Home

Achtergrond 5 reacties

‘Waterschappen hebben geleerd van vorig jaar’

De gevolgen van klimaatverandering bepalen de toekomst voor de waterschappen, merkt dijkgraaf Rogier van der Sande. Ze bereiden zich voor op een eventuele herhaling van de zomer van 2018.

Met de zomer van 2018 nog vers in het geheugen en een droger voorjaar dan normaal maken waterschappen zich op voor de komende zomer. Dijkgraaf Rogier van der Sande ziet uitdagingen voor de toekomst. Sinds januari van dit jaar is hij naast Dijkgraaf in Rijnland, ook voorzitter van Unie van Waterschappen, de koepelorganisatie van de 21 Nederlandse waterschappen. Intussen hebben allerlei instanties de aanpak van afgelopen zomer grondig geëvalueerd. De Unievoorzitter kijkt tevreden terug, maar ziet ook verbeterpunten. “We hebben alles kunnen uitproberen en we zijn tot de conclusie gekomen dat het best goed is gegaan.”

Hoe staan we er nu voor, op het gebied van watervoorraad?

“Onzeker, het voorjaar is relatief droog begonnen. Als dit weer, net als vorig jaar, langer aan gaat houden, hebben we een probleem. Sommige delen van Nederland, de bekende hoge zandgronden, zijn met een achterstand de winter uit gekomen. Deze gebieden hebben regen nodig voor hun watervoorziening, omdat er geen aanvoer vanuit de rivieren mogelijk is. Waar landelijk pas wordt opgeschaald bij aanhoudend lage rivierstanden van de Maas en de Rijn, kunnen problemen op de hoge zandgronden door droogte al veel eerder aan de orde zijn. Daar zijn we nu dan ook al alert op. Je ziet dat iedereen er meer mee bezig is, drinkwaterbedrijven vragen om spaarzaam met water om te gaan. Vorige zomer heeft geleid tot – ik vind het een vreselijk woord, maar het is wel waar het om gaat – waterbewustzijn. We hebben te maken met natuur, niet alles is te sturen.”

Rogier van der Sande (1966), voorzitter Unie van Waterschappen voorziet een grote uitdaging met bijkomende kosten voor waterschappen, boeren en bedrijven in de gevolgen van klimaatverandering. "De kosten zijn nog hoger als je niets doet." - Foto: Roel Dijkstra
Rogier van der Sande (1966), voorzitter Unie van Waterschappen voorziet een grote uitdaging met bijkomende kosten voor waterschappen, boeren en bedrijven in de gevolgen van klimaatverandering. "De kosten zijn nog hoger als je niets doet." - Foto: Roel Dijkstra

Wat is er nu wel te regelen, bijvoorbeeld voor de boeren op de hoge zandgronden? Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat heeft een paar miljoen beschikbaar gesteld.

“Dat geld is is een mooi signaal. Maar als je minder afhankelijk wilt zijn van de natuur, in dit geval regen, zul je flink moeten investeren. Dan is die € 7 miljoen echt niet genoeg. Alles wat je doet, brengt kosten met zich mee.”

Waar moet dat geld vandaan komen, behalve van het ministerie?

“Kort gezegd bij iedereen: Rijksoverheid, provincies, gemeenten, waterschappen, maar ook de gebruikers zoals drinkwaterbedrijven. De betrokken overheden hebben afgesproken extra te investeren in maatregelen om schade door droogte en wateroverlast te beperken. Maar ik denk dat je het anders moet bekijken. De vraag is vooral: hoe kunnen we dit probleem tackelen met de laagste maatschappelijke kosten?”

Dat is een vraag voor jullie.

“Niet alleen voor de waterschappen, maar voor alle instanties die ik net genoemd heb. Dat is wat mij betreft de uitdaging van de toekomst. In die zin helpt zo’n droogteperiode wel. We hebben elkaar goed gevonden. Zo is bij ons, in Rijnland, een klankbordgroep – weer zo’n vreselijk woord – van boeren opgericht. We vragen hen om met ons mee te denken. Hoe gaan we bijvoorbeeld om met die verdringingsreeks? Daar hebben we mensen met kennis van zaken en ook met kennis van de achterban voor nodig, om in te kunnen schatten hoe een maatregel valt.”

Nieuw belastingstelsel krijgt vervolg in de zomer

De commissie van waterschapsbestuurders praat deze maand verder over de vernieuwing van het belastingstelsel. Dit is ‘vanwege het ontbreken van draagvlak’ stilgelegd. Van der Sande vindt het belangrijk dat de nieuwe waterschapsbesturen zich uit kunnen spreken over het stelsel. Uit de rekensommen van de eerdere voorstellen kwam een forse verhoging voor boeren. Het nieuwe stelsel zou meer gebaseerd moeten zijn op het principe ‘de vervuiler betaalt’. “Het is een beetje plat, maar niemand weet hoeveel belasting hij betaalt, maar iedereen weet dat het te veel is,” zegt hij met een knipoog. Hij wil daarom liever niet de focus leggen op het belastingstelsel, maar op wat er met dat publieke geld gaat gebeuren.

Op welke manier gaan de waterschappen aan de slag voor de toekomst?

“Dat verschilt per regio. De hoger gelegen gebieden zijn afhankelijk van neerslag, water stroomt immers niet omhoog. Dus zul je moeten nadenken over water vasthouden in buffers of aangepaste peilen. Bedrijven kunnen ook zelf aan de slag. In Boskoop zitten veel bomenkwekers, deze ondernemers hebben hun eigen zoetwatervoorziening, een bassin. Die nemen zelf hun verantwoordelijkheid.”

De watervraag van een akkerbouwer met 200 hectare is iets groter.

“Het gaat mij hier om de mindset. Nadenken over wat je zelf kunt doen. Als je dat niet doet en alles aan het waterschap overlaat, dan vraag je eigenlijk via een omweg aan de buurman of hij mee wil betalen aan maatregelen voor jouw bedrijf.”

Wat kan een boer nog meer doen, behalve zelf een waterbassin aanleggen?

“Met de sponswerking van de bodem kun je veel winnen. Als boer kun je dus werken aan je bodemgesteldheid. Ook onderzoeken we hoe we water in de bodem kunnen opslaan. Innovaties die gericht zijn op de toekomst, zoals ondergrondse opslag en het experimenteren met zilte teelt.”

Veel akkerbouwers hebben een grondwaterbron en zijn dus niet afhankelijk van oppervlaktewater. Blijft dat altijd mogelijk?

“Dat is een moeilijke vraag. In mijn waterschap, Rijnland, zijn bijna geen grondwateronttrekkingen. We zitten onder het zeeniveau dus het water stroomt hier wel heen. De provincie kan als het nodig is, een stop op grondwateronttrekking zetten. Dat zullen ze niet snel doen, ga ik vanuit.”

Eeuwenlang waren we bezig met wegpompen. Nu blijkt voldoende water ook een dingetje

Afgelopen winter waren veel boeren bezig om zelf water in de sloten vast te houden.

“Het is een hot item en dat is interessant. De agrarische sector is in beweging en denkt mee. Eeuwenlang waren we bezig met water ‘wegjassen’. Nu blijkt: voldoende water, da’s ook wel een dingetje.”

Welke van de 2 wordt de grootste uitdaging de komende jaren?

“Allebei, maar het verschil is groot. Bij een piekbui is het: hier en nu alles eruit. Droogte daarentegen is een slepende, langdurige calamiteit. Die kun je niet wegpompen. En met pompen zeg je ook: ik gebruik techniek. Er komt een moment dat techniek niet meer werkt en je bent overgeleverd aan de grillen van de natuur. Dus nu moeten we daarover nadenken. Bijvoorbeeld de gebieden die gebruikt worden bij wateroverlast, gebruiken om overtollig water vast te houden, in onze grote regenton: het IJsselmeer of regionaler: de Eendragtspolder in Rotterdam.”

Gaan de kosten van al die extra maatregelen zich uitdrukken in hogere waterschapslasten?

“Niets doen betekent sowieso kosten maken. Bodemdaling, schade aan gewassen bij droogte. Het is een beetje een retorisch trucje; als ik € 100 moet investeren om € 500 aan kosten te voorkomen, ben ik spekkoper. De belangrijkste vraag is dus: gaan de extra kosten zich ook terugverdienen? Een boer snapt dat, die weegt ook zijn extra kosten af met wat het hem opbrengt of wat het kost als hij het niet doet.”

Van der Sande: telers van bloemen en bollen hebben kwalitatief goed water nodig. Wonderbaarlijk genoeg is dat deze zomer goed verlopen, met name door de inzet van de Kleinschalige Wateraanvoer bij Gouda. - Foto: Koos Groenewold
Van der Sande: telers van bloemen en bollen hebben kwalitatief goed water nodig. Wonderbaarlijk genoeg is dat deze zomer goed verlopen, met name door de inzet van de Kleinschalige Wateraanvoer bij Gouda. - Foto: Koos Groenewold

Het Wetterskip Fryslân heeft al een forse verhoging van de lasten aangekondigd, omdat er meer geld nodig is voor klimaatadaptatie. Is dat alleen hun probleem?

“Dat is hun uitdaging, ja. Het is een rekensommetje: wat moeten we uitgeven oftewel: hoeveel moeten we binnenhalen in een jaar? Het alternatief is namelijk dat bepaalde gebieden anders niet meer bemaald kunnen worden. Dat lijkt me ook niet de bedoeling. Je kunt van de waterschappen veel zeggen, maar niet dat het geld opgaat aan franje.”

Een laatste uitdaging om te bespreken is verzilting.

“Daar heb ik in mijn werkgebied wel veel ervaring mee. Telers van bloemen en bollen hebben kwalitatief goed water nodig. Wonderbaarlijk genoeg is dat deze zomer goed verlopen, met name door de inzet van de Kleinschalige Wateraanvoer bij Gouda. De omstandigheden waren ideaal dus konden we genoeg water aanvoeren. Met kunst- en vliegwerk en medewerking van omringende waterschappen hadden de boeren hier genoeg water tot hun beschikking.”

We moeten de veranderende omstandigheden steeds een stap voor blijven. Daarvoor zijn we al op weg, we zijn voorbereid

Met kunst- en vliegwerk, is dat houdbaar?

“Klimaatverandering is een grote uitdaging. We analyseren de droogte van vorig jaar en zoeken naar oplossingen. Dit vraagt samenwerking op het gebied van kennis en uitvoering. Het afgelopen jaar hebben we het gered, in heel Nederland. We moeten de veranderende omstandigheden steeds een stap voor blijven. Daarvoor zijn we al op weg, we zijn voorbereid. We hebben geleerd van vorig jaar.”

Laatste reacties

  • maxisprint

    Als de boel verzuipt door te veel neerslag die niet word afgevoerd, dan rotten de producten, en heb je geen aard, uien, wortelen, knollen
    Dat is erger dan minder product door droogte

  • wruiten

    lekker makkelijk kosten voor de boer verhogen.

  • Flepke

    in 2016 toen grote delen van NL verzopen in de eerste week van juni waren de waterschappen meer bezig met zich in te dekken dan water af te voeren.
    En bij schadevergoedingen door aantoonbaar wanbeleid is niemand thuis.
    Nu is het even wat droger en weer meteen de agrarische sector voor de kar en kosten spannen.

  • melkveehouder .

    Ik kan uit ervaring alleen maar zeggen dat het Waterschap zich jegens de boeren als onbetrouwbare partner gedraagt!

  • Klimaatverandering ,het klimaat is nog nooit constant geweest en zal het ook nooit worden , het is het gemiddelde over een reeks van jaren met alle extremen naar boven en beneden die erbij horen.Al Gore was vorige week in Australië om er een toespraak te houden over zijn globalwarming alleen het sneeuwde er op dat moment, iets wat volgens Gore niet meer zou voorkomen in de nabije toekomst.

Laad alle reacties (1)

Of registreer je om te kunnen reageren.