Berichten met video

Terug naar dossier
Home

Achtergrond 4 reacties

Knaagdierbestrijding op boerenerf: hoe pak je dat aan en wat mag?

Gebruik van giftig lokaas voor de bestrijding van knaagdieren is de laatste jaren door aangescherpte wet- en regelgeving fors ingeperkt.

Het gebruik van giftig lokaas (rodenticiden) om overlast van ratten en muizen op het boerenerf tegen te gaan, is de laatste jaren flink ingeperkt. De voornaamste reden: milieurisico‘s. Meer en meer wordt ingezet op het weren van ongedierte.

Voedselbronnen en nestelplaatsen op het boerenerf moeten worden opgeruimd. Deze strategie valt onder het zogenoemde ‘Integrated Pest Management’ (IPM)-principe. Mocht er alsnog overlast zijn, dan gaat men over op mechanische vangtechnieken, zoals klemmen en vallen.

In het allerlaatste geval is het gebruik van giftig lokaas mogelijk, mits de persoon daarvoor opgeleid én het bedrijf gecertificeerd is. Eind 2018 kondigde het Ctgb aan dat de eisen voor bedrijfscertificering worden aangescherpt.

Vakbekwaamheidsbewijs voor gebruik rodenticiden

Per 1 juli 2015 is de vrijstelling voor agrariërs komen te vervallen om op eigen erf professionele rodenticiden te gebruiken. Sinds deze datum is voor het kopen, opslaan en het gebruik van rodenticiden een vakbekwaamheidsbewijs ‘knaagdierbeheersing op het agrarisch bedrijf’ (KBA) nodig.

Plaagdierbestrijder Peter Matter plaatst giftig lokaas in een ratten- en muizenkist in een stal. De regels voor het gebruik van giftig lokaas binnen- en buiten stallen worden verder aangescherpt - foto: Jan Willem van Vliet.
Plaagdierbestrijder Peter Matter plaatst giftig lokaas in een ratten- en muizenkist in een stal. De regels voor het gebruik van giftig lokaas binnen- en buiten stallen worden verder aangescherpt - foto: Jan Willem van Vliet.

Alleen middelen die door het Ctgb zijn toegelaten, mogen worden gebruikt en alleen door boeren die over dit vakbekwaamheidsbewijs beschikken. De toegelaten bestrijdingsmiddelen zijn opgenomen in een toelatingenbank van het Ctgb.

Inmiddels wordt gewerkt met de opvolger van het KBA: het KBA-GB. Hiermee kan men sinds 1 januari 2017 voldoen aan de strengere eisen, die door het Ctgb zijn gesteld voor het buitengebruik van rodenticiden. KGA-GB wordt vanaf 2021 de nieuwe standaard.

Rodenticidengebruik mag, mits:

Voor aanscherping (tot 2021):

  • In het bezit van een geldig vakbekwaamheidsbewijs KBA voor binnengebruik
  • In het bezit van KBA-GB én bedrijfscertificering voor buitengebruik (mits aangegeven op etiket van het middel)

Na aanscherping (na 2021):

  • In het bezit van geldig KBA-GB voor binnen- en buitengebruik én bedrijfscertificering

Gebruik van rodenticiden buiten gebouwen

Als onderdeel van de gebruiksvoorschriften voor bepaalde rodenticiden – zoals anticoagulantia (bloedverdunners) – geldt sinds 2017 dat bedrijven gecertificeerd moeten zijn volgens een IPM-systeem. Het certificaat is alleen verplicht bij buitenbestrijding van ratten.

Het certificatieschema ‘IPM Rattenbeheersing’ is in beheer van de Stichting Keurmerk Plaagdiermanagement Bedrijven (KPMB). Deze eis geldt zowel voor plaagdierbestrijders als voor boeren. Als boeren zelf buiten rodenticiden willen gebruiken, moeten zij dus naast het KBA-GB (persoon) ook beschikken over het certificaat IPM-rattenbeheersing (bedrijf).

Stalbranden worden regelmatig veroorzaakt door knaagdieren die stroomkabels doorbijten. Verzekeraars, zoals Univé, pleiten voor chemische bestrijding van ratten en muizen om dit risico te beperken - foto: Bert Jansen.
Stalbranden worden regelmatig veroorzaakt door knaagdieren die stroomkabels doorbijten. Verzekeraars, zoals Univé, pleiten voor chemische bestrijding van ratten en muizen om dit risico te beperken - foto: Bert Jansen.

Wijziging rodenticidengebruik

Het Ctgb heeft aangekondigd dat de regels voor rodenticidengebruik de komende jaren gaan veranderen. De IPM-certificering wordt voor zowel binnen- als buitengebruik van de aangewezen middelen verplicht en gaat ook gelden voor bestrijding van muizenpopulaties.

Het Ctgb bepaalt voor welke middelen dit geldt. Op het etiket staat het IPM-systeem vermeld. Er is geen eenduidige datum te geven, aangezien de ingangsdatum wordt bepaald door het moment waarop het betreffende middel (opnieuw) wordt toegelaten door het Ctgb.

De eerste middelen die onder de nieuwe regels vallen, worden waarschijnlijk rond 2023 toegelaten

De eerste middelen die onder deze nieuwe regels vallen, worden waarschijnlijk rond 2023 toegelaten. Bij de herregistratie zal het particuliere gebruik van de anticoagulantia vervallen.

Als een boer of professional maatregelen neemt, dient dit volgens de regels te gebeuren.

De ondernemer is zelf verantwoordelijk voor het voldoen aan de opleidings- en certificeringseisen, het nemen van de juiste preventieve maatregelen en/of het inschakelen van een professioneel bestrijdingsbedrijf. De NVWA en Inspectie Leefomgeving en Transport houden toezicht en kunnen bij overtreding een sanctie opleggen.

Lijmplaten en vallen

Momenteel wordt gewerkt aan de nieuwe Omgevingswet, die rond 2021 in moet gaan. Deze wet regelt het gebruik van niet-chemische bestrijdingsmiddelen en soortenbescherming zoals klemmen, vallen en lijmplaten.

Het plaatsen van een elektronische muizenklem. Dit is mogelijk de toekomst, maar het is wel kostbaar - foto: Jan Willem van Vliet.
Het plaatsen van een elektronische muizenklem. Dit is mogelijk de toekomst, maar het is wel kostbaar - foto: Jan Willem van Vliet.

De Nederlandse Vereniging Plaagdiermanagement Bedrijven (NVPB) ziet kansen om de huidige Wet Natuurbescherming effectiever door te zetten naar de nieuwe wet. De lijmplaat kan gewenst zijn om snel een muizenpopulatie weg te vangen en met een rodenator kunnen ratten effectief bestreden worden. Dit is alleen mogelijk met een provinciale ontheffing.

NVPB-secretaris Jan Verschoor: “Het gebruik van deze niet-chemische middelen hangt af van tijdrovende procedures bij provincies. Daarnaast is de kennis over plaagdierbeheersing bij bevoegde instanties vaak matig waardoor nog meer vertraging ontstaat.”

“De dierplaag ontwikkelt zich in de tussentijd. De procedures belemmeren ons in het toepassen van niet-chemische methoden en daarmee dus ook in de uitvoering van IPM.”

Stappenplan IPM:

  • Vaststellen wat er aan de hand is
  • Preventieve maatregelen nemen
  • Niet-chemische bestrijding (klemmen en vallen)
  • Chemische bestrijding (rodenticiden)
  • Evaluatie

Oplossing

Volgens Verschoor moet onderscheid gemaakt worden tussen vakbekwame en niet-vakbekwame personen. “Het is logisch dat niet iedereen zomaar vangmiddelen mag inzetten. Maar er is geen goede reden om het gebruik hiervan te verbieden voor professionals, die veel meer inzicht en kennis hebben.”

Volgens de secretaris is het absurd dat het overheidsbeleid enerzijds inzet op IPM, maar de professionele opleiding pas in beeld komt bij de laatste stap: biocidengebruik. De NVPB stelt dat de Omgevingswet het gebruik van niet-chemische methoden mogelijk moet maken voor vakbekwame plaagdierbeheersers zonder belemmeringen.

Ongediertebestrijder Peter Matter (57) uit Noordhorn (Gr.) vreest voor een ratten- en muizenplaag bij een totaal verbod op rodenticiden. Het gebruik van klemmen en vallen kost veel tijd - eigen foto.
Ongediertebestrijder Peter Matter (57) uit Noordhorn (Gr.) vreest voor een ratten- en muizenplaag bij een totaal verbod op rodenticiden. Het gebruik van klemmen en vallen kost veel tijd - eigen foto.

‘Gebruik van rodenticiden naar nul in de toekomst’

Plaagdierbestrijder Peter Matter verwacht een compleet verbod op het gebruik van rodenticiden in de toekomst. Dat kan voor grote problemen zorgen én het vraagt enorm veel tijd en inzet.

“Bij de juiste inzet door vakmensen bereiken rodenticiden snel het gewenste resultaat, terwijl preventie en het gebruik van klemmen en vallen irritatie opwekken bij boeren. En het kost bestrijders veel tijd. Maar in het geval dat de volksgezondheid in gevaar komt, moeten er ‘ineens’ weer biociden komen”, aldus Matter.

Niet-chemische bestrijding kost veel tijd
Volgens het protocol van IPM moet eerst voldaan zijn aan een reeks preventieve maatregelen. Zoals het opruimen en schoon houden van het erf, en binnen de muren gaten en kieren afdichten.

“Wij moeten als professionals boeren dus gaan vertellen hoe en wat zij op moeten ruimen. Daar zit niemand op te wachten”, zegt Matter. Daarnaast vraagt het gebruik van klemmen en vallen veel tijd. “Dat kan alleen wanneer er een goede samenwerking is met de boer. Hij voert de inspecties dan vaker zelf uit, terwijl wij bijvoorbeeld eens in de 4 à 5 maanden komen.“

Mechanische bestrijding duur en niet diervriendelijk
Nieuw zijn klemmen en vallen met sensoren, waarmee melding gemaakt wordt wanneer er beet is. Matter: “Dat is innovatief en misschien wel de toekomst, maar die vallen zijn te duur, vanaf € 85 per stuk (exclusief abonnementskosten). Het is maar de vraag wie dat wil.“

Volgens Matter denken veel mensen onterecht dat klemmen en vallen diervriendelijk zijn. “Deze vangmethode staat onder druk. Naast de gewenste ratten en muizen zitten er soms ook kikkers, hermelijnen en vogels in de val.”

Vakbekwaamheidscursus
Boeren die zelf chemisch ongedierte willen bestrijden, kunnen dat alleen nog als zij de KBA-GB-cursus met succes hebben afgerond. Dit betreft één cursusdag en één examendag. “Het is een lachertje voor professionele ongediertebestrijders dat de overheid denkt de kennis zo bij te kunnen brengen. Je bent niet zomaar in twee dagen ongediertebestrijder.”

Dat zie je volgens Matter ook in de praktijk. “Veel agrarische bedrijven zijn niet gecertificeerd. Het brengt te veel boekhouding, te veel werk op het erf en te veel verplichtingen met zich mee.”

Laatste reacties

  • Het is aannemelijk dat ,het aantal plaagdieren zal toenemen , zelfs de zo gevreesde pest , die in de Middeleeuwen zo veel doden eisten , ligt op de loer , vooral de steden zal dit een probleem worden ,

  • Jan-Zonderland

    Laat het maar eens gruwelijk uit de klauwen lopen in de steden, compleet met een of andere ziekte erbij, vooral op de grachtengordel van Amsterdam
    Wat een beleid. Muizen en ratten moet je te vuur en te zwaard bestrijden. Valletjes zijn vor in keukenkastjes. Als je er verantwoord mee om gaat zit er geen gevaar in het gebruik van giftig lokaas. Ja misschien dat er een enkele roofvogel sneuvelt door het eten van een vergiftigde muis. So what, roofvogels komen er toch ook al teveel. Nee, stalbranden zijn leuk zullen we zeggen.

  • Bolder01

    Volledig mee eens. Laat het maar goed uit klauwen lopen, komt vanzelf in de grote steden ,,SINT DIE GEITE WOLLENSOKKEN ZICH ER MEE ZIJN GAAN BEMOEIEN. loopt het op veel fronten mis ,, we zullen het zien😂🤔

  • hoevedako

    Nederland rattenland.
    Zie de problemen overal in de wereld met ratten.
    Op fabrieksterreinen en in steden, maar ook in het buiten gebied gedijen deze dieren geweldig, zeker nadat de overheid weer een eis van dierenorganisaties honeren.
    Hopend dat ze straks ook rattenvlees eten, als er geen ander vlees meer is.

Of registreer je om te kunnen reageren.