Home

Achtergrond 6 reacties

Boeren zonder advocaat kan niet meer

Van fosfaatrechten tot mestfraude; van dierverwaarlozing tot fipronil. Belangrijke rechtszaken op agrarisch terrein zijn aan de orde van de dag. Duizenden boeren zijn er direct of indirect bij betrokken.

De onderwerpen waarvoor boeren hun gelijk moeten halen of krijgen bij de rechter zijn legio. In alle 3 de rechtsgebieden zijn agrarische rechtszaken te vinden, met name in het bestuurs- en civielrecht zijn veel boerenzaken ‘onder de rechter’. Maar ook het Openbaar Ministerie is actief en brengt regelmatig boeren voor de strafrechter.

Omdat geen specifieke cijfers worden bijgehouden over agrarische rechtszaken is het niet mogelijk exact de ontwikkelingen van het aantal boeren-rechtszaken aan te geven. Maar bij het zoeken op het trefwoord ‘agrarisch’ op rechtspraak.nl valt op dat in de periode 2000 tot en met 2009 er gemiddeld ruim 650 rechtszaken per jaar waren waarin dat trefwoord voorkwam. In 2010 tot en met 2018 was het aantal zaken met trefwoord ‘agrarisch’ al opgelopen tot gemiddeld bijna 1.000 per jaar.

Slechte wetgeving en groter wordende procesbereidheid zijn de belangrijkste redenen voor de toename in het aantal rechtszaken. - Foto: Joep van der Pal
Slechte wetgeving en groter wordende procesbereidheid zijn de belangrijkste redenen voor de toename in het aantal rechtszaken. - Foto: Joep van der Pal

Verreweg de meeste procedures hebben betrekking op wet- en regelgeving die de overheid oplegt, bestuurlijke zaken. Het grootste aantal rechtszaken momenteel gaat over fosfaatrechten, er liggen ongeveer 1.200 zaken te wachten op behandeling bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb). En dat zijn alleen de zaken uit 2018. Verder in het oog vallende onderwerpen zijn: fosfaatreductieplan, fosfaatrechten en pacht; jongvleesveeproblematiek, Programma Aanpak Stikstof (PAS), fipronil, I&R-affaire, Regeling ontheffing productierechten Meststoffenwet (POR) en MKZ-crisis Kootwijkerbroek.

Daarnaast zijn er agrarische onderwerpen die van alle tijden zijn: landbouwsubsidies, omgevingsvergunningen, milieuvergunningen, bouwvergunningen en natuurwetvergunningen.

OM actief op strafrechtelijk vlak

Het Openbaar Ministerie (OM) roert zich behoorlijk en daagt met enige regelmaat boeren, agrarische bedrijven of daaraan gelieerde ondernemingen voor de strafrechter. Vaak gaat het om boeren die verdacht worden van zaken als mestfraude of dierverwaarlozing. In 2017 werden bestuurders van ChickFriend voor de rechter gedaagd vanwege het fipronil-schandaal. Daarnaast wordt door het OM op dit moment sterk ingezoomd op afvalstromen die in biovergisters zouden verdwijnen. Volgens het OM zouden meerdere co-vergistingsbedrijven en transporteurs hebben gefraudeerd met verboden afval dat in de vergisters is gebruikt. De eindproducten worden vervolgens afgezet als dierlijke mest, het gevolg is dat verboden (chemische) stoffen zoals verfslib op landbouwgrond zouden zijn uitgereden. In juli start een rechtszaak tegen zo’n 20 verdachten. Omdat het een gecompliceerde zaak is, wordt eerst op een regiezitting de inhoudelijke behandeling van een rechtszaak voorbereid. Gedagvaard worden de eigenaren en bedrijven van een industriële vergistingsinstallatie, alsook mestintermediairs, mesttransporteurs, afvalleveranciers en boeren. Hen wordt fraude met producten naar en uit een vergistingsproces ten laste gelegd.

Een andere fraude die kortgeleden aan het licht kwam, is fraude met pootgoed. Hierbij zijn de NAK-certificaten vervalst waardoor niet-gecertificeerde aardappelen als pootgoed zijn gebruikt. Omdat het hier gaat om valsheid in geschrifte bestaat de mogelijkheid dat het OM er bovenop duikt en een strafrechtelijke procedure start.

Fosfaatrechten met stip bovenaan

Met afstand de meeste juridische procedures leveren nu de fosfaatrechten op. Duizenden melkveehouders kregen in hun ogen te weinig fosfaatrechten toegekend en proberen via de rechter hun gelijk te halen. Ondanks versnelde behandeling bij het CBb gaat het nog lang duren voordat in alle zaken een uitspraak is.

Zo’n 2.400 melkveehouders meldden zich als knelgeval en 7.700 ondernemers maakten bezwaar tegen het aantal toegekende rechten.

Naast zaken over fosfaatrechten spelen ook nog steeds vele tientallen procedures over het fosfaatreductieplan uit 2017. Het doel hiervan was om de fosfaatproductie terug te brengen naar het niveau dat is toegestaan binnen de derogatie. 4 miljoen kilogram fosfaat moest uit de markt. Eind 2017 werd duidelijk dat 304 melkveehouderijen door RVO.nl zijn aangewezen als knelgeval, van in totaal 1.647 bedrijven die een beroep deden op de knelgevallenregeling.

Thematische behandeling fosfaatzaken in volle gang

Het thematisch behandelen van fosfaatzaken door het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) is sinds mei in volle gang. Op de agenda van die maand staan meer dan 50 fosfaatzaken aangekondigd. Verspreid over de maand gaat het om meer dan 10 zittingen waar telkens 4 of 5 zaken tegelijk voor de rechter komen. Op deze manier wil het CBb ongeveer 800 fosfaatrechtszaken in korte tijd behandelen, hiervan zullen ongeveer 600 gaan over de individuele disproportionele last (IDL), de knelgevallen.

Er ontstond wel enige twijfel of deze aanpak niet ten koste zou gaan de individuele behandeling van elke zaak afzonderlijk, iets wat het CBb juist zelf propageerde. Maar tijdens een van de eerste clusterzittingen in mei was niet te merken dat de individuele zaken aandacht tekort kwamen. Dat werd bevestigd door een van de betrokken advocaten, Esther Wijnen van Linssen advocaten.

Dienstdoende CBb-rechter Ron Stam, die tevens de projectleider is van het fosfaatproject, bleek zich zeer grondig voorbereid te hebben op alle individuele zaken. Hierdoor was het voor de veehouders en hun advocaten niet nodig uitvoerig – en tijdrovend – de situatie te schetsen. Door deze goede voorbereiding kregen partijen al snel de overtuiging dat het CBb een goed beeld had van de individuele situatie van ieder bedrijf op zich en kon de behandeling in korte tijd worden afgerond.

De redenen waarom veehouders een beroep doen op de knelgevallenregeling bleken tijdens deze zitting heel divers. Het varieert van een boer die als gevolg van aardbevingsschade op de peildatum zijn stal niet vol had tot veehouders die door dierziekten minder dieren hadden dan gepland.

Natuurbeschermingswetvergunningen in de greep van het PAS

Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) zorgt bij een grote groep boeren voor problemen bij het krijgen van een omgevingsvergunning. Het PAS-systeem gaat ervan uit dat de stikstofneerslag in natuurgebieden in de loop van de tijd zal afnemen. Daarmee neemt het een voorschot op een vermindering die nog niet gerealiseerd is. Omdat de Raad van State (RvS) niet zeker was over de juridische houdbaarheid van het PAS werd het Europese Hof van Justitie ingeschakeld. De Europese rechter oordeelde dat het systeem alleen kan als het wetenschappelijk is vastgesteld dat een stikstofreductie gerealiseerd zal worden.
Dit najaar gaat de RvS zich er opnieuw over buigen. “Dat gaat nog heel spannend worden, het zou kunnen betekenen dat verleende vergunningen alsnog vernietigd worden”, zegt jurist Willem Bruil, gespecialiseerd in agrarisch recht.

Provinciale eisen aan boeren

Naast maatregelen van de landelijke overheid zijn ook provinciale beslissingen regelmatig een reden te gaan procederen. Een van de meest in het oog springende provinciale maatregelen in dit kader is de Noord-Brabantse Verordening natuurbescherming, die strenger is dan de landelijke regelgeving. Brabant wil een versnelde transitie van de veehouderij naar een duurzamere manier van dierhouderij. Hierdoor moeten veehouders hun stallen flink verbouwen om te voldoen aan de nieuwste eisen. Volgens boerenorganisaties zijn die eisen financieel vaak niet haalbaar. Meerdere boeren, maar ook ZLTO en POV, zijn daarom een rechtszaak tegen de provincie begonnen. Die zaak is inmiddels verwezen naar de rechtbank ’s-Gravenhage. Waarschijnlijk komt de zaak in het laatste kwartaal van dit jaar voor.

Handhaving steeds vaker voor rechter

Een vrij nieuw element in gerechtelijke procedures is het aantal zaken waarbij handhaving geëist wordt van het exact vergunde. In het verleden werd vooral ‘gestreden’ over het verlenen van een vergunning. Was die verleend, dan was de ‘strijd’ gestreden. Tegenwoordig is het daarmee niet gedaan, er spelen steeds vaker handhavingskwesties. Omwonenden, actiegroepen of anderen die zich partij voelen, gaan vaker ‘controleren’. Staat de stal op de juiste plek en is deze niet te groot of te hoog? Worden wel de modernste technieken toegepast? Wordt er wel voldoen aan geurnormen?

Een onderzoek waaruit zou blijken dat luchtwassers minder efficiënt zijn dan gedacht, is reden een vergunning opnieuw aan te vechten. - Foto: Bert Jansen
Een onderzoek waaruit zou blijken dat luchtwassers minder efficiënt zijn dan gedacht, is reden een vergunning opnieuw aan te vechten. - Foto: Bert Jansen

Ook worden recente – wetenschappelijke – onderzoeken gebruikt om een eerder juridisch afgesloten zaak opnieuw voor de rechter te brengen. Een heel recent voorbeeld hiervan is het varkensbedrijf Houbensteyn Heideveld, onderdeel van het Nieuw Gemengd Bedrijf in Grubbenvorst, een bedrijf dat alle noodzakelijke vergunning onomkeerbaar heeft verkregen. Het bedrijf werd opnieuw voor de rechter gedaagd, omdat uit onderzoek van Wageningen UR zou blijken dat luchtwassers niet zo efficiënt zouden zijn. Hierop besloot LNV niet uit te gaan van 85% geurreductie van de luchtwasser, maar van hooguit 45%. Voldoende reden voor Behoud de Parel meteen stillegging van de bouw te eisen, omdat anders een ‘milieu-catastrofe’ zou ontstaan. De rechter Limburg stelde hen in een spoedprocedure in het ongelijk. Vervolgens schoof de vraag ‘kan een onherroepelijk verleende vergunning geschorst worden bij de Raad van State op basis van niet aangetoonde geuroverlast. Ook de hoogste algemene bestuursrechter zag het spoedeisende karakter niet en wees de eis af. In de bodemprocedure dit najaar komt de luchtwasserdiscussie zeker opnieuw terug.

Slechte wetgeving en procesbereidheid

Het grote aantal procedures heeft volgens Willem Bruil alles te maken met slechte regelgeving en grote procesbereidheid van alle partijen. “Naast het PAS is ook fosfaatwetgeving absoluut niet doordacht. Een peildatum van een dag in plaats van het gemiddelde per jaar is vragen om moeilijkheden.” Volgens Bruil is de procesbereidheid van boeren altijd al hoog geweest. “Ze hebben allemaal een rechtsbijstandsverzekering, er is geen terughoudendheid.” Maar wel nieuw is de vasthoudendheid in procederen van derden, volgens de agrarisch jurist. “Het stopt niet meer bij een definitief verleende vergunning.”

Laatste reacties

  • farmerbn

    In de France Agricole heb je wekelijks een casus over agrarische geschillen (uitkomsten van rechtzaken). Daarnaast geeft een agrarische advocaat enkele tips en geeft hij antwoorden op vragen van lezers. Heel helder. Zo weet je als boer beter wat wel en niet wettelijk is. Zou goed zijn als boerderij dit ook gaat doen.

  • Johan Oppewal

    In Boerderij magazine hebben we de rubriek Boer&Recht, met vragen en antwoorden op juridisch en fiscaal terrein. Daarin verwerken we interessante actuele gerechtelijke uitspraken.

  • farmerbn

    Sorry wist ik niet.

  • als crimineel krijg je een advocaat toegewezen
    boeren móeten er zelf voor zorgen

  • Mbmb

    Slechte, bar slechte regels zijn een belangrijke oorzaak van noodzakelijk procederen. Ik denk dat veel boeren zo in de hoek zijn gedreven én er zulke grote belangen op het spel staat dat de procesbereidheid groter is dan ooit. In de aanval/verdediging om te voorkomen dat je gewoon de klos bent. Daarnaast is het zo dat veel zogenaamd brave burgers en actiegroepen met antiboeren en veganisten en weet ik welke gasten, ook tot het uiterste bereid zijn om een individueel bedrijf het leven onmogelijk te maken en daarvoor alle gelegenheid krijgt. Je weet wie er altijd aan de beurt is: de jij als boer. Sluit direct een rechtsbijstandsverzekering af als je hem nog niet hebt, t is niet anders.

  • a.van.hoof1

    En wat moet je als boer met bijna allemaal linkse rechters.
    Zie het artikel artikel van Leon Faassen in Nieuwe Oogst van 28-5 .
    n een Limburgse krant stond een artikel met een krankzinnige inhoud. Een rechter uit Maastricht had een uitspraak gedaan in een zaak over verwaarlozing van konijnen, honden, ratten en pony's door een moeder en haar dochter. Normaal een doodzonde als het een agrariër betreft.

    In de krant staat opgetekend dat wie zijn huisdier mishandelt of verwaarloost, daar niet zwaar voor gestraft hoeft te worden, 'zolang de samenleving wegkijkt bij vergelijkbare misstanden in de intensieve veehouderij', aldus de zogenaamd onafhankelijke rechter Richard Verkijk. Deze uitspraak van de rechter is een politieke uitspraak die niet thuishoort in de onafhankelijke rechtspraak.

    De samenleving moet deze uitspraak eens goed op zich laten inwerken. Een rechter die zijn oordeel klaar heeft op basis van een aanname, geen enkel bewijs aandraagt en zich baseert op een onderbuikgevoel. Deze negatieve frames worden langzamerhand een trend. Eerder riep het OM dat minder mestfraude alleen gerealiseerd kan worden door minder dieren te houden. Ook al zo'n politieke uitspraak.

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.