Home

Achtergrond 67 reacties

‘Niet minder vee, maar minder krachtvoer en kunstmest’

Niet de aantallen dieren maar de hoeveelheden kunstmest en – vooral – geïmporteerd voer moeten drastisch naar beneden om het stikstofprobleem en meer dan dat op te lossen. Dat vindt Jan Willem Erisman.

Een van de bekendste stikstofdeskundigen van Nederland is Jan Willem Erisman. Als stikstofprofessor aan de VU Amsterdam kon hij jaren lang betrekkelijk in de luwte werken. Maar net nu de leerstoel ‘Stikstofstudies’ aan de VU Amsterdam is geëindigd, stort het hele land zich op ‘zijn’ onderwerp. 3.000 trekkers op bezoek bij het RIVM. Zelden is een wetenschappelijk instituut zo belaagd. Boeren twijfelen zwaar aan de betrouwbaarheid van kennis over stikstof. Dat wantrouwen klinkt ook door in de politiek. Erisman is mede daarom een veel geraadpleegde deskundige. Hij probeert de valkuilen van het sterk gepolariseerde debat steeds te vermijden. Dat begint al meteen bij de vraag of het inderdaad nodig is de veestapel fors in te krimpen?

Jan Willem Erisman (58) is directeur van het Louis Bolk Instituut in Bunnik. Hij was tot 1 oktober ook bijzonder hoogleraar stikstofstudies aan de VU Amsterdam. Erisman is een veelgevraagd deskundige op het gebied van stikstof.
Jan Willem Erisman (58) is directeur van het Louis Bolk Instituut in Bunnik. Hij was tot 1 oktober ook bijzonder hoogleraar stikstofstudies aan de VU Amsterdam. Erisman is een veelgevraagd deskundige op het gebied van stikstof.

Stikstofbronnen

Erisman: “Mijn interesse begint niet bij de omvang van de veestapel maar bij de vraag: wat zijn de stikstofbronnen en waar zitten de verliezen? Dan kom je bij krachtvoer en kunstmest. 45% van de stikstof daarin leggen we vast in producten, de rest is uitstoot. Daar kun je wat aan doen. En dan kom je ook aan de huidige productievolumes. Maar als je begint bij de veestapel, stuur je niet op wat je wilt. Als ik boer ben en de helft van mijn veestapel moet weg, hou ik natuurlijk de hoogst productieve dieren over. Maar daardoor krijg je geen halvering van je stikstofuitstoot. Dat werkt niet. Kijk daarom naar de inputkant. Misschien moet je dan met andere koeien gaan werken. Dubbeldoel bijvoorbeeld. Het hoeven niet minder dieren te zijn als ze maar passen in de omgeving.”

Hoe je het ook wendt of keert, de uitstoot moet naar beneden met de helft?

“De uitspraak van de Raad van State betekent dat het richting de kritische depositiewaarde (KDW, grenswaarde voor bescherming gevoelig natuurgebied) moet. Dan moet je de Nederlandse bronnen met 30% reduceren en als je buitenland niet meerekent, zelfs 50%. Daar bovenop komen dan nog de lokale maatregelen bij natuurgebieden. Pas als dat op gang is, komt er ontwikkelingsruimte. Mensen doen nu wel alsof er onderhandelingsruimte is, maar die is er helemaal niet.”

Welke maatregelen leveren het meest op?

“Ik verwacht dus het meest van het dichtkraaien van de inputs krachtvoer en kunstmest. Dat laat de boeren de meeste eigen bedrijfsvrijheid. En is het makkelijkst te handhaven. Je moet geen systeem in de benen houden waarvan je zeker weet dat het op den duur toch geen stand houdt. Nu gaat het om stikstof. Er komt ook nog een klimaatdiscussie overheen en eentje over biodiversiteit. Het is gewoon niet te houden. De enorme producties van nu zijn niet houdbaar vanwege landschap, stikstof, klimaat, biodiversiteit. Nederland kan zich niet meer richten op productie, productie, productie. Dat is wél waar het beleid altijd op aangestuurd heeft.”

Voorkom dat die boeren stoppen die je juist wilt houden, omdat ze goed bezig zijn met grond en landschap

“Maar neem wel genoeg tijd. Begin met vast te stellen dat minder boeren niet het doel moet zijn, misschien juist wel meer! Hou familiebedrijven overeind. Voorkom dat die boeren stoppen die je juist wilt houden, omdat ze goed bezig zijn met grond en landschap. En help vooral. Maatschappij, mooi dat je iets van ons wilt, help ons maar, kom maar over de brug. Dat zou de strategie van de landbouwsector moeten zijn. Jullie willen wat van ons, maar wie bepaalt nou die wereldmarkt, wie bepaalt dat wij moeten intensiveren, wie betaalt ons protest op het Malieveld? Kun je afspraken met die bedrijven maken? Wat is het eigenlijke probleem: begrenzing van de groei of dat de boer geen goed inkomen heeft in de markt? Als je dat anders organiseert heb je het niet meer over krimp.”

Klinkt mooi, meer boeren, maar dat strandt natuurlijk op het beruchte ‘verdienmodel’?

“Hoe creatief zijn we met zijn allen? Ik denk dat er twee groepen bedrijven komen. Een die op lokale markten een rol vervult bij de kwaliteit van landschap en leefomgeving en een andere die opschaalt en voor de wereldmarkt gaat. Met misschien kleinere volumes maar grotere marges. Je hoeft geen melk meer onder de kostprijs te verkopen omdat je te veel hebt, zoals FrieslandCampina.”

Milieuproblemen zijn tot nu toe deels opgelost met de combinatie van nieuwe technologie en bedrijfsontwikkeling. Wat is daar nu van te verwachten?

“Je zou de emissie misschien wel de helft kunnen verminderen via ander voer, luchtwassers en anders mest uitrijden. Maar voor die technische oplossingen zijn investeringen nodig die weer dwingen tot productieverhoging, want je moet ze wel terugverdienen. Bovendien zijn die technieken niet integraal. Ze lossen een stikstofprobleem op, maar de rest niet. Het volgende probleem vraagt weer om een nieuwe golf techniek en nieuwe investeringen. Veel beter is langetermijnduidelijkheid te geven, zodat je niet van het ene probleem in het andere rolt maar 20 jaar vooruit kunt kijken bij je bedrijfsinvesteringen. Die langetermijnduidelijkheid is het aller- allerbelangrijkste voor boeren. Consistent beleid is nodig. Ik zou er ook gek van worden als ik elk jaar nieuwe regels en voorschriften krijg.”

Tot nu toe kan de overheid die langetermijnduidelijkheid niet geven.

“Klopt helemaal, daarom zitten we hier nu ook. Maar dan kom ik terug bij de Raad van State. Die eist nu een langeretermijnoplossing. Dit is dus een belangrijk moment om die te maken. Daarvoor moeten ook de ketenpartijen rond de tafel. Hoe kunnen alle partijen samen ervoor zorgen dat binnen de kaders van kringlooplandbouw bedrijven financieel gezond kunnen draaien? De emissies moeten 30% naar beneden, en rondom natuurgebieden is plaatselijk beleid nodig voor extensivering of warme sanering.”

Daarvoor is ook vertrouwen nodig in de bestaande kennis. Daar mankeert het aan. Is er inderdaad te weinig betrouwbare kennis over stikstof om er beleid op te baseren?

“Nee. Dat denk ik niet. Daar komt ook niet het grootste wantrouwen vandaan. Dat begon al met de kwestie van het ammoniakgat, die begon al in de jaren negentig. Een verschil tussen berekende totale uitstoot en metingen, simpel gezegd. Dat is intussen wel opgehelderd en verklaard. Maar het wantrouwen was er en werd versterkt door de houding van bijvoorbeeld Wageningen UR en RIVM.”

Vooral vanuit het Mesdag Zuivelfonds komt kritiek. Meetpunten zouden niet kloppen, bijvoorbeeld. Hebben ze een punt?

“Ja en nee. Voor die twee meetpunten die zij laten zien klopt de kritiek wel, maar dat maakt niet dat het hele systeem van metingen en modellen onbetrouwbaar is en dat de einduitslag niet klopt. Er zijn veel meer metingen. Ik zie het RIVM als een integere partij die echt wel iets doet met wetenschappelijke twijfels. Ze vergaten alleen dat de klant buiten staat en dat ze daarmee moeten communiceren. En metingen alleen zijn niet het belangrijkste. Zonder verklarend model kun je geen conclusies trekken.”

Oene Oenema van Wageningen UR signaleert dat er oude meetgegevens nog in de modellen verwerkt zitten. Hoe erg is dat?

“Tot 2000 liep Nederland voorop in het stikstofonderzoek. Wij hadden de kennis. Daarna is er fors bezuinigd. Wij hadden een onderzoek waarbij we ammoniak vrij lieten uit kunstmatige bron in een bos en dan kijken waar het heen gaat. Zulk onderzoek is afgelopen 20 jaar niet meer gebeurd in Nederland, in het buitenland wel.”

Er zitten dus wel wat zwakke kanten aan de beschikbare kennis. Is de twijfel terecht?

“Je moet naar twee dingen kijken: het landelijke beeld en de plaatselijke situatie. Het landelijke beeld is helder. Het RIVM werkt met het OPS-syteem. Wij hebben samen met TNO gewerkt met satellietwaarnemingen en een heel ander model. Grosso modo komt dat overeen met wat RIVM schetst over emissies en depositie en het aandeel van de landbouw daarin. Dan is er nog een rekensysteem, gebruikt voor de Europese Commissie, en dat klopt daar ook mee. Als die drie bronnen ongeveer hetzelfde aangeven, heb ik weinig twijfel.”

In de praktijk kun je elk individueel bedrijf niet meten, dus moet je met tabellen werken waarin iedereen gelijk is

“Lokaal is het verhaal anders. Het is moeilijk om de precieze emissie en depositie van een individueel bedrijf in te schatten. In de praktijk kun je elk individueel bedrijf niet meten, dus moet je met tabellen werken waarin iedereen gelijk is. Dat gebeurt natuurlijk veel meer, ook met de kringloopwijzer en met BEX, met alles.”

Belofte van het rekenprogramma is dat je invloed van bedrijfsactiviteit tot in detail kunt inschatten, en dat je op basis daarvan kunt salderen, ofwel uitstootruimte uitwisselen.

“In het rekensysteem Aerius is gebruik gemaakt van zoveel mogelijk beschikbare kennis. Een internationale review bevestigt dat het toepasbaar is. Je kunt ermee salderen, de toe- of afname van depositie bepalen, bedrijven vergelijken. Maar je kunt er niet precies mee bepalen welke depositie een bedrijf precies geeft op een natuurgebied. Aerius is goed bruikbaar als beleidsinstrument, maar gaat niet over de werkelijkheid op en rond een bedrijf. Dat zijn verschillende dingen. Mijn eigen zorg zit op nog een ander punt: Aerius kijkt alleen naar dieraantallen en emissiefactoren, terwijl er grote verschillen zijn in bedrijfsvoering die effect hebben op de uitstoot.”

U pleit in een stuk dat u maakte voor de Tweede Kamer voor vervolgonderzoek, net als Mesdag Zuivelfonds. Weten we toch nog te weinig?

“Als er geen draagvlak is voor wetenschap dan moet je die zo organiseren dat het vertrouwen terugkomt. Er moet dus betrouwbare informatie komen die iedereen kan gebruiken. Die moet los zijn van belangen. Nu loopt dat te veel door elkaar. Vandaar mijn aanbeveling aan minister Schouten: ga met alle stakeholders vragen inventariseren en organiseer daar, onafhankelijk en met alle wetenschappers een wetenschappelijk antwoord op. En laat iedereen die een vraag stelt van tevoren ook toezeggen: de uitkomst gaan we gebruiken.”

Volgens sommigen vangt landbouwgrond zoveel stikstof op dat boeren eigenlijk betaald zouden moeten worden.

“Tja, ik ken het geluid. Wat de landbouw opvangt is grotendeels eigen stikstof. Daar komt bij dat die hoeveelheden in het niet vallen bij wat er landbouwkundig aan toegevoegd wordt. En netto is de landbouw ‘exporteur’ van stikstof, dus waar hebben we het over?”

D66 oppert om drijfmest te verbieden.

“Dat idee is voor mij weer veel te kort door de bocht. Stel je verbiedt drijfmest, wat krijg je er dan voor terug? Vanuit het oogpunt van bodemkwaliteit en stikstofkringloop moet je mest zo snel mogelijk scheiden. Bij de bron. En dus geen drijfmest. Dat betekent andere stalsystemen. Daarom zou stimuleren van scheiden bij de bron heel goed zijn.”

Om de stikstofdoelen te halen is heel wat nodig. Is dat het doel wel waard? Kunnen we niet leven met vergraste heidevelden?

“Biodiversiteit is erg belangrijk, die mogen we niet veronachtzamen. Verder ligt er de uitspraak van de Raad van State. Er moet iets gebeuren op korte termijn.”

Je moet ook meenemen dat nu akkerbouw plaatsvindt op plekken waar dat voor de bodem helemaal niet goed is

“Voor de langere termijn kun je wel een meer fundamentele discussie voeren. Ik zou wel terug willen naar de tekentafel en kijken of wij het landschap goed ingericht hebben. Maar dan wil ik ook bredere afweging: waar hou je landbouw, waar wil je natuur, en waar woningbouw. Dan moet je ook meenemen dat nu akkerbouw plaatsvindt op plekken waar dat voor de bodem helemaal niet goed is.”

Gras is meer gaan lijken op een akkerbouwgewas. Dat past in de ontwikkeling naar precisielandbouw en alles precies sturen. Is dat niet goed?

“Nee daar moeten we van af. We komen erachter dat grondgebonden landbouw essentieel is in verband met gezondheid.”

Een sterkere koppeling van gezondheid en grondgebonden voedselvoorziening is in mijn ogen de toekomst van het verdienmodel van de boer

“Met dat controlemodel gaan we in tegen het biologische systeem waarin we leven. We onttrekken ons aan levenscyclussen waar we deel van uitmaken en waar we juist veel meer gebruik van zouden moeten maken. Een sterkere koppeling van gezondheid en grondgebonden voedselvoorziening is in mijn ogen de toekomst van het verdienmodel van de boer.”

Lees alles over het stikstofbeleid en het Programma Aanpak Stikstof (PAS) in dit dossier.

Laatste reacties

  • Henk.visscher

    Het volgende uit bovenstaand stukje snap ik niet zo goed, zou daar meer toelichting op kunnen komen van Johan of Jan? Tja, ik ken het geluid. Wat de landbouw opvangt is grotendeels eigen stikstof. Daar komt bij dat die hoeveelheden in het niet vallen bij wat er landbouwkundig aan toegevoegd wordt. En netto is de landbouw ‘exporteur’ van stikstof, dus waar hebben we het over?”

  • Henk.visscher

    met name dit stuk, Daar komt bij dat die hoeveelheden in het niet vallen bij wat er landbouwkundig aan toegevoegd wordt.
    Als stikstof op landbouwgrond valt word die toch weer opgenomen of ben ik gek?

  • Henk.visscher

    Warm saneren, en dat goed omschrijven zodat de overheid ook echt zelf voor de kosten opdraaid ben ik een voorstander van, wel al die extra regels uit de stikstofbrief van tafel,we gaan in de toekomst naar kringlooplandbouw en daarom is het alleen maar gunstig dat er minder vee komt

  • jfvanbruchem1

    tsja , je kan ook van het hele stikstofgebeuren kunnen zeggen, waar hebben we het over.

  • Kelholt

    Ja Henk, een gemiste kans van Johan Oppewal om hier niet op door te gaan. Uit de eigen cijfers van Oene Oenema factsheet Tabel 2:
    De berekende stikstofdepositie vanuit de landbouw is 765 mol (10,7 kg) per ha per jaar.
    De gemiddelde stikstofdepositie, van alle sectoren, in Nederland is 1655 mol (23,2 kg) per ha per jaar.
    De totale oppervlakte van Nederland bedraagt 4.145.000 hectare. De landbouw zorgt dus voor een depositie van 10,7 kg x 4.145.000 ha = 44,3 kiloton N.
    Het areaal landbouwgrond in Nederland is 2.238.300 ha. Hier slaat 23,2 kg N per ha vanuit ALLE sectoren op neer. Totaal komt er op het areaal landbouwgrond dus 23.2 kg x 2.238.300 ha = 51,9 kiloton N terecht. Deze hoeveelheid stikstof wordt door de gewassen opgenomen en komt daarna via de kont van de koe weer gedeeltelijk in de lucht terecht. Per saldo NEEMT DE LANDBOUW dus 51,9-44,3= 7,6 kiloton stikstof OP in de bodem en in dieren.
    De reactie van Jan Willem Erisman is veelzeggend: 'Waar hebben we het over?'

  • schooteind1

    Ook deze zogenaamde deskundige weet zijn verhaal niet te onderbouwen met cijfers. Minder krachtvoer en/of minder produktie per ha betekent gewoon een grotere footprint en dus een groter milieubelasting per kg melk. Los van het fiet dat dan de boereninkomens weer een volgende dreun krijgen, maar ja...daar ligt in den Haag echt niemand van wakker.

  • Henk.visscher

    Keltholt waar staat die tabel precies

  • farmerbn

    Daarbij de vraag waarom die twee meetpunten daar neergezet zijn en door wie?

  • Hij heeft wel gelijk minder krachtvoer zoals in ierland 12 KG per 100 Liter melk is 12 x 25cent = 3 cent krachtvoer kosten per Liter melk.
    Meer mais verbouwen kun je zonder kunstmest en hou je de koeien in conditie.
    Terug naar basis keep it simpel .
    Geen dure arbeids besparende investeringen meer dan maar een paar koeien minder.
    Zorgen dat je zelf het geld in de knip houd en niet alleen geld aan het rondpompen bent aan bank ,
    adviseurs,voerfabrieken etc etc

  • Bolder01

    Men heeft het maar over de boer moet dit, de boer moet dat, het stikstof probleem is snel op te lossen.

    Een deel van deze reactie is verwijderd door de beheerder, omdat deze niet voldeed aan de regels. Zie www.boerderij.nl/huisregels.

    Reactie gewijzigd door een beheerder

  • vwv

    Minder krachtvoer is dus minder efficient produceren nee dat past echt in deze tijd, dus weer meer beesten houden voor dezelfde productie.... en we vragen al 10 jaar om(bewerkte) dierlijke mest in te zetten ipv kunstmest Maar wie houdt dat tegen....ja juist onze overheid & brussel die

  • koestal

    Schouten gaat vlak voor Sinterklaas veel stikstofrechten van de boer weggeven aan de bouw,wegverkeer en industrie.Dan is zij weer het braafste meisje van de klas, over de rug van de boeren. We kunnen de trekker dan wel weer klaar zetten.

  • koestal

    Dit doen we al jaren.

  • nvanrooij1

    TNO heeft ook een fact sheet gelanceerd over stikstof net voor het kamer debat over stikstof. Jan Cees Vogelaar heeft er al op gereageerd dat de scheepvaart buiten beschouwing is gebleven. De luchtvaart zit er zo wie zo niet in. (@ kelholt in de tabel van Oenema zit de scheepvaart ook niet goed in) Volgens figuur 2 van de TNO fact sheet blijft er van de Nederlandse ammoniakemissie 31,68% in Nederland en gaat 68,32% de grens over. Van de NOx emissie blijft 10,11% in Nederland en gaat 89,89% de grens over. De NOx emissie is dus een geweldig exportproduct. Dit laatste begrijp ik niet en kan ook niet kloppen met wat steeds beweerd wordt. In Aerius wordt niet verder gerekend als 5 kilometer bij het wegverkeer omdat het daarna verwaarloosbaar zou zijn. Minister van Nieuwenhuizen gaf in het stikstofdebat nog aan dat de depositie vooral binnen 500 meter plaatsvond en tot 1 kilometer nog wat en daarna werd het steeds minder.
    De fact sheet van TNO klopt dus ook niet voor de NOx emissie. Als klopt wat ze beweren moet van de NOx emissie veel meer in Nederland blijven en moet de depositie vanuit die hoek ook veel hoger zijn.
    Dat is de volgende twijfel bij de RIVM modellen.

  • nvanrooij1

    Als de cijfers van TNO zouden kloppen zou ik ook geen inbreukprocedure gaan doen tegen de ons omringende landen zoals de PVDD voorstelt, de bal komt dan keihard terug.
    Het wordt tijd om eens duidelijkheid te brengen in allerlei gepresenteerde tabellen en daarbij duidelijk de uitgangspunten aan te geven en wat er wel in niet in zit voordat er allerlei geframede cijfers naar buiten komen.

  • john***

    Je zal toch ergens moeten compenseren voor afvoer aan gewassen. Dat kan met kunstmest of krachtvoer. Van dat krachtvoer maak je eerst vlees en melk en daarnaast nog eens mest waardoor je minder kunstmest nodig hebt. Mensen die naar een landbouw willen waarvan je alleen maar kan nemen snappen het niet.

  • Firma Vellenga

    Allemaal leuk en aardig. Hier alles gedaan wat ze vragen. tweeëneenhalf jaar omschakeling nu 1 maand bio. De koeien zijn schraal, het land is schraal dus veel voer aankopen, grondgebonden,melkproductie gekelderd biologische prijs maakt dit niet goed. Land ingezaaid met klaver nog geen profijt van gehad wel kosten We gaan onze fosfaatrechten maar weer aanvullen om rond te kunnen komen. En ja dan komen al die mensen ook nog aan de deur die van onze mooie biologische schrale koeien willen profiteren. Als ze dan naar de Ot en Sien tijd terug willen dan ook geen profiteurs meer aan de deur. Gewoon eigen inkomen en uitgaven en leuk rond komen met mooi vee/gras/vogel land

  • agratax(1)

    @schooteind1 Depositie per hectare heeft weinig tot niets te maken met de foodprint van een liter melk. De stikstof depositie is afhankelijk van de uitstoot per hectare en niet de uitstoot per liter. Als er bv. per 8000 liter/ha 0,002 uitstoot is en dit loopt terug naar 0,0018 kg/ltr bij 12000 ltr / koe is de uitstoot per koe in het eerste geval 16 kg en in het laatste 21,6 kg. zie hier de footprint per ltr. is duidelijk minder maar de footprint per ha is over duidelijk meer.
    Ik denk dat de boeren moeten denken over "Hoe voldoe ik aan de eisen die de politiek t.b.v. natuur en milieu zullen opleggen en wat moet ik aan geldelijke tegemoetkoming vragen / eisen om het bedrijf winstgevend te maken. Hoe hierbij in gedachte dat de milieu en klimaat eisen t.b.v. de totale bevolking zijn en niet alleen voor de boer. Hiermee is het milieu en klimaat maatregel een DIENST geworden aan de maatschappij net als het leveren van voedselgrondstoffen. Tot nu toe moest de boer voldoen aan iedere wens/eis van de maatschappij zonder dat de maatschappij van plan was hieraan mee te betalen.

  • kleine boer

    Firma vellenga het is ook 2 jaar erg warm en droog geweest misschien ook net de pech geweest.

  • Allemaal grondgebonden en minder kunstmest.... en dat in bijna één zin.
    De akkerbouwer bemest dan met.......
    Dat werkt bij TNO.....

    Uitspraak RvS is gebasseerd op een veel te lage norm en een onjuiste invulling van de 10e overweging van de EUhabitatrichtlijn;
    PAS voldoet niet vooruitlopen mag niet.

    Van achteruitgang van de biodiversiteit in N2000 is geen sprake:
    https://www.foodlog.nl/artikel/het-gaat-beter-met-de-kwaliteit-van-de-natuur-in-nederland-dan-je-zou-mogen/
    Herhalen tot dat de papegaai dit zelfstandig kunnen roepen......

    vr gr René

  • kiepel

    ERG sterk Agratax. Jij moet in het Agractie bestuur stappen.

  • hierbij nog een keer helder in een video de uitleg RvS uitspraak,
    ik hoor daar dus niks over minder stikstof jullie wel ???
    https://vimeo.com/338944317

    vr gr René

  • Je kunt het RIVM niet kwalijk nemen dat ze zo beperkt zijn en nooit werkelijke depositie hebben gemeten in natuurgebieden....ze zijn wegbezuinigd door de overheid.....jammer dat ze daar niet eerlijker over zijn naar buiten toe...tis toch vreselijk dat er 2 van de 6 meetpunten bij riool en pluimveestal staan en dat daar jarenlang allerlei onzin data is verzameld?...het beste is alle intensieve veehouderijen verplaatsen dichbij natuurgebied met luchtwassers dan zijn we van al het gezeik af

  • farmerbn

    RIVM heeft alles met voorbedachte rade gedaan. Nu dus niet wegduiken en bezuinigingen de schuld geven. Die twee meetpunten staan gewoon verkeerd en nu niet miepen.

  • jocox

    Als je stikstof gaat binden zoals dat voeger al gebeurde bij het SBB en die kunstmest als ontwikkelingshulp exporteert ontlast je toch ???

  • Snel naar Brussel om het aantal natuur gebiedjes wat gevoelig is voor stikstof behoorlijk in te krimpen .Kunnen we gelijk het fosfaat plafon aankaarten.

  • Wat de landbouw opvangt is grotendeels eigen stikstof, zegt Erisman, dan komt de stikstof van de rest van de maatschappij zeker in de natuur terecht?!

  • Kelholt

    Maar factsheet of niet. Oene Oenema, Jan Willem Erisman, Addo van Pul et al. raken steeds meer verstrikt in hun eigen metingen, modellen, tabellen en trends. Zo probeert Erisman hier, net als Oenema eerder deze week, met een nieuw argument, geen kunstmest en soja meer, nog iets te redden van zijn verhaal. De aannames van dit drietal et al. zijn echter niet meer vol te houden. De vraag is nu alleen. Gaat de politiek haar beleid, dat 25 jaar op onjuiste aannames is gemaakt, aanpassen? Ik denk het niet.

  • Kelholt

    En nog even een linkje dat ik tegenkwam op Prikkebord over vergrassing van de heide uit 1991. https://www.nrc.nl/nieuws/1991/10/29/heide-blijkt-voor-90-pct-verontreinigd-6985230-a224437
    Complot theorie denkers zouden zeggen dat het makkelijker is om de boeren de schuld te geven voor de vergrassing van de heide dan om de industrie en transport sector aan te klagen voor het vervuilen van de heide met zware metalen. Ik ben een complot theorie denker.

  • Olm

    Mijn idee is eiwitrijk voer zelf verbouwen, ik heb ergens gelezen dat je daar 50000 ha voor nodig hebt. Iedereen moet inleveren dus ook de natuur dus ook een aantal natuurgebieden inzaaien met luzerne. Hiermee spaar je ook de tropische regenwouden. Krachtvoer alleen dus eiwitrijk afkomstig van eigen eiwitrijke teelt. Melk en vleesproductie zal hier naar beneden gaan maar dit gaat de consument in de supermarkt betalen. En wat mij betreft meer (luzerne) boeren.

  • ,

    Tjonge jonge wat hebben we de laatste 2 weken aan professors, hoogleraren en andere zelfbenoemde "deskundigen" gehoord. De een nog mooiere titel dan de ander. Alleen zo jammer dat je er niks mee kunt.

  • kanaal

    minder voer en kunstmest betekent meer voor onze producten, feit is het tegenovergestelde.

  • nvanrooij1

    Ik heb gisteren 19.22 uur geschreven dat de NOx voor bijna 90% de grens over gaat.
    Vinden jullie dat niet raar?
    Gezien de enorme discussie richting de landbouw.
    Volgens mij zit daar een grote fout
    Graag reactie of ik het verkeerd zie

  • .....

    - Deze reactie is verwijderd door de beheerder, omdat deze niet voldeed aan de regels. Zie www.boerderij.nl/huisregels. -

    Reactie gewijzigd door een beheerder

  • BO(skabout)ER

    - Deze reactie is verwijderd door de beheerder, omdat deze niet voldeed aan de regels. Zie www.boerderij.nl/huisregels. -

    Reactie gewijzigd door een beheerder

  • gjh

    - Deze reactie is verwijderd door de beheerder, omdat deze niet voldeed aan de regels. Zie www.boerderij.nl/huisregels. -

    Reactie gewijzigd door een beheerder

  • Timmermanshuus

    Als we de Landbouw , voor de lange termijn, weer echt levensvatbaar willen krijgen en houden, zijn in dit artikel alle handvatten weergegeven.

    De grote vraag zal zijn of de politiek, de sectoren en de gehele samenleving , gezamenlijk noodzaak inziet en wil zorg dragen voor uitvoering!

  • agrobosbouwer

    Klopt helemaal Timmermanshuus!

    Maar zolang als nitraatontkenners hetzelfde blijven doen als klimaatontkenners, namelijk alle kennis die niet binnen hun beperkte kijk op hun eigen toekomst past, per definitie afwijzen en daarmee ook iedere stap in de goede, toekomstgerichte en toekomstbestendige richting, dan zal de uitvoering langzaam blijven verlopen. Te langzaam om een volgende crisis voor te zijn?

  • nvanrooij1

    @ timmermansbaas en agrobosbouwer
    Ik zou de reacties op het artikel nog eens goed lezen.
    Hoe krijgt de akkerbouw zijn bemesting nog geregeld?
    En agrobosbouwer hoezo nitraatontkenners hebben wij geen Natura 2000 gebieden aangewezen die het probleem zijn. Al halen we alle landbouw uit Nederland weg dan zijn die doelen nog niet te halen. En dan wordt ook nog continu de scheepvaart en de luchtvaart vergeten.

  • Bennie Stevelink

    Zonder kunstmeststikstof kunnen we wereldwijd voedsel produceren voor maximaal 2,5 miljard mensen. Er zijn er op dit moment 7,5 miljard.
    Hoeveel voedsel kunnen wij in Nederland nog produceren zonder kunstmest en import van krachtvoergrondstoffen?

  • kleine boer

    Bennie dat maakt in Nederland niks uit ze zetten ook gewoon een polder onder water.... of maken van goede grond natuur..... Gaat dat trouwens nog door nu met pfas stikstof verhaal.... ja dat zal wel geen punt zijn....

  • Henk.visscher

    Bennie kun je die cijfers wat meer onderbouwen, vind het een belangrijk punt

  • Henk.visscher

    19 okt 20:35 goede link, vogens mij is het juridisch ook niet houdbaar dat wat het kabinet heeft gedaan, namelijk een peildatum voor fosfaatrechten, stel een boer had op de peildatum al veer meer koeien en wilde dti oplossen doormiddel van fosfaatrechten aankopen of leasen , dan waren de dieren al aanwezig, dus het was al gerealiseerd en vergund, voor iets wat reeds gerealiseerd is geldt de uitspraak van de raad van state sowieso niet.

  • ruud hendriks

    Een deel van de stikstof uit de landbouw valt terug op eigen grond. Als dat zoveel is dat een gewas daar substantieel wat aan heeft, dan zegt dat ook meteen iets voor wat dat betekent voor natuurgebieden. Daarbij komt dat stikstof jaarrond valt waardoor het buiten het groeiseizoen onbenut in grond en oppervlaktewater komt.

    Zonder kunstmest 2,5 miljard mensen voeden? dan vergeten we even dat er wereldwijd enorm veel landbouw zonder kunstmest draait. 70% van de boeren in de wereld is boerin, 50% van de producten uit de landbouw komt nooit op een wereldmarkt. Wij hebben een zeer westers en technisch landbouwbeeld, maar dat is maar een deel van de landbouwproductie.

    Zonder kunstmest telen zal moeten. Het raakt op en de energie om het te winnen of produceren raakt op. Linksom of rechtsom is dat eindig. De maatschappij en daarin de boer staan voor een grote klus. Niets doen betekent zeker het faillissement van de landbouw. We moeten veel meer de reststromen benutten. Het riool is nu een enorme verliesstroom van mineralen. En het voedselpatroon met veel dierlijk eiwit zal ook veranderen. Voor het idee hoeveel dat verschuift: "2 keer per week geen vlees" zal eerder naar 2 keer per week wel gaan.

  • Henk.visscher

    zonder kunstmest de wereld voeden kan volgens mij wel maar dan moeten we de mest wel veel beter benutten

  • agrobosbouwer

    Neem wat Olm op 19 okt om 23:28 stelt:

    Mijn idee is eiwitrijk voer zelf verbouwen, ik heb ergens gelezen dat je daar 50000 ha voor nodig hebt. Iedereen moet inleveren dus ook de natuur dus ook een aantal natuurgebieden inzaaien met luzerne. Hiermee spaar je ook de tropische regenwouden. Krachtvoer alleen dus eiwitrijk afkomstig van eigen eiwitrijke teelt. Melk en vleesproductie zal hier naar beneden gaan maar dit gaat de consument in de supermarkt betalen. En wat mij betreft meer (luzerne) boeren.

    Zijn voorbeeld (positief beredeneerd vanuit een halfvol glas en niet vanuit een leeg glas) zou inhouden dat iedere boer 3% van zijn areaal zou moeten bestemmen voor de teelt van luzerne bijvoorbeeld. Onmogelijk?

  • Alco

    Veel NEPtuur is nutteloze grond.

  • Ben het helemaal eens met het artikel
    Nu de politiek nog

  • kleine boer

    agrobosbouwer gewoon Nederland bij Duitsland voegen dan word de vee dichtheid per land anders en probleem opgelost.....

  • @Bennie: dan ogenblikkelijk kunstmestverbod invoeren, kan niet wachten om ze zien smeken om eten. Voedselbonnen niet voor de groenen !
    VEGGIES naar een eigen kringloopwijk D33-Klaver >>Fecaliën composteren en zelf eten verbouwen. Hek er om en klaar.
    vr gr René

  • Alco

    Minder krachtvoer lijdt tot minder export. Dus ook minder uitvoer van nutriënten die in producten zitten.Landbouw is altijd kringloop.

  • Klopt alleen de prijs CO2 uitstoot is onaanvaardbaar hoog
    En import-export=stront en dat is ook een probleem gevolg fosfaatrechten

  • Attie

    De ideale stikstof koe is dus volgens Erisman de dubbeldoel van zeg 8000liter die z'n eiwit achter de stal zelf gaat ophalen 🤔

  • De oplossing van het stikstof/ammoniak probleem is heel simpel, vasthouden die hap, met koolstof uit organisch materiaal, stro!! Dr. ir. Van Bruchem van Wageningen UR toonde dat al aan op de voormalige Minderhoudshoeve, ergens in de jaren '90 van de vorige eeuw. Zij mengden gehakseld stro in het rantsoen, 5% dacht ik, en zij strooiden ook gehakseld stro in de ligboxen. Via de koe en direct gaat dit stro = koolstof mee de put in. Andere boeren voeren ook pure koolstof aan de koeien en weer anderen gooien het direct in de mestput. De mest stinkt dan niet, de ammoniak is gebonden, gewoon bovengronds uitrijden kan prima. Waren we dit met z'n allen vergeten? Ik weet wel dat Van Bruchem het altijd moeilijk had in Wageningen. Hij had een wat andere kijk op de landbouw die niet helemaal in het Wageningse paste, was hij zijn tijd vooruit?
    mvg., Wytze Nauta

  • kleine boer

    2054 dat gehakseld stro in het rantsoen was voor de structuur ..... Week later maaien helpt ook...dat sto in de boxen is zo minimaal anders zou je de drijfmest als vaste mest uit de put moeten halen...

  • BetterCows

    Directeur Louis Bolk instituut en het hele leger ir `s en ing`s erachter indirect betaald door,, boeren !

  • jan4072

    Ik vind het altijd wel apart dat de grootste deskundigheid opduikt uit gebieden waar de problemen zo groot zijn dat er niet eens aan begonnen wordt. In NL zijn de 2 gebieden met het meest vervuilde grondwater, oppervlaktewater, de bodem zelf en de lucht Amsterdam en de moerdijk. En waar zetelt meneer Erisman? Aan de VU Amsterdam. Daar hebben ze ervaring in hoe je alles moet verknallen en nu gaan ze het ons leren.

  • Venstra

    Eindelijk iemand met een inhoudelijk verhaal en verstand van zaken, je kunt met 7000kg per koe ook wel rondkomen, zie nu producties van 14.000l in de mpr statistieken, mede door het fosfaatsysteem aangemoedigd , alles boven de 12000 is vrij, maar economisch en milieutechnisch natuurlijk van de pot gerukt. Het gezeur over levensduur moet ook verdwijnen, immers bij de vleeskalver en varkens vleesvee en kippen houd men dat ook niet bij.

  • arink

    Stevelink, ik zal je gauw van je vraag verlossen, want het antwoord hoeveel voedsel NL kan produceren zonder input van kunstmest en krachtvoer luidt; we kunnen dan onze 17 mln mensen voeden mits we een paar tandjes teruggaan in de consumptie van dierlijk eiwit, én de menselijke faecalieën weer laten terugkeren op de boerderij. Opmerkelijk dat dit type vraag nu pas de revue passeert, dat vroeg het Louis Bolk(waar Erisman nu directeur is) zich 25 jaar geleden al af, en sloeg aan het rekenen. want kunstmest is eindig, en ook de belangrijkste grondstof voor onze krachtvoerimport . Eigenlijk is Nederland dan ook fors ímporterend wanneer je het mineralentechnisch bekijkt. Daarbij berekende Meino Smit vorig jaar dat wanneer je de toename van de landbouwproductie sinds 1950 omrekent in Joules, en je zet dat af tegen de inzet van fossiele brandstof die daarvoor nodig was, dan zijn we áchteruitgeboerd. Kijk dát is nog eens info.
    Of heb je een idee om kalkammon te produceren zonder fossiele brandstof?

  • Alco

    Daar zeg je iets! Wat wij al jaren roepen.
    Biologisch en al helemaal vegetarisch kan helemaal niet doordat feaces onbruikbaar worden door toevoeging van wasmiddelen en resten van geneesmiddelen.

  • arink

    Klopt, dus moet daar wat aan veranderen willen we naar kringlooplandbouw.

  • kleine boer

    arink wie wil er naar een kringloop landbouw de boeren of degene die vertellen hoe wij moeten boeren en er niet voor willen betalen?

  • farmerbn

    Voordat Bennie de veestapel flink verkleint en arink het rioolsysteem van Nederland op de kop zet zou ik eerst eens meten of er wel een stikstofprobleem is. Twee van de zes meetpunten staan op een plaats waar ze niet mogen staan; ipv meten hebben de geleerden (met vaak een dubbele agenda) de stikstof berekend met computerprogramma's die nog niet gecontroleerd zijn. Laten we vooraan beginnen met meetpunten op de juiste plaats zetten, computerprogramma's verifieren en de uitstoot en depositie te meten. Dat kost een hele tijd en daar is niks mis mee. Laat iedereen in Nederland maar wachten, weten ze ook eens wat dat is.

  • Alco

    En dan die minister maar roepen van kringloop.
    De landbouw heeft dat altijd.
    Ze moet eens een keer achteruit kijken als ze van de pot komt.

  • Tata steel wacht de metingen niet af, zij gaan de productie gedeeltelijk verplaatsen naar India! Daar is stikstof uitstoot geen probleem!

  • Bolder01

    Als men hier de feiten benoemt en de oplossing plaats dan wordt men verweiderd door de beheerder naar mijn mening omdat deze beheerder ook links en zo rood is als een kreeft DIT ZAL OOK WEL WEER VERWEIDERD WORDEN🤔

Laad alle reacties (63)

Of registreer je om te kunnen reageren.