Home

Achtergrond

Trends in de landbouw: (Geo)politiek bepaalt klimaat

Boerderij zet de belangrijkste en meest interessante trends in de sector op een rij. Meer dan ooit lijkt het agrarisch bedrijf dit jaar speelbal van internationale ontwikkelingen. Technische ontwikkelingen staan daarbij in de schaduw, maar laten zich er toch niet door stoppen. Intussen woedt er een heuse informatie-oorlog.

Trump en zijn handelsoorlogen. De brexit die er misschien wel en misschien toch niet komt. China’s expansie en de onberekenbaarheid van Poetin. En op de achtergrond de dreiging van de klimaatverandering aan de ene kant en de dreiging van ingrijpend maar misschien niet effectief klimaatbeleid aan de andere kant. Om nog maar te zwijgen van de financiële crisis die volgens sommigen vroeg of laat wel uit moet breken.

Het zijn allemaal grote internationale ontwikkelingen waarvan de gevolgen rechtstreeks te merken zijn op de agrarische markten en op het boerenerf, maar waar je zelf helemaal geen invloed op hebt. Ze zijn onvoorspelbaar, bovendien. “Ik kan me geen tijd herinneren met zoveel bedreigingen voor de prijsvorming van agrarische grondstoffen van zoveel kanten tegelijk; van handelsoorlogen tot valutabewegingen tot extreem weer”, stelt Stefan Vogel, hoofd de agrarische grondstofmarkten bij Rabobank in een recent rapport.

Lees verder onder de film.

Handelsoorlog

Traditiegetrouw probeert de redactie van Boerderij in het begin van het jaar de vinger te leggen op de belangrijkste en meest interessante trends in de sector en op de bedrijven. Van techniek tot markt en van politiek tot management. Meer dan ooit lijkt het agrarisch bedrijf dit jaar speelbal van internationale ontwikkelingen zoals hierboven genoemd.

Neem de handelsoorlog van de Verenigde Staten met China. Het lijkt een verwegshow, maar een direct gevolg is dat de Verenigde Staten nu weer onze belangrijkste leverancier van soja is. In het tweede halfjaar van 2018 verdubbelde de import daar vandaan, en kwam driekwart van de soja uit de VS. Het effect is voorlopig gunstig, want zo werden prijsstijgingen als gevolg van minder aanbod uit Brazilië voorkomen. Toch verwachten de analisten van ABN Amro dat de grondstofprijzen dit jaar zullen stijgen, wat nadelig is voor de veehouderij.

Internationale wrijving pakt zelden gunstig uit. De agrosector houdt zijn adem in bij de brexit-ontwikkelingen in het Verenigd Koninkrijk. Ook hier kun je als ondernemer geen enkele invloed uitoefenen op ontwikkelingen die wel zeer bepalend zijn. Het enige wat exporteurs kunnen doen, is zich proberen voor te bereiden op de nieuwe situatie.

De belangrijkste trends in de landbouw van 2019

1 Groot niet per se beter
2 Groeiend onbehagen
3 Nieuw leiderschap
4 Focus op de kringloop
5 Meer melk met een plus
6 Krappere arbeidsmarkt
7 Gezondheid voorop
8 Gewasbescherming vergroent
9 Concentratie in zaadbusiness
10 Digitalisering met horten en stoten
11 Varkenshouderij tegen grens
12 De rechter regeert
13 Boer wordt watermanager
14 Hightech onkruidbestrijding
15 Klimaatbeleid voelbaar

Meer over deze bovenstaande trends de komende dagen op boerderij.nl.

Politiek bepaalt stemming

Binnenlands is het ook vooral de politiek die de stemming bepaalt. De melkveehouderij hoopt eindelijk echt vooruit te kunnen na het voor veel veehouders vervelend begonnen tijdperk van de fosfaatrechten. De rechtszaken hierover zullen het nieuws nog wel lang kleuren. De vraag blijft hangen of het niet wat beter geregeld had kunnen worden. Het antwoord zal er nooit komen. Wel is één sector hierdoor nog belangrijker geworden: de juridische. Advocatenkantoren varen wel bij zoveel turbulentie en rechters hebben meer invloed dan ooit.

Ook in Nederland zijn gele hesjes

Rechters springen in het gat (of worden daarin getrokken door belanghebbenden) dat een onmachtig bestuur open laat. Kijk naar het klimaatbeleid, dat nog lange tijd bovenaan de lijst van heikele actuele onderwerpen zal prijken. Deze maand werd duidelijk dat Nederland de zelf gekozen klimaatdoelen niet zal halen. Milieuorganisatie Urgenda heeft met succes de rechter ingeschakeld om dat toch af te dwingen. Het kabinet zit er enorm mee in zijn maag, wetend dat het draagvlak voor ingrijpend klimaatbeleid broos is. Ook in Nederland zijn gele hesjes.

Lees verder onder de foto.

Boerendemonstratie tegen internationale handelsverdragen, afgelopen vrijdag op de grens van België en Duitsland. Ook Nederland was vertegenwoordigd. - Foto: Twan Wiermans
Boerendemonstratie tegen internationale handelsverdragen, afgelopen vrijdag op de grens van België en Duitsland. Ook Nederland was vertegenwoordigd. - Foto: Twan Wiermans

Klimaatbeleid en wantrouwen

De landbouw ontkomt niet aan klimaatbeleid, maar weet nog niet hoe dat eruit ziet. Het gevecht daarover woedt nu in alle hevigheid en heeft deels de vorm van een informatie-oorlog. Wat is eigenlijk de bijdrage van Nederland en van de Nederlandse landbouw aan de uitstoot van broeikasgassen? Zijn er wel mogelijkheden om die te verminderen? Is vleesproductie echt slecht voor het klimaat zoals zoveel mensen, die toch al kritisch zijn op de veehouderij, beweren?

En zijn al die planbureaus en onderzoeksinstituten eigenlijk wel neutraal, of worden die net als al die ngo’s bevolkt door mensen met een antivleesagenda, zoals veel boeren denken?

Een toenemend wantrouwen tekent zich af. Tussen boer en burger, grote stad en platteland, vegans en vleeseters, wetenschapper en leek. De dierenactivisten worden steeds actiever met als belangrijkste wapen: informatie, al dan niet gekleurd. Tegelijk neemt het chagrijn in de sector toe. Is het eigenlijk nog wel leuk om boer te zijn?

De kick moet je halen uit het werk zelf, niet uit het gekrakeel eromheen. Maar hoe zit het daarmee, welke trends kleuren de boerenpraktijk? De belangrijkste ontwikkelingen – die overigens allemaal al langer bezig zijn dan dit jaar – hebben te maken met nieuwe technologie, met schaalvergroting, met digitalisering en automatisering, en met specialisering van bedrijven.

Millennials

Over digitalisering is een apart verhaal te vertellen. Die is niet te stoppen, maar gaat toch minder snel dan sommigen hoopten. Een voorhoede werpt zich erop, maar de meesten kijken toch liever de kat uit de boom. Een Amerikaanse trendwatcher vestigt zijn hoop op de nieuwe generatie: als de millennials eenmaal aan de bedrijfsovername toe zijn, wordt het allemaal anders. De kinderen van de jaren negentig zijn digital natives, ofwel: opgegroeid met computers en denken heel anders dan de generatie van daarvoor die nu nog in het pluche zit.

Wellicht kunnen zij ook een boost geven aan de kringlooplandbouw, het toverwoord van dit moment. Minister Carola Schouten wil nu werk maken van haar droombeeld van een circulaire landbouweconomie. Zo draait het dus toch weer vooral om politiek in een jaar vol verkiezingen.


‘Integriteit wetenschap in geding’

Wetenschap is een machtig wapen. In de politiek sta je sterker als je je woorden kracht bij kunt zetten met wetenschappelijke feiten. Dat gebeurt dan ook voortdurend. Te veel, volgens Jan Cees Vogelaar, en vaak ten koste van de landbouw.

Vogelaar: “Wetenschap hoort voort te komen uit nieuwsgierigheid. Maar de laatste 20 jaar zie je dat politici de wetenschap vooral inzetten om hun standpunt te legitimeren, vaak een anti-veehouderij standpunt.” Vogelaar verwijt dat de politici zelf niet eens zozeer, maar wel de beleidsmakers achter de schermen en instituten, zoals Wageningen en het PBL. Zij worden te zeer gestuurd via politieke agenda’s, signaleert hij. Ook ziet hij daar mensen die vanuit eigen overtuiging lijken te handelen. Vogelaar is dan ook voortdurend in discussie, soms regelrecht in gevecht met deze instituten. “Het gaat om de integriteit en de zuiverheid van de wetenschap.”

Lees verder onder de foto.

Jan Cees Vogelaar, voorzitter stichting Mesdag Zuivelfonds. - Foto: Wout van Zoeren
Jan Cees Vogelaar, voorzitter stichting Mesdag Zuivelfonds. - Foto: Wout van Zoeren

Werking dierlijke mest

Het Mesdag Zuivelfonds, waarvan Vogelaar voorzitter is, financiert onderzoek naar onderwerpen die anders zouden blijven liggen. Zoals de werking van dierlijke mest, de bijdrage van de landbouw aan waterverontreiniging, de werking van ammoniakmetingen en de bijdrage van de veehouderij aan de uitstoot van broeikasgassen. Vogelaar is niet bang dat hij hetzelfde doet als wat hij de bekritiseerde wetenschappers verwijt. “Staan de uitkomsten van onderzoek mij niet aan, dan accepteer ik ze evengoed. Het gaat om het hele verhaal.”

Vorig jaar werd de Stichting Agrifacts (Staf) opgericht. Die bestrijdt informatie over de landbouw die niet klopt. De eerste actie ging over berichtgeving vanuit het PBL over de effecten van vleesconsumptie. Vogelaar is zijdelings betrokken bij Staf. “Jullie gaan nog veel van ons horen de komende tijd”, zegt de voormalige melkveehouder strijdbaar.


‘Geen kant-en-klare antwoorden’

Binnen en buiten de landbouw lijkt er groeiend wantrouwen tegen wetenschappelijke instituten. Mondige burgers zoeken zelf antwoorden en geven tegengas tegen de gevestigde orde. Dat merken ze ook bij Wageningen UR, bijvoorbeeld door de activiteiten van het Mesdag Zuivelfonds. Bestuursvoorzitter Louise Fresco herkent dit, maar relativeert ook.

Fresco: “Er is altijd kritiek geweest op instituten. Dat hoort bij democratie. Het hoort ook bij deze tijd. Op internet kun je voor elke overtuiging wel een onderbouwing vinden, zoekmachines zijn zo gemaakt dat de zoekresultaten mensen vooral bevestigen in hun opvattingen.”

Lees verder onder de foto.

Louise Fresco, bestuursvoorziter Wageningen UR. - Foto: Koos Groenewold
Louise Fresco, bestuursvoorziter Wageningen UR. - Foto: Koos Groenewold

Verschillende zienswijzen

Een deel van het gemopper komt van mensen die geen baat hebben bij de uitkomst van onderzoek, aldus Fresco. Maar veel onvrede komt door gebrek aan begrip van hoe wetenschap werkt. “Mensen willen graag kant-en-klare antwoorden. Maar de wetenschap geeft die niet. Wetenschap is een proces van een open gemeenschap waar ruimte is voor verschillende zienswijzen.”

Wij zitten niet op de stoel van de overheid

Juist boeren hebben te maken met ingrijpend beleid, gebaseerd op wetenschappelijke kennis die dus per definitie voorlopig is. Hebben kritische boeren daar niet een punt? Fresco: “Je moet voorzichtig zijn met te zeggen dat kennis altijd voorlopig is. Sommige dingen staan wel degelijk vast. Wat ik wel begrijp is dat er vaak een roep is om snel overheidsingrijpen, ook als goede kennis nog ontbreekt. Maar dan zeg ik: wij zitten niet op de stoel van de overheid.” Fresco spreekt verder tegen dat de onderzoeksagenda steeds meer door de politiek bepaald wordt.

Gezondheid mensen

Dat juist de landbouw zo onder het vergrootglas ligt, heeft volgens haar te maken met het gegroeide besef dat leefstijl en voeding belangrijk zijn voor de gezondheid van mensen. Voedsel is bijna een religie. De grote afstand tussen consument en producent zorgt tegelijk voor veel onbegrip. Vandaar die spanning.

Of registreer je om te kunnen reageren.