Home

Achtergrond

Slootkant ontzien bij ecologisch slootbeheer

In de Krimpenerwaard is vergoeding mogelijk voor ecologisch slootbeheer. Dat betekent vooral: niet alle sloten tegelijk reinigen en de vegetatie deels laten staan.

Als bestuurslid van Weidehof Krimpenerwaard moet melkveehouder Antonie Vonk Noordegraaf natuurlijk het goede voorbeeld geven. Daarom nam hij dit jaar een pakket duurzaam slootbeheer af bij het Agrarisch Collectief Krimpenerwaard.

‘Het moet vooral niet te netjes’


  • Melkveehouder Antonie Vonk Noordegraaf (47) houdt 95 koeien op 56 hectare in Ouderkerk aan de IJssel. Hier staat hij voor een van zijn sloten vol met uitgebloeide krabbenscheer. Hij gaat deze sloot reinigen. Krabbenscheer in het water betekent dat het water schoon is. - Foto’s: Dennis Wisse

    Melkveehouder Antonie Vonk Noordegraaf (47) houdt 95 koeien op 56 hectare in Ouderkerk aan de IJssel. Hier staat hij voor een van zijn sloten vol met uitgebloeide krabbenscheer. Hij gaat deze sloot reinigen. Krabbenscheer in het water betekent dat het water schoon is. - Foto’s: Dennis Wisse

  • Achter de trekker hangt de ecoreiniger waarmee Vonk Noordegraaf zijn sloten duurzaam schoont zonder de soortenrijkdom aan planten en dieren aan te tasten. Daarmee is hij ongeveer twee dagen bezig.

    Achter de trekker hangt de ecoreiniger waarmee Vonk Noordegraaf zijn sloten duurzaam schoont zonder de soortenrijkdom aan planten en dieren aan te tasten. Daarmee is hij ongeveer twee dagen bezig.

“Er is niets mooiers dan op een zonnige herfstdag de sloten weer op orde maken”, vertelt melkveehouder Antonie Vonk Noordegraaf vanaf zijn trekker met daarachter een zelfgemaakte ecoreiniger, gehuurd van zijn neef. Hij begon vijftien jaar geleden met het beschermen van een paar kievitsnesten, maar inmiddels heeft hij bijna alle pakketten voor agrarisch natuur beheer op zijn land liggen, zoals kruidenrijke randen, uitgestelde maaidatum, plasdras en legselbeheer. “Het is veel werk, maar ik doe het allemaal met veel plezier en krijg er nog geld voor ook.” Het economisch belang telt mee. “Je hebt niet zoveel aan sloten en kanten. Het is drinken voor de koeien, er staat vaak alleen maar onkruid en we mogen de eerste meter uit de kant ook niet bemesten dus leg er dan maar een pakket op, dan verdien ik er ook nog wat aan.”

Als je je elke dag ergert aan dat onkruid, dan valt het niet mee

Hij beheert 40 kilometer slootkant. Een keer per jaar maakt hij ze schoon en baggert hij een kwart van zijn sloten. Het kost hem ongeveer twee dagen. “Ik heb het zelf eerst een paar jaar uitgeprobeerd omdat ik bang was dat de sloten zouden dichtgroeien als ik de Hemos, een machine om bermen en sloten te reinigen, niet zou mogen gebruiken. Met de ecoreiniger knip je alleen de planten af, waardoor ze in het water verder groeien. Met pinken die de kanten uittrappen om bij het water te komen, was ik er niet gerust op. Bovendien doet een maaikorf, die je volgens de eisen van het beheerpakket moet gebruiken, er veel langer over. Als je die moet huren en je laat de sloten ook nog door een loonwerker reinigen, wordt het een dure grap.” Maar het resultaat zonder gebruik van de Hemos viel hem mee.

Vanaf z’n trekker kijkt hij de sloot in. “Hier en daar laat ik een stuk open en laat het stootvuil liggen op de kant. Het is allemaal mooi, maar het moet ook in je zitten. Als je je elke dag ergert aan dat onkruid, dan valt het niet mee.”

De Krimpenerwaard is een waterrijk gebied. Er ligt 3.900 kilometer aan water: 3.600 kilometer slootjes en 300 kilometer brede vaarten en weteringen. De hoofdwaterwegen worden onderhouden door het waterschap. De rest moeten de eigenaren zelf doen. De sloten hebben grote ecologische waarde. Afhankelijk van diepte en breedte zijn ze van belang voor planten als krabbenscheer, fonteinkruid en zwanenbloem en voor dieren als de kleine modderkruiper en bittervoorn. Door op een zorgvuldige wijze te baggeren en te schonen blijft de biodiversiteit behouden. Dat betekent: niet alle sloten tegelijk reinigen en een deel van de vegetatie laten staan.

Lees verder onder de foto.

In de ecoreiniger blijven de plantenresten die uit de sloot zijn gescheurd, hangen aan de harktanden, waarna ze op de slootkant worden gegooid. Het slootvuil laat de boer op de kant liggen. Nadeel zou volgens NVWA zijn dat het de grond verrijkt, maar volgens het collectief valt dit mee.
In de ecoreiniger blijven de plantenresten die uit de sloot zijn gescheurd, hangen aan de harktanden, waarna ze op de slootkant worden gegooid. Het slootvuil laat de boer op de kant liggen. Nadeel zou volgens NVWA zijn dat het de grond verrijkt, maar volgens het collectief valt dit mee.

Ecologisch slootschonen wint in Krimpenerwaard van baggeren

Er zijn twee beheerpakketten voor de sloten. Een pakket ‘baggeren met baggerpomp’, waarbij geen bagger in de slootkant mag komen. Voor dit pakket moet een onderhoudsplan worden gemaakt. De vergoeding is 13 cent per strekkende meter sloot, ofwel € 130 per kilometer sloot.

Het tweede is een pakket ‘ecologisch slootschonen’, waarbij ecologisch materieel ingezet moet worden; de zogeheten ecoreiniger of de maaikorf. In dit pakket moeten de wortels van de waterplanten gespaard blijven en mag er geen bagger in de kant komen. De vergoeding bedraagt hier 8 cent per meter slootkant, ofwel € 80 per kilometer slootkant. De boer moet hierbij minimaal 25% en maximaal 75% van het totaal aan slootkanten elk jaar schonen.

De ecoreiniger knipt planten alleen maar af. De sloten groeien dan toch dicht op den duur. Om de zoveel jaar is daarom bij dit systeem toch een drastischer onderhoudsbeurt nodig, met de maaikorf.

Het collectief heeft voor 750 kilometer sloten een baggerpakket afgesloten en voor ecologisch slootschonen 880 kilometer.

We scheppen de sloten hier niet in een keer leeg

Het duurzaam slootbeheer is er nog niet zo lang, het wordt toegepast sinds 2016. Dat is zo kort dat er nog niet genoeg resultaten bekend zijn om conclusies te kunnen trekken over de effectiviteit. De stichting voor bescherming van amfibieën en vissen (Ravon) meet de stand van verschillende diersoorten in sloten met en zonder beheerpakket. Projectleider Remon ter Harmsel van Ravon stelt vast dat heel veel data binnenkomen. “Dat is uniek omdat het agrarische gebied van oudsher slecht is onderzocht.” De metingen kunnen ook helpen bij onderzoek of de pakketten op de juiste plekken liggen.

Met ecoreiniger overleven meer dieren dan bij gebruik ‘gehaktmolen’

Ter Harmsel is regelmatig in het veld waar hij uitlegt hoe de sloten het beste kunnen worden schoongemaakt zonder dat te veel dieren sneuvelen. “Vaak laat dat nog te wensen over doordat de boer met de ecoreiniger het slootvuil met dier en al de kant optrekt.”

Volgens Vonk Noordegraaf valt dat bij de brede sloten van de Krimpenerwaard erg mee. “We scheppen de sloten hier niet in een keer leeg.” Hij zag wel dat de Hemos, de zeg maar gangbare slootschoonmachine die hij normaliter gebruikte, te rigoureus te werk ging. “Er bleef niks meer staan. Ik was daar wel van; alles netjes en opgeruimd, maar dat mag nu dus niet meer”, vertelt hij met een grijns. Dat bevestigt Remon ter Harmsel: “De Hemos is efficiënt maar werkt voor de dieren en planten als een gehaktmolen.”

Lees verder onder de foto’s.


  • De ecoreiniger hangt bij Vonk Noordegraaf achter de trekker. De machine is gebouwd door zijn neef, van wie hij de slootreiniger voor een ‘familieprijsje’ mag huren. Er zijn overigens meer boeren die zo’n machine zelf in elkaar knutselen.

    De ecoreiniger hangt bij Vonk Noordegraaf achter de trekker. De machine is gebouwd door zijn neef, van wie hij de slootreiniger voor een ‘familieprijsje’ mag huren. Er zijn overigens meer boeren die zo’n machine zelf in elkaar knutselen.

  • De sloten staan vol met planten, zoals krabbenscheer en bies langs de waterkant. De boer laat stukken van de sloot ongemoeid om de biodiversiteit in de sloot te behouden. Het gaat om planten als krabbenscheer, fonteinkruid  en zwanenbloem en dieren als kleine modderkruiper en bittervoorn.

    De sloten staan vol met planten, zoals krabbenscheer en bies langs de waterkant. De boer laat stukken van de sloot ongemoeid om de biodiversiteit in de sloot te behouden. Het gaat om planten als krabbenscheer, fonteinkruid en zwanenbloem en dieren als kleine modderkruiper en bittervoorn.

  • De ecoreiniger haalt met een draaiende lopende band met harktanden de uitgebloeide plantenresten uit de sloot. Dit gebeurt op een duurzame manier, de machine graaft niet te diep en knipt de planten af. De wortels laat de ecoreiniger ongemoeid.

    De ecoreiniger haalt met een draaiende lopende band met harktanden de uitgebloeide plantenresten uit de sloot. Dit gebeurt op een duurzame manier, de machine graaft niet te diep en knipt de planten af. De wortels laat de ecoreiniger ongemoeid.

  • Met een lopende band met harktanden trekt de ecoreiniger de plantenresten op de kant. Er blijft echter genoeg in de sloten liggen om de soortenrijkdom te behouden. Door delen van de sloot niet te reinigen worden de dieren zo min mogelijk verstoord. De sloten in de Krimpenerwaard zijn breed waardoor het risico dat dieren door de machine tegen de kant worden doodgedrukt klein is.

    Met een lopende band met harktanden trekt de ecoreiniger de plantenresten op de kant. Er blijft echter genoeg in de sloten liggen om de soortenrijkdom te behouden. Door delen van de sloot niet te reinigen worden de dieren zo min mogelijk verstoord. De sloten in de Krimpenerwaard zijn breed waardoor het risico dat dieren door de machine tegen de kant worden doodgedrukt klein is.

Regels NVWA rond slootbeheer kosten tijd en geld

Mariëlle Oudenes coördinator van het Agrarisch Collectief Krimpenerwaard maakt de afspraken over de pakketten met de boeren. Ze heeft kritiek op de regels van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die controleert de afspraken en hanteert in de veenweidegebieden dezelfde richtlijnen als op klei- en zandgronden. Ten onrechte, vindt ze. “Wij hebben hier vooral brede sloten en geen rietkragen, dus groeit het hier niet zomaar dicht.”

Ze hekelt ook de administratieve rompslomp. “We moeten alle sloten apart registreren en aanmelden. Ook hebben we bij iedere boer een onderhoudsplan. Deze boer weet precies welke sloten hij moet doen. Maar als je een loonwerker moet uitleggen dat hij bijvoorbeeld sloot 35 en 46 moet overslaan, dan zit je eerst een uur met die man om tafel en dat kost tijd en geld.”

Op termijn hoopt ze met een drone over de sloten te kunnen vliegen om te bepalen welke geschoond moeten worden.

Geld verdienen met slootbeheer

Door de vergoeding is het aantrekkelijk om mee te doen aan het ecologisch slootbeheer. Slootonderhoud is sowieso een kostenpost, nu staan daar dus ook inkomsten tegenover. Wel geldt als voorwaarde dat je ook andere beheerpakketten afsluit.

Vonk Noordegraaf rekent voor: voor de traditionele Hemos rekent hij met € 32,50 per kilometer slootkant. De maaikorf werkt langzamer en is dus per kilometer duurder: € 65 per kilometer. De ecoreiniger is het voordeligst, die knipt alleen de planten en werkt iets sneller dan een maaikorf en komt op € 21 per kilometer. De vergoeding vanuit de beheerpakketten is € 80 per kilometer slootkant voor de maaikorf en € 130 per kilometer sloot voor de baggerpomp.

Of registreer je om te kunnen reageren.