwoud de “longen” van de aarde zou zijn is uitgedacht door een activistische wetenschapper die emoties wilde opwekken bij het bredere publiek, maar daarmee wel een volkomen verkeerd begrip heeft veroorzaakt. Dit verkeerde begrip blijft maar rondzingen en krijg je er niet weer uit.

    Een goede metafoor voor het oerwoud zou zijn “CO2 parkeerplaats”. De Amazone is de grootste CO2 parkeerplaats van de aarde. Ook de venen zijn een parkeerplaats en het organischestof in de grond. Alle CO2 die ergens geparkeerd is zit niet meer in de lucht en heeft geen invloed meer op het klimaat.
    De directe schade die wordt veroorzaakt door het kappen van oerwoud, is dat grote hoeveelheden CO2 die daar geparkeerd is, in de lucht wordt gebracht en daarmee invloed krijgt op het klimaat.

  • Gerjo-Kompier1

    Ik heb eens een documentaire op National Geographic gezien over de aardse atmosfeer. Uit satellietmetingen van de zuurstofproductie blijkt dat de oceanen de longen van de wereld zijn. Bij de groei van plankton komt zuurstof vrij. Een deel van de afgestorven plankton zinkt naar de bodem om daar de olie en gasvelden voor de verre toekomst te gaan vormen.

  • john***

    die sojavelden die ze er voor terug zaaien zijn dus veel effectiever? naast de door ons geproduceerde c02 nemen ze ook nog eens de door ons geproduceerde stikstof op.

  • Bennie Stevelink

    De oceanen stoten methaan uit die afkomstig is uit gezonken plankton. Het vormt voor zover ik weet geen kolen, olie of gas.
    Olie, gas en kolen zijn afkomstig uit prehistorische venen die ondergronds zijn geraakt door zand/steen vorming boven op de venen. Deze periode staat bekent als het Carboon, een periode die duurde van 358 tot 298 miljoen jaar geleden.
    Tijdens het Carboon, een periode die dus 60 miljoen jaar duurde, is de koolstof aan de atmosfeer onttrokken die tot nu toe geparkeerd is in kolen, olie en gas. Al deze koolstof die in 60 miljoen jaar aan de atmosfeer is onttrokken wordt op dit moment door de mens in 3 eeuwen weer terug gebracht in de atmosfeer. Dat betekent dat wij deze koolstof 200.000 keer sneller in de atmosfeer brengen dan dat deze tijdens het Carboon aan de atmosfeer is onttrokken. Wij brengen in één dag net zoveel koolstof in de atmosfeer dan dat tijdens het Carboon in 547 jaar werd onttrokken.
    Als wij alle kolen, olie en gas verbruiken wat nog in de aarde zit zal het CO2 gehalte in de lucht stijgen tot het niveau van voor het Carboon. Voor het Carboon bestonden zelfs nog geen dinosaurus.

    Toch blijven dieractivisten de veehouderij aanwijzen als belangrijkste oorzaak van klimaatverandering.

  • Zuperboer

    Johan als je dit gefactcheckt hebt zou je het dan niet in de landelijke pers willen brengen of inzenden als tutorial. Hier bereik je slechts een klein groepje lezers.

  • Alco

    Johan durft het hier te vermelden, dat is al heel wat waard.
    Zeg maar een ommekeer in denken.

  • K.W. de Jong

    Eindelijk een keer een verhaal wat er op lijkt Johan Oppewal, overigens de landbouw legt wel degelijk C vast in de bodem bij langdurig grasland.

  • Rienk Slings

    Bennie,
    Je bewering over een climaxbos is niet juist. Immers, binnen het bos gaan steeds oude bomen dood die weer door jonge (dus groeiende, dus CO2 vastleggende en O2 producerende) jonge bomen worden vervangen. Het nettoresultaat hangt dus af van de mate van verjonging binnen het bos.

  • veldzicht

    @Rienk slings.Ook weer niet waar.die oude oerwoudreuzen die dood dood zijn veroorzaken net zoveel CO2 als die jonge boompjes aan CO2 opnemen.Samen met dode takken en blad blijft dat oerwoud CO2 en O2 neutraal.Het is te hopen dat deze verhalen ook eens het grote publiek bereiken ,iedereen liegt er maar op los wat hem of haar het beste uitkomt.

  • Bennie Stevelink

    @Rienk Slings, als die oude bomen die dood zijn gegaan niet verrotten zal de biomassa (inclusief dood hout) toenemen. Zolang de biomassa toeneemt wordt er meer CO2 vastgelegd dan uitgestoten. Er wordt dan meer CO2 geparkeerd.
    Dat zal hooguit een tijdelijke situatie zijn. Op een gegeven ogenblik zal er zoveel dood hout zijn dat bij de afbraak net zoveel CO2 vrijkomt dan jonge aanwas opneemt. Vanaf dat moment is het bos CO2 neutraal.

  • stored

    Er zijn meer factoren betreffende de vastlegging CO2. Een boom heeft een diepe beworteling welke ook CO2 heeft vastgelegd en daar blijft. Echter bomen welke in een moerasgebied verrotten produceren bij verrotting methaan ( schadelijker ) Landbouwgewassen groeien te oppervlakkig voor vastlegging, normaliter is een bos CO2 neutraal tot positief ( diepe wortels ) Maar de landbouw heeft de laatste duizenden jaren ook hier in Europa voor een enorme ontbossing gezorgd, het is niet voor niets dat op arme zandgronden en sterke heuvels nog bos staat. Logisch toch. Net zoals de landbouw energie voor de mens maakt zou bosbouw door herbebossing van alle niet voor voedsel gebruikte gebieden gebruikt kunnen worden voor energiedoeleinden, Daarbij denken wij dat er op veel plaatsen geen bos is omdat het te droog is. Echter dat geldt maar voor een klein gedeelte. Het is droog geworden omdat ontbost is en de weinige neerslag niet vastgehouden wordt, en een bos verlaagd de temperatuur in een gebied met +/- 4 graden alsmede vochtuitwisseling, zoals er een CO2 route is, is er ook een vocht route/uitwisseling. Zwitserse onderzoekers hebben het al berekend onlangs. Nu zijn we met techniek die miljarden kost oplossingen aan het verrichten welke alleen nog maar meer CO2 uitstoten...

  • stored

    Rutte zei al dat hetgeen wij met zon en wind doen goed voor de economie is....dus meer geld binnenkrijgen en verbruiken. Ergo dus omzetten in CO2 reizen, kleding etc. Ja wij veroordelen mensen in Afrika en Brazilië maar hebben dit zelf ook gedaan en doen het nog omwille van natuur, weer heidevorming....b.v. Belast CO2 bij de bron waar het uit de grond kom en belast het door, en zet daarmee een bomenplantprogramma op. Dan zal het westen met hoge CO2 uitstoot de armere gebieden helpen revitaliseren zodat daar het leven beter wordt. In Afrika groeien bomen sneller en is het planten normaliter
    voordeliger. Er is nu een systeem in ontwikkeling ( werk eraan mee ) waarbij energie uit biomassa goedkoper is dan de energie uit ruwe olie. Nier meer werken met subsidies in het westen maar de fossiele energie belasten zodat er een normale economische marktwerking op gang komt. Zonne energie wordt b.v. duurzaam gesubsidieerd met 10 ct/kwh. Maar dan heeft duurzaam een andere betekenis en dure grondstoffen hiervoor vernielen de natuur in armere gebieden op aarde en straks op voor die bewoners. De beplanting op aarde is de natuurlijke accu van de aarde en mensheid!!!!!!!!!zoals de b.v. aardappel energie levert in de winter voor de mens. Nederland kan met Wageningen en de kennis van agrariërs veel meer betekenen.

  • Bennie Stevelink

    Je kunt met bosbouw nooit in de energiebehoefte voorzien van de huidige en toekomstige bevolking. De energieproductie per hectare is te laag. Daarnaast krijg je dezelfde beperking als de landbouw: je legt het vast en maakt het weer vrij waardoor er niets definitief geparkeerd wordt.

    En nogmaals: een bos legt alleen meer vast dan het uitstoot zolang de biomassa (inclusief dood hout en wortels) toeneemt. Dat zal altijd een tijdelijke situatie zijn. Op een gegeven ogenblik is er zoveel massa aan dood hout dat de afbraak gelijk is aan de opname.
    Als een bos tot in lengte van dagen meer zou vastleggen dan uitstoten zouden wij dezelfde situatie hebben als tijdens het Carboon. Dan was alle koolstof op aarde al lang vastgelegd en zouden wij niet meer bestaan.

  • ghsmale

    We moeten wel zuinig op dit eeuwen oude woud zijn.
    Al dat rook in de atmosfeer heeft de zelfe uitwerking als een vulkaan uitbarsting

  • Alco

    We moeten ons alleen maar inzetten om delfstof gebruik te minimaliseren.
    Kernenergie en waterstof.
    Alle andere verzinsels is weggegooid geld en energie.

  • Reactie verwijderd door een beheerder

  • pinkeltje

    Het simpele gegeven van dit moment is dat het verbruik van fossiele brandstof wereldwijd nog steeds toeneemt. En zoveel fossiele brandstof als we opstoken, zoveel CO2 komt er in de kringloop bij. Wat planten aan CO2 opnemen komt uiteindelijk in de kringloop toch weer een keer vrij. Als landbouwgrond per saldo CO2 in de vorm van organische stof vast zou leggen dan zouden we nu na eeuwen van landbouw moeten barsten van de organische stof in de grond. En dat gehalte gaat zolang je grond bewerkt eerder omlaag dan omhoog.

Laad alle reacties (13)

Of registreer je om te kunnen reageren.