Home

Achtergrond 5 reacties

Drijfmest en kunstmest blijft combinatie voor boer

De afweging tussen kunstmest en drijfmest is in Nederland afhankelijk van meer dan alleen de prijs. Meer ruimte voor gebruik mineralenconcentraat duurt nog zeker enkele jaren.

In het kort:

  • Regels beperken gebruik van mineralenconcentraat
  • Boeren willen af van mest afvoeren en kunstmest kopen
  • Aanpassing regels mineralenconcentraat niet voor 2021

Alleen de mest van eigen vee gebruiken voor de teelt van voer en andere gewassen, en dan ook nog zonder gebruik van kunstmest. Dat is de ultieme kringloop die deels ook in de landbouwvisie van Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, wordt omarmd. Die kringloop zonder kunstmest wordt benaderd in de biologische landbouw waar kunstmest uit principe niet wordt toegepast. Dat betekent niet dat er geen meststoffen van buiten het bedrijf worden gebruikt. Denk aan allerlei soorten biologische compost of mest van andere biologische bedrijven.

Een medewerker van mestdistributiebedrijf Houbraken in Bergeijk (Noord-Brabant) lost een vracht mest in een tijdelijke opslag. Mestbedrijf Houbraken lost mest bij een tijdelijke opslag. Het bedrijf verwerkt een deel van de mest tot mineralenconcentraat. Vanaf 16 februari is mestuitrijden in principe mogelijk dit jaar. - Foto: Bert Jansen
Een medewerker van mestdistributiebedrijf Houbraken in Bergeijk (Noord-Brabant) lost een vracht mest in een tijdelijke opslag. Mestbedrijf Houbraken lost mest bij een tijdelijke opslag. Het bedrijf verwerkt een deel van de mest tot mineralenconcentraat. Vanaf 16 februari is mestuitrijden in principe mogelijk dit jaar. - Foto: Bert Jansen

Combinatie drijfmest-kunstmest is gangbare praktijk

Boeren zonder kunstmest is voor de reguliere boer echter niet voor te stellen. De combinatie van drijfmest en kunstmest is de gangbare praktijk in de akkerbouw en voor de teelt van voedergewassen als gras en mais. Alleen maar drijfmest of vaste mest stuit in veel teelten op praktische problemen.

De gehaltes in kunstmest zijn vooraf bekend. Gehaltes stikstof, fosfaat en kali wisselen sterk per dierlijke mestsoort en zelfs tussen vrachten mest kunnen de gehaltes verschillen. Voor een deel is dat te ondervangen via tussenopslagen, maar dergelijke verschillen passen helemaal niet binnen de precisielandbouw waarmee zo efficiënt mogelijk gewassen geteeld worden. Kennis van de gehalten N (stikstof), P (voor fosfaat) en K (kali) in de gebruikte meststof is dan cruciaal. Bovendien moet de werking van de betreffende stoffen bekend zijn. Dat is voor kunstmest veel makkelijker dan met dierlijke mest en producten die daaruit zijn afgeleid, zoals digestaat en mineralenconcentraat dat ontstaat na mestbewerking of -verwerking.

Akkerbouwer Jacob van den Borne ziet mogelijkheden om kunstmest volledig te vervangen door mineralenconcentraat.

Organische stof en kostprijs

Een voordeel van dierlijke mest is dat het organische stof bevat. Dat is goed voor de grond en van belang voor de structuur, vruchtbaarheid en het vermogen om water vast te houden. Het is onderdeel van de afweging voor akkerbouwers om een deel van de bemesting toe te dienen via dierlijke mest.

In Nederland komt daar nog een belangrijk argument bij: dierlijke mest wordt doorgaans gratis op het land gebracht, en afhankelijk van de regio zelfs met geld toe. Een alternatief voor de organische stof in dierlijke mest is het gebruik van compost.

Aan kunstmest hangt een prijskaartje, onder meer afhankelijk van de gebruikte meststof en de gehalten. Het leidt ertoe dat de kostprijs voor meststoffen voor akkerbouwers een heel andere afweging is dan voor veehouders, ook als de betreffende veehouder zelf grond heeft.

Opslag van kunstmest op een akkerbouwbedrijf. Akkerbouwers maken graag gebruik van kunstmest, gehalten en werking zijn vooraf duidelijk, zeker in vergelijking met dierlijke mest. - Foto: Peter Roek
Opslag van kunstmest op een akkerbouwbedrijf. Akkerbouwers maken graag gebruik van kunstmest, gehalten en werking zijn vooraf duidelijk, zeker in vergelijking met dierlijke mest. - Foto: Peter Roek

Mestverwerking klem tussen wens en wet

Wat de afweging tussen dierlijke mest en kunstmest in Nederland extra ingewikkeld maakt, is het mestbeleid zelf. Voor vrijwel alle gewassen zijn in Nederland gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat vastgesteld. Daarbij geldt een totale gebruiksnorm met een maximum gift per hectare per jaar. Voor stikstof geldt een aparte norm voor dierlijke mest die is gebaseerd op de Europese norm voor stikstofbemesting. Dat is het bekende maximum van 170 kilo stikstof uit dierlijke mest per hectare per jaar.

Voor een deel van de bedrijven geldt een uitzondering hierop via de zogenoemde derogatie. Zij mogen meer dierlijke mest gebruiken onder bepaalde voorwaarden. Het gaat alleen om mest van graasdieren en het bedrijf moet minimaal 80% grasland hebben en voldoen aan tal van andere voorwaarden. In dat geval mag gerekend worden met maximaal 250 kilo stikstof uit graasdiermest. Op zand- en lössgrond in Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Brabant en Limburg is dat maximaal 230 kilo.

Proefprojecten anders bemesten

Binnen het huidige mestbeleid heeft Nederland opnieuw goedkeuring van Brussel voor proefprojecten met mineralenconcentraat. Een daarvan betreft 10 mestverwerkers die mineralenconcentraat produceren, dat mogen afnemers gebruiken bovenop de gebruiksruimte voor dierlijke mest. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft al eerder derogatie willen vragen voor die toepassing van mineralenconcentraat. Maar dat doorkruist door de overschrijding van het fosfaatplafond en de moeizame verlening van de huidige derogatie en de invoering van fosfaatrechten.

Project Groene Weide Meststof
Een andere pilot in het zogenoemde zesde actieprogramma nitraatrichtlijn is het project Kunstmestvrije Achterhoek. Bij het bedrijf Groot Zevert in Beltrum worden nutriënten uit drijfmest samen met componenten uit rioolslib opgewerkt tot ‘Groene Weide Meststof’. In 2018 zijn de eerste proeven gedaan op 10 deelnemende bedrijven. Dit jaar wordt opgeschaald naar maximaal 75 deelnemers. Uiteindelijk is er ruimte voor 150 deelnemers in 2021. De Groene Weide Meststof moet er voor zorgen dat er geen kunstmest van buiten de regio nodig is op bedrijven in de Achterhoek.

Meer dierlijke mest, minder kunstmest

Mineralenconcentraat uit dierlijke mest toepassen is toegestaan, maar wel binnen de gebruiksnormen voor dierlijke mest. Voor veehouders met een mestoverschot betekent dat in de huidige praktijk overschot mest afvoeren tot ze onder de gebruiksnorm voor stikstof uit dierlijke mest uitkomen. Op derogatiebedrijven dus maximaal 250 of 230 kilo stikstof per jaar, zonder derogatie 170 kilo. Ook akkerbouwbedrijven mogen maximaal 170 kilo stikstof uit dierlijke mest aanwenden. Meer dierlijke mest mogen ze nu niet aanvoeren. Ook niet als dat zou passen binnen de totale stikstofnorm van een gewas.

Met name vanuit de veehouderijsector wordt al jaren geprobeerd om producten uit dierlijke mest, zoals mineralenconcentraat, te kunnen gebruiken binnen de gebruiksruimte voor kunstmest. Daar komt in feite ook de term kunstmestvervanger vandaan. Maar de bedoeling is om van het stempel dierlijke mest af te komen. Dat geeft meer mogelijkheden om producten van mestverwerking te gebruiken in plaats van kunstmest.

Lees meer over mest in het Boerderij-mestdossier

Erkenning kunstmestvervangers dichterbij

Eind 2018 werd tussen het Europees Parlement en de Europese lidstaten een informeel politiek compromis gesloten, waarmee het wettelijk mogelijk wordt om mineralen uit organische reststromen als mest opnieuw te gebruiken door er organische meststoffen van te maken. Deze meststoffen kunnen bovendien een CE-keurmerk krijgen, waardoor ze onbelemmerd verhandeld kunnen worden in de EU.

In februari moet de plenaire vergadering van het Europees Parlement nog definitieve goedkeuring geven. De verdere afwikkeling van dit voorstel vergt daarna nog 3 jaar tot het in werking kan treden. In dat proces heeft Europarlementariër Jan Huitema (VVD) ook de definitie van dierlijke mest ter sprake gebracht. Een onafhankelijke werkgroep van de Europese Commissie werkt nu in Brussel om vast te stellen wanneer mestverwerkingsproducten niet meer als dierlijke mest moeten worden gezien. De verwachting is dat hierover in 2020 duidelijkheid komt.

Meer ruimte voor het gebruik van producten uit dierlijke mest is het gevolg, al kan dat nog wel duren tot het volgende 4-jaarlijkse tijdvak voor mestbeleid na 2021. Mineralenconcentraat is dan een alternatief voor kunstmest. Kunstmest zal ook dan niet verdwijnen, de afweging voor toepassing van een bepaalde meststof wordt wel anders.

Mede-auteur: Mariska Vermaas

Laatste reacties

  • Alco

    Mineralen concentraat is fake. Gewoon gaan voor normale mest waarbij mest vanuit verschillende sectoren prima in een precisie bemesting.
    We zijn totaal doorgeslagen met omweggetjes te vinden.

  • Mtstermors1

    We zoeken het allemaal veel te moeilijk. Na mest scheiding moest je de dunne fractie als kunstmest mogen toepassen. Is hele goede lesstof. Vooral op grasland.

  • grolschzetor

    Project Groene Weide Meststof
    Een andere pilot in het zogenoemde zesde actieprogramma nitraatrichtlijn is het project Kunstmestvrije Achterhoek. Bij het bedrijf Groot Zevert in Beltrum worden nutriënten uit drijfmest samen met componenten uit rioolslib opgewerkt tot ‘Groene Weide Meststof’.....riool slip...zo maken we meer mest ipv minder.

  • grolschzetor

    Rioolslip....gevaarlijk met zware metalen!

  • agratax.1

    Dierlijke mest interessant omdat het organische materiaal bevat en daardoor de bodemstructuur, de waterhuishouding en het bodemleven verbetert. Prachtig verkoop verhaal maar hoeveel organische stof breng ik op het land uitgaande van de moderne drijfmest? Als de toegestane giften aan N.P.K zijn toegediend is er nog nauwelijks voldoende organisch materiaal in de grond gebracht om de verliezen van 1 jaar te dekken. Wat te denken van de micro elementen. die dan wel in de mest zitten, maar doorgaans in onvoldoende mate om de boden voorraad op peil te houden met de toegestane hoeveelheid organische mest.
    Welke wit te wachten op rioolslib op zijn land, zolang daar nog restanten medicijnen bv. antibiotica of anticonceptie in zitten.

Laad alle reacties (1)

Of registreer je om te kunnen reageren.