Home

Achtergrond 11 reactieslaatste update:18 mrt 2019

Zoeken naar recept behoud weidevogel

Iedereen wil de boerenlandvogels behouden. Er is budget voor: ruim € 60 miljoen per jaar. Toch gaat het nog steeds achteruit. Moet het weer anders? De provincies maken actieplannen.

Weidevogels horen bij het Nederlandse platteland. Maar het is goed mis en op veel plekken zijn nog nauwelijks weide- of akkervogels te zien en te horen. Landelijk gaat het sinds 1990 om een afname van 40%. Oorzaken zijn onder meer insectensterfte, verlies aan leefgebied, andere waterhuishouding, intensivering grondgebruik en predatie.

Vogelbescherming Nederland heeft aan de vooravond van de Provinciale Statenverkiezingen voor alle boerenlandvogels de balans opgemaakt en roept de provincies op hun verantwoordelijkheid te nemen. Provincies hebben een zorgplicht voor herstel van de populatie boerenlandvogels.

Lees verder onder de foto.

Kievit - Foto: Lex Aalders
Kievit - Foto: Lex Aalders

De overheid stimuleert al tientallen jaren agrarisch natuurbeheer, maar over de effectiviteit ervan is steeds discussie. In 2016 kwam er een stelselherziening met als uitgangspunten meer natuurwinst en lagere uitvoeringslasten. Het beleid richt zich nu op kerngebieden: het geld daar inzetten waar het succes het grootst is en in die gebieden gunstige leefomstandigheden creëren.

Voor 2016 hadden de 12 provincies voor ruim € 43 miljoen aan subsidie voor het vernieuwde agrarisch natuur- en landschapsbeheer, blijkt uit cijfers van de WUR. Het Rijk maakte tussen 2016 en 2018 per jaar nog eens € 500.000 vrij voor extra maatregelen in die kerngebieden. Bovendien is er in 2017 € 40 miljoen Europees geld van het Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP3) voor periode 2014-2020 geïnvesteerd in het agrarisch natuur- en landschapsbeheer.

Dit geven de provincies uit aan boerenlandvogels

Friesland: € 8,7 miljoen.
33% van de gruttopopulatie broedt hier. Er is een actieplan.

Limburg: € 6,9 miljoen.
€ 1,4 miljoen voor akker- en weidevogelbeheer. Vanaf 1994 een dramatische terugval van de grutto in de Peelregio van 1.400 naar 35-50 broedparen. Er gaat ook € 1,1 miljoen naar hamsterbeheer (incl. een aantal vogelsoorten).

Gelderland: € 7,3 miljoen.
Er is een actieplan. € 2,6 miljoen is voor weidevogels. Er gaat veel geld naar het akkervogelgebied en naar botanisch beheer, vernatting van gebieden om zeldzame plantensoorten in stand te houden. Ook is het vogelgebied in de provincie versnipperd, wat het kostbaarder maakt.

Zuid-Holland: € 6,7 miljoen.
Actieplan deze maand aangenomen. Nu 5.250 broedparen grutto’s, de afname moet in 2021 zijn gestopt. Daarnaast heeft de provincie eigen grond beschikbaar gesteld voor weidevogelbeheer.

Groningen: € 6,1 miljoen.
Actieplan opgesteld vanuit collectief Groningen West. Doel: in 2027 2.000 gruttobroedparen, nu 1.800. Inzet op verbetering gebiedsinrichting door meer openheid en natte condities.

Noord-Holland: € 6,6 miljoen.
Nog geen actieplan, maar een motie van ChristenUnie wordt breed gesteund. In Amstelland is 16 hectare afgewaardeerd naar natuur met agrarisch gebruik. Vergoeding op voorwaarde van langjarig beheer. Het blijft agrarisch, dus geen natuurreservaat.

Noord-Brabant: € 4,8 miljoen.
Dit is € 1,3 miljoen meer dan in 2018. € 3 miljoen hiervan gaat naar akker- en weidevogelbeheer. Sinds 2011 goede resultaten in 2 grote kernen in de Beerse Overlaat, vooral grutto, tureluur, wulp en kievit.

Overijssel: € 4,8 miljoen.
Dat is inclusief € 800.000 extra voor weidevogels tot 2021. CDA wil aanvullende weidevogelvriendelijke voorwaarden bij pacht.

Drenthe: € 3,8 miljoen.
€ 600.000 meer dan in 2018. Vooral open akkergebied in Veenkoloniën is succesvol. Voor weidevogels bij Coevorden en Zuidoost-Drenthe uitgestelde maaidatum en plas-drasmaatregelen.

Utrecht: € 5,3 miljoen.
€ 1 miljoen meer dan in 2018. Actieplan om grutto (1.800 broedparen) op peil te houden. De weidevogelgebieden liggen in de Lopikerwaard, Eemland en de Venen.

Zeeland: € 2 miljoen.
Beheer van akkervogelgebied is duur; ongeveer € 2.200 per hectare, tegenover € 500 voor weidevogels. Zeeland maakt zich hard voor het behoud van icoonsoorten als de veldleeuwerik en de patrijs.

Flevoland: € 750.000.
Het ANLb is sins 2016 5 keer zo groot geworden en ook de uitgaven zijn € 500.000 gestegen. In het Rivierenduinengebied is 60 hectare aantrekkelijk gemaakt voor weidevogels.

Ruim € 60 miljoen Europees geld voor agrarisch natuurbeheer

Uit een inventarisatie bij de provincies blijkt dat dit jaar meer dan € 60 miljoen (vooral Europees geld) beschikbaar is voor agrarisch natuurbeheer. Het beheer is in handen van 39 agrarische collectieven, samenwerkingsverbanden bestaande uit agrariërs en andere grondgebruikers in een gebied. Zij sluiten beheercontracten met de boeren.

Volgens Evelien Verbij, directeur van koepelorganisatie BoerenNatuur, is het budget voor beheerpakketten door toename van het aantal aanmeldingen van boeren bijna leeg. Het zijn Statenverkiezingen dus BoerenNatuur vindt dat er meer geld moet komen voor het Agrarisch Natuurbeheer (ANLb), al vindt de vereniging het niet realistisch dat de natuurkwaliteit wordt afgemeten aan het aantal grutto’s. “Die stap is veel te groot. In de kerngebieden werkt het prima, maar wij zetten in op natuurverbetering van het hele landelijke gebied en niet op het aantal vogels.”

Lees verder onder de foto.

Grutto's - Foto: Canva
Grutto's - Foto: Canva

Provincies hebben actieplannen opgesteld

Steeds terugkerende vragen zijn of al die miljoenen wel goed besteed zijn en of het niet doelmatiger kan. Om de effectiviteit van het beheer te vergroten, hebben de akker- en weidevogelprovincies afgesproken om actieplannen op te stellen. Deze gaan over kwaliteitsverbetering van het boerenland. Het gaat hierbij om factoren als drooglegging, openheid, verstoring, gewasstructuur, inclusief beschutting en voedselaanbod. Daarnaast wordt het mozaïekbeheer sterk verbeterd, er zijn meer plas-drasgebieden en het beheer in de provincies is met enkele duizenden hectares uitgebreid. De grutto is de indicator voor het weidevogelbeleid. De Nederlandse gruttopopulatie bestaat uit 32.000 tot 36.000 broedparen.

Roofdieren

In alle provinciale actieplannen is veel aandacht voor predatiebeheer. Zeker in de landbouwgebieden. Predatie is een natuurlijk fenomeen, maar door afname van de vogelstand zijn de populaties gevoeliger voor predatieverliezen, alleen al doordat ze bij hogere dichtheden een effectievere ‘luchtmacht’ tegen predatoren kunnen vormen. De afgelopen decennia zijn veel soorten roofvogels, reigers, ooievaars en vossen sterk toegenomen door verdichting van het landschap en afname van bejaging. Per provincie verschillen de mogelijkheden om rovers, zoals vossen, te bestrijden. De provincies melden daarnaast een toename van de overlast van (verwilderde) katten in het agrarisch gebied.

Grootste budget in Friesland

Friesland is de grootste weidevogelprovincie. 33% van de broedparen van de grutto zit daar. Deze provincie heeft ook het grootste budget: € 8,7 miljoen. Voor de Friezen zijn weidevogels een onderdeel van de cultuur. Denk aan het vinden van het eerste kievitsei. Cultuur of niet, de provincie verliest in hoog tempo haar weidevogels.

Maar om nu te concluderen dat het weggegooid geld is, gaat projectleider van ANLb Jetze Genee te ver. In zijn provincie bestaat een beleidsnota Weidevogels 2014-2020. Het actieplan van de provincie zet vol in op kuikenoverleving. Hiervoor zijn biotoopverbetering van weidevogelkerngebieden en predatiebeheer nodig. Weidevogelkerngebieden zijn gebieden waar al weidevogelbeheer is en waar de afname van het aantal grutto’s stabiliseert. Het wordt gezien de budgetten lastig om nog meer van dit soort gebieden te creëren, daarom zetten de collectieven in op zwaarder beheer en hogere vergoedingen.

Gelukkig mogen wij nog schieten op die katten, we zijn de enige nog

Buiten kerngebied gaat het hard

Driekwart van de grootste weidevogelprovincie (334.000 hectare) is echter landbouw zonder weidevogeldoelstelling. Tussen 80 en 90% van de weidevogels zit buiten de kerngebieden. Genee: “Daar gaat de afname snoeihard, het land verschraalt. Toch lukt het om afspraken te maken met boeren om stukken van hun land in te richten voor de vogels, al gaat het met kleine stapjes. Daarnaast is het aantal plas-drasgebieden in Friesland toegenomen en ligt er nu 127 hectare weiland onder water, zodat weidevogels er kunnen rusten en foerageren.” Medewerking van de boeren is essentieel. Genee: “Er bestaat geen weidevogelbeheer zonder boeren.”

Lees verder onder de foto.

Plasdras in Gaastmeer, Friesland. - Foto: Anne van der Woude
Plasdras in Gaastmeer, Friesland. - Foto: Anne van der Woude

Al die miljoenen die de provincie erin stopt, zijn volgens gedeputeerde Johannes Kramer van de Fryske Nationale Partij (FNP) het dubbel en dwars waard. “U denkt toch niet dat we het opgeven hier. Wij zijn Friezen en ik weiger de witte vlag te hijsen”, zegt hij strijdbaar. Volgens Vogelbescherming Nederland verliest de provincie als het beleid niet verandert, binnen 50 jaar de grutto als iconische weidevogel. Kramer is niet onder de indruk: ”We streven nog altijd naar 10.000 broedpaartjes grutto’s, maar we nemen er alleen wat meer tijd voor. Het wordt dus geen 2022 maar 2030.”

Kramer vindt het op z’n zachtst gezegd vreemd dat de Vogelbescherming de predatie vergeet. “Het is niet alleen de door boeren veel genoemde vos, ook de steenmarter en de verwilderde kat pakken veel kuikentjes en weidevogels. Gelukkig mogen wij nog schieten op die katten, we zijn de enige nog.”

Weilanden lijken een biljartlaken zonder weidevogels

Naast de predatie noemt een aantal provincies ook het dalend aantal vrijwilligers als bedreiging voor de weidevogelstand in Nederland. In totaal zijn er 130.000 actief in het boerenland. En dat aantal loopt hard terug door met name vergrijzing. Ook Kramer maakt zich zorgen. De provincie Friesland heeft 3.500 vrijwilligers. Ze lokaliseren en beschermen nesten, tellen pullen en zijn van onschatbare waarde voor het natuurbeheer. Op basisscholen vertellen vrijwilligers dat ze heel modern met drones en iPads het veld in gaan. Kramer: “Wij zijn grootgebracht met veldbeleving, weilanden vol met weidevogels. De jeugd heeft die referentie niet. Voor hen is de natuur een biljartlaken.”

We moeten op zoek naar een groene Sicco Mansholt die de groene revolutie binnen de Europese landbouw mogelijk maakt

Het voortbestaan van de grutto’s ligt volgens Kramer niet alleen in handen van de provincies. Hij schetst de problematiek in breder kader en komt met zijn stokpaardje: de Europese landbouw. ”We moeten binnen Europa discussiëren over welke kant we op willen. Kijken naar de consument, de zuivelbedrijven en de Europese landbouwsubsidies. Er moeten aan de potten met subsidies voorwaarden die goed zijn voor het klimaat worden verbonden.”

En het zijn Statenverkiezingen, dus gaat hij onverdroten verder: “Het is een Europees vraagstuk qua markt en subsidie. 90% van onze zuivel wordt in Europa afgezet. We moeten op zoek naar een groene Sicco Mansholt die de groene revolutie binnen de Europese landbouw mogelijk maakt, die bijdraagt aan biodiversiteit en klimaat.”

Provincies evalueren vergoedingssysteem voor agrarisch natuurbeheer

Er komt een onderzoek naar de vergoedingen van de beheerpakketten die de agrarische collectieven afspreken met boeren. De provincies willen weten of de huidige subsidies nog passen bij de bedrijven van nu.
BoerenNatuur, de overkoepelende organisatie van collectieven, is een van de initiatiefnemers. Veel agrariërs vinden de vergoedingen, gebaseerd op onkosten en omzetderving per hectare, te laag. Ook vindt een aantal agrarische collectieven het systeem te star. Ze zouden graag zelf de verantwoordelijkheid willen hebben. Het knelt aan veel kanten. Aanvragen moeten te ver van tevoren zijn ingediend en ook het verlengen van een beheermaatregel kan alleen voor 2 weken. En dat is niet handig als de boer wil maaien en hij dat niet mag vanwege een vastgestelde maaidatum, terwijl de weidevogels al zijn uitgevlogen.
Utrecht, Zuid-Holland en Friesland willen bovendien naar een meer concurrerend vergoedingssysteem, om verdergaande duurzame maatregelen te kunnen nemen: langjarige beschikkingen en contracten, zodat een bedrijf zijn toekomst meer solide kan baseren op natuurbeheer.
Ook voor BoerenNatuur is dat een belangrijk vraagstuk. Of de vergoedingen voor de beheermaatregelen uiteindelijk omhoog gaan, is niet zeker. De evaluatie moet worden meegenomen in het nieuwe GLB-subsidiebeleid vanaf 2021.

Lees verder onder de foto.

In de Krimpenerwaard wordt een drone ingezet om weidevogels in de gaten te houden. - Foto: Roel Dijkstra
In de Krimpenerwaard wordt een drone ingezet om weidevogels in de gaten te houden. - Foto: Roel Dijkstra

Handhavers controleren

Friesland is volgens Kramer de enige provincie waar buitengewoon opsporingsambtenaren (boa’s, 2 man in deeltijd voor 700 uur) in het veld lopen om het natuurbeleid te handhaven, specifiek gericht op weidevogels, in alle gebieden buiten de ANLb-beheerpercelen. Doel is om agrariërs bewust te maken van het maatschappelijk verantwoord boeren. Kramer: “Ze mogen geen nesten verstoren vanwege de Flora- en Faunawet, maar soms heeft de boer haast of kan hij geen weidevogelwachter vinden die voor de maaimachine uit wil lopen. Ze mogen bekeuringen uitschrijven, maar tot nu toe is het bij een goed gesprek met de loonwerker of boer gebleven.”

Tot slot moet ook Kramer toegeven dat het pijn doet om door stukken van de provincie te fietsen en stilte aan te treffen. Geen grutto’s op een paaltje of een kievit duikelend in de lucht. Trekvogelecoloog Theunis Piersma heeft er een benaming voor gevonden: landschapspijn. “Pijn omdat ik overal om me heen groene woestijn zie zonder bloemen, insecten, kruiden en weidevogels.”

Lees verder onder de film over landschapspijn.

Kramer: “Ik voel en ervaar dat ook, maar gelukkig ken ik ook nog veel gebieden hier waar ik de weidevogels zie en hoor en waar we dankzij de inzet van boeren en vrijwilligers voorzichtige successen boeken.”

Laatste reacties

  • agrotrade

    Gewoon normaal boerenverstand gebruiken en achter het bureel weg

  • stinkevuilsboulevard

    Met dat geld grupstallen bouwen , dik stro er in ,koeien er op ,boeren met stalen kniën en heupen ,het werk laten doen ,stromest op het land,RFC op splitsen in fabriek grupstal, geen probleem en fabriek ,grupstal wel een probleem
    Binnen 5 jaar zitten er weer net zo veel weidevogels als in 1960 ,recept werkt gegarandeerd
    Rond 1900 zaten er minder weidevogels als nu!
    Oorzaakt, te weinig stromest door te weinig koeien per ha grasland
    Dan is het geld wel goed besteed!
    Trouwens ik ben zelf een loopstal boer
    Maar als de melkprijs hoog genoeg is om er personeel van te betalen ,bouw ook ik een grupstal voor 180 koeien en wemelt het hier ook binnen de kortste keren van de weidevogels

  • zolang er niets tegen predatie gedaan wordt is het jammer genoeg weg gegooid geld

  • frl

    Bij een grupstal boer uit stavoren,
    Kon je nog volop de weidevogels horen.
    Zijn melkfabriek,
    Vond het niet uniek.
    En zo is natuur op papier geboren.

  • koestal

    Geen zodebemesters meer gebruiken,weer gewoon met de ketsplaat,dit spaart nesten en geeft beter bodemleven met veel wormen ,de overheid is hardleers en stronteigenwijs.

  • stinkevuilsboulevard

    127 ha staat onder water een paar maanden
    Al het bodenleven wordt verdreven en opgegeten!
    Blijft over land zonder bodemleven en vernielde structuur
    Vergelijkbaar met land wat je ploegt
    Ook daar, geen bodemleven en geen structuur
    Ploegen moet juist beperkt worden ,volgens de beste stuurlui aan de wal,voor meer biodiversiteit
    Maar er moet meer land plas dras,volgens de beste stuurlui aan de wal,voor meer biodiversiteit
    En de boer die weet het natuurlijk niet ,die heeft die stuurlui nodig?
    Het bodemleven vernielen en de wortels af laten sterven en de bodem dicht laten slaan, duurt jaren om dat te herstellen
    Maar volgend jaar staat die 127 ha weer onder water ,dan is er nog nauwelijks bodemleven hersteld en is er dus ook nauwelijks voedsel voor de weide vogels
    Geld weggooien en niets bereiken

  • Sjefo

    Linkse kloothommels kijk ook even naar de honderdduizenden hectare voorheen landbouw grond waar nauwelijks een levend wezen rond loopt en aangekocht met gemeenschaps geld ,voor je de boeren aanspreekt over maatschappelijk verantwoord ondernemen.
    Stelletje graaiers het is toevallig wel flora en FAUNA beheer, maar dat kan niet als je echte de beheerders verjaagt , dus wat doen we dan boeren op laten draaien voor jullie fiasco.
    Dus nogmaals er zijn miljarden uitgeven om de flora en FAUNA naar een hoger plan te tillen deze natuurgebieden blijken inmiddelsmorsdood door flutbeleid van NATUUR BESCHERMINGS ORGANISATIES, het is voor wat mij betreft een parlementair onderzoek waard, een totale verkrachting van honderdduizenden ha grondgebied als het over FAUNA BEHEER gaat.
    NATUURBESCHERMINGS ORGANISATIES EN MAATSCHAPPELIJK ONDERNEMEN “KOM OP ZEG”

  • Alco

    Als het aan de leefomstandigheden ligt dan zouden er toch ook percelen zijn ( waar het dus ideaal is) met een overvloed aan weidevogels.
    Zijn we nou allemaal zo dom!!!

  • maar... misschien wordt het grootste probleem wel veroorzaakt in zuid Europa waar het steeds meer een volkssport aan het worden is die overvliegende vogels uit de lucht te schieten.

  • farmerbn

    Er is meer dan 100.000 ha nieuwe natuur in Nederland gekomen en kan daar nu echt geen weidevogel gehouden worden? Valt me echt tegen van die natuurmensen met al dat geld.

  • zijderveld@hetnet.nl

    Ongelooflijk dat men niet doorheeft dat er teveel predatoren zijn zoals de vos, havik, ooievaar, snoek ( voor de jonge eenden), de das, ( voor o.a. egels ) enz. enz. Er moeten grote boetes komen voor de vogelvangers in de Zuid Europesche landen. Dan is het helemaal niet nodig om kapitalen uit te geven. En wat te denken van die grote hoeveelheden dominante ganzen die die alle vogels wegjagen.

Laad alle reacties (7)

Of registreer je om te kunnen reageren.