Home

Achtergrond

Trend 1: Groot niet per se beter

Wat zijn de trends van 2019? Trend 1: Decennialang was schaalvergroting de belangrijkste manier om het inkomen op peil te houden. Hoge grondprijzen, fosfaatrechten en gebrek aan opvolgers maken het minder vanzelfsprekend.

Landbouwbedrijven zullen ook in de komende jaren blijven groeien. De gemiddelde bedrijfsomvang stijgt al decennia. Blijvers groeien door meer grond, meer koeien en meer varkens per bedrijf. Maar er is wel een kentering zichtbaar waarbij groei minder vanzelfsprekend is. In het verleden stopten vooral kleinere bedrijven, nu zijn er meer en meer relatief grote bedrijven die stoppen. Deels omdat er geen opvolger is, deels omdat opvolgers die er wel zijn toch afhaken vanwege hoge investeringen en ten opzichte van andere sectoren lage inkomens.

In de varkenshouderij en melkveehouderij is een tijdelijk groter aantal stoppers vanwege stoppersregelingen. Wanneer relatief kleine bedrijven stoppen met varkens, melkvee of een andere tak gaat het gemiddelde van de resterende bedrijven automatisch omhoog. Het aantal zeer grote bedrijven neemt licht toe, maar met name in de intensieve veehouderij stuiten grote bedrijven op steeds meer weerstand vanuit de maatschappij.

Lees verder onder de grafiek.

Het aandeel van zeer grote bedrijven is nog steeds beperkt in de land- en tuinbouw. In 2017 werd 9% van de bijna 55.000 bedrijven gekwalificeerd als zeer groot, in 2010 was dat 5% van ruim 72.000 bedrijven. Vooral in de tuinbouw is het aandeel zeer grote bedrijven groot.

Grotere verschillen

Het areaal op akkerbouwbedrijven is gemiddeld 60 hectare en laat volgens cijfers van Wageningen Economic Research een dalende lijn zien sinds 2011. Dat lijkt haaks te staan op de lijn van schaalvergroting. Een deel van de verklaring zit in de definitie waarbij er meer bedrijven worden aangemerkt als akkerbouwbedrijf, bijvoorbeeld omdat een voormalig gemengd bedrijf is gestopt met de veetak. De spreiding rond dat gemiddelde is bovendien groot. Er zijn bedrijven die afbouwen en krimpen terwijl het aandeel bedrijven met meer dan 100 hectare is gegroeid van 8% in 2010 naar 10% in 2018.

Melkveehouderij

In de melkveehouderij is er wel een ontwikkeling naar grotere bedrijven, maar in hoeverre dat de komende jaren blijft doorgaan is sterk de vraag. Grondgebondenheid en fosfaatrechten zijn belangrijke knelpunten. Hoe de grondgebondenheid vorm gaat krijgen, is bovendien nog niet duidelijk. Bij de huidige prijzen voor grond en fosfaatrechten en de huidige melkprijzen is een grote groeisprong steeds lastiger. Meer koeien betekent niet meer per definitie dat ook het inkomen stijgt of op peil blijft.

Onzekerheid over fosfaatrechten is nog niet voorbij. Er lopen nog honderden procedures over fosfaatrechten. Niet in de laatste plaats door bedrijven die fors zijn gegroeid, maar niet genoeg fosfaatrechten hebben om hun stal volledig te benutten.

Lees ook: Trends in de landbouw: (Geo)politiek bepaalt klimaat

Varkenshouderij

De sterkste schaalvergroting lijkt zich te gaan voltrekken in de varkenshouderij. Alleen al dit jaar zullen veel bedrijven versneld gaan stoppen door de beëindigingsregeling en omdat de uitsteltermijn voor milieu-investeringen afloopt. Rabobank voorspelde vorig jaar een daling van het aantal bedrijven naar 1.000 in 2030. Minder bedrijven dus met veel meer varkens per bedrijf op meerdere locaties.

Grond nog steeds duur

Bij verdere schaalvergroting in grondgebonden sectoren speelt de hoge grondprijs een remmende rol. Bedrijven die al een flinke groeisprong hebben gemaakt, zijn niet automatisch meer in staat om alle grond te kopen die in een bepaalde regio vrijkomt. Grondprijzen zijn nog altijd hoog, met grote regionale verschillen. Met name in Flevoland worden prijzen betaald die ver boven de € 100.000 liggen en ook in andere regio’s zijn grondprijzen boven € 60.000 geen uitzondering meer. Tegelijkertijd is de stijging van grondprijzen wel gestokt en zijn er signalen dat grond niet meteen meer wordt verkocht in bepaalde streken. De grondkwaliteit, zoals droogtegevoeligheid en verzilting gaat een grotere rol spelen. Pachtprijzen zitten op een steeds hoger niveau, zeker als het gaat om geliberaliseerde pacht. Prijzen stijgen op veilingen soms ver boven de € 2.000 per hectare en dat is alleen voor een beperkte groep financieel rond te rekenen.

Lage inkomens in landbouw

Inkomens in de land- en tuinbouw zijn ten opzichte van andere sectoren laag blijkt al jaren uit cijfers van het CBS en WER voor Nederland en het EU statistiekbureau Eurostat. Verschillen zijn groot tussen sectoren en bedrijven binnen dezelfde sector. Het speelt een rol bij de keuze voor opvolging.

Of registreer je om te kunnen reageren.