Home

Achtergrond 4 reacties

Lage grondwaterstand vereist nu water sparen

Afgelopen zomer bleef er maar weinig over van ‘Nederland waterland’ en ook nu is het nog droog. Daar merk je midden in de winter niet direct iets van, maar over een paar maanden waarschijnlijk weer wel. Daarom nu alle hens aan dek voor straks meer water op het land.

“Er moet komende winter net zoveel regen vallen als er normaal in een heel jaar valt”, stelde Waterschap Rijn en IJssel – actief in Oost-Nederland – half december op haar website. Blijft die hoeveelheid neerslag uit, dan zal dat in het voorjaar jaar direct merkbaar zijn, vervolgt het bericht. “Watergangen worden eerder afvoerloos en vallen eerder droog, de watertemperatuur stijgt dan sneller en grondwater zal eerder in het seizoen niet meer beschikbaar zijn voor gewassen.”

30% van beken en sloten droog

Deze mededeling had van veel andere waterschappen kunnen komen en is nu nog net zo actueel als eind vorig jaar. De Unie van Waterschappen gaf in de loop van januari aan dat er nog niets wezenlijks veranderd is aan deze situatie. Ter illustratie wordt gewezen naar de situatie in Oost-Brabant. In het werkgebied van Waterschap Aa en Maas staat nog steeds 30% van de beken en sloten droog. Een ongekende situatie, wordt geconcludeerd, met een afnemende kans dat de grondwaterniveaus op 1 april weer normaal zijn. Een te lage grondwaterstand betekent in elk geval dat er geen grondwater mag worden onttrokken voor graslandberegening in april en mei.

Lees verder onder de foto

René Rijken van Waterschap Brabantse Delta (links) en groenteler Erik Tilborghs plaatsen een plank voor de duiker in de watergang. Zo kan het waterpeil enkele decimeters worden verhoogd. - Foto's: Joost Stallen
René Rijken van Waterschap Brabantse Delta (links) en groenteler Erik Tilborghs plaatsen een plank voor de duiker in de watergang. Zo kan het waterpeil enkele decimeters worden verhoogd. - Foto's: Joost Stallen

Grondwaterpeil tot een meter lager

“Februari en maart kunnen ongelooflijk nat zijn”, zegt gebiedsadviseur René Rijken van Waterschap Brabantse Delta. Het is half januari, in zijn stem klinkt vooral de hoop door op een kletsnat voorjaar. Want het watertekort is ook in het werkgebied van Brabantse Delta (westelijk van Tilburg tot de Zeeuwse eilanden, met vrij afwaterende klei- en zandgronden) nog steeds nijpend. “Normaal mag je rekenen op 800 tot 850 millimeter neerslag in een jaar. Eind vorig jaar stond de teller op 600 tot 650 millimeter: een verschil van minimaal 200 liter per vierkante meter. Dat is ook te merken in de meetputten voor de grondwaterstand, met soms een meter lagere stand dan wat je aan het begin van het jaar mag verwachten.”

Lees verder onder tweet

Een zelfde situatie kwam eerder alleen voor na de historisch droge zomer van 1976. “Elk jaar bereikt de grondwaterstand in februari/maart zijn hoogste niveau, waarna het niveau zakt tot september/oktober. Vervolgens loopt het peil weer op en is de cirkel rond. Deze niveaucyclus voltrekt zich nu ook, maar op een lager niveau.”

Hogere pieken, dieper dalen

Over meerdere jaren bekeken is bovendien te zien dat de pieken in de grondwaterstand steeds hoger worden, en de dalen steeds dieper. Rijken: “Je zou het bijna vergeten, maar vorig voorjaar was het kletsnat. Begin mei –voorafgaand aan de droogte- was de algemene stemming onder grondgebruikers: “We moeten er alles aan doen om zo veel mogelijk water af te kunnen voeren. Water op het land brengen, is geen probleem met alle apparatuur die we daarvoor voorhanden hebben.”

Peildatum 1 april

De huidige lage grondwaterstand is mooi voor wie nu het land wil bewerken, maar kan in de loop van het voorjaar nadelig uitpakken als moet worden beregend met grondwater. Zeker is dat als het grondwaterniveau op peildatum 1 april nog steeds onder een zeker minimumniveau zit, er beperkingen worden opgelegd voor grasland. In Brabant trekken de 3 waterschappen Brabantse Delta, Dommel en Aa en Maas daarin gezamenlijk op, vertelt Rijken. Dit gebeurt in samenspraak met de provinciale overheid en terreinbeheerders als Natuur- en Milieu, Staatsbosbeheer en Natuurmonumenten.

Door de verkorte beregeningstijd kun je acuut in de knel komen te zitten met pas geplante gewassen

“Vanwege het unieke van deze situatie is er geen beleid voor verdere maatregelen. Een vervolgstap kan zijn dat alleen ’s nachts mag worden beregend, ook in kapitaalintensieve teelten. Het betekent wel dat je door de verkorte beregeningstijd moeilijker of niet rond kunt komen of acuut in de knel komt te zitten met pas geplante gewassen.”

Bovenstaande geldt alleen als een beroep wordt gedaan op grondwater. Voor het gebruik van oppervlaktewater wordt gekeken naar de hoeveelheid water die vanuit andere gebieden kan worden aangevoerd.

Lees verder onder de foto

Beregenen in de Hoeksche Waard tijdens de droogte van 2018. Een te lage grondwaterstand betekent in elk geval dat er geen grondwater mag worden onttrokken voor graslandberegening in april en mei. - Foto: ANP
Beregenen in de Hoeksche Waard tijdens de droogte van 2018. Een te lage grondwaterstand betekent in elk geval dat er geen grondwater mag worden onttrokken voor graslandberegening in april en mei. - Foto: ANP

Stuwen op zomerpeil

Een kwestie van afwachten dus. En hopen dat zich binnen enkele weken alsnog een soort mini-moesson aandient? Dat kan, maar vooral ook tegelijkertijd maatregelen nemen om zoveel mogelijk water vast te houden. Het waterschap houdt vooralsnog de stuwen in de door haar beheerde A-watergangen op zomerpeil, zegt Rijken. Dat scheelt soms 20 tot 30 centimeter. Daardoor blijft er meer water op het veld achter dat in de grond kan wegzakken.

Lees verder onder tweet

Het waterschap zorgt er ook voor dat deze sloten en beken jaarlijks worden gemaaid. Afgelopen najaar gingen er stemmen op om dit onderhoud een keer over te slaan, zodat de waterafvoer wordt afgeremd. “Geen goed idee”, weet Rijken. “Valt er veel regen in korte tijd, dan moet je snel kunnen handelen. Met stuwtjes lukt dat, met uitgesteld onderhoud niet.”

Het waterpeilbeheer in de kleinere B-watergangen is de verantwoordelijkheid van de gebruiker van de aangrenzende grond. Zo’n grondgebruiker is groenteteler Erik Tilborghs, met zijn bedrijf in Rijsbergen, net onder Breda. In deze regio hangt de beschikbare hoeveelheid oppervlaktewater af van de neerslaghoeveelheid en van het volume water dat vanuit België wordt aangevoerd. Dat volume is meestal toereikend, maar ook weleens (te) krap. Tilborghs: “We hangen hier wat dat betreft aan de laatste mem.”

De teler was aanwezig op een van de regiobijeenkomsten over de huidige ‘watersnood’ die de afgelopen maanden werden gehouden door waterschap, teelt- en regionale belangenbehartigers. De hamvraag: wat kunnen we in aanvulling op maatregelen door het waterschap verder doen om zo veel mogelijk water vast te houden?

Lees verder onder de foto

Waterschap Brabantse Delta ondersteunt het plaatsen van slootpeilverhogende planken door het benodigde materiaal (planken en palen) beschikbaar te stellen (en af te leveren), met een toelage van € 50 per plank voor de moeite.
Waterschap Brabantse Delta ondersteunt het plaatsen van slootpeilverhogende planken door het benodigde materiaal (planken en palen) beschikbaar te stellen (en af te leveren), met een toelage van € 50 per plank voor de moeite.

Duikers ‘verhogen’

Eén van de oplossingen is de plaatsing van waterkeringen door grondgebruikers in de genoemde B-watergangen. Tilborghs demonstreert hoe dat in zijn werk gaat, met een plank die voor een duiker wordt gezet. Hij fixeert de plank door hem in de slootkanten vast te zetten. Een alternatief daarvoor is de plaatsing van 4 paaltjes, waartussen de plank wordt opgesloten. Met deze ‘duikerverhoging’ kan het waterpeil in de sloot enkele decimeters worden verhoogd, zonder riskante toestanden als het ineens flink gaat regenen. Zo’n plank is snel te verwijderen, en anders kan het water altijd nog over de plank stromen.

Andere waterschappen in een vergelijkbare situatie propageren het afsluiten van duikers met een (opblaasbare) rubberen stop. Waterschapsvertegenwoordiger Rijken is daar geen voorstander van. Zo’n stop kan (op een onbereikbare plek) klem komen te zitten, bij wateroverlast aan de aandacht ontsnappen of zelfs worden vergeten. Waterschap Brabantse Delta ondersteunt het plaatsen van slootpeilverhogende planken door het benodigde materiaal (planken en palen) beschikbaar te stellen (en af te leveren), met een toelage van € 50 per plank voor de moeite.

Meer vasthouden, minder verbruiken

Op de Brabantse voorlichtingsbijeenkomsten kwamen onder andere vragen bovendrijven als ‘wat zijn de gevolgen voor mijn bedrijf als er een beregeningsverbod komt?’ René Rijken van Waterschap Brabantse Delta zet daar een vraag tegenover: “Wat heb je gedaan om water vast te houden?”
Een maatregel – voor de langere termijn – om de grond minder gevoelig te maken voor vochttekorten, is een verhoging van het organischestofgehalte met compost en groenbemesters. Op dat vlak heeft de overheid nog huiswerk te verrichten, omdat de huidige gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat daar beperkte ruimte voor bieden, zegt groenteteler Erik Tilborghs.
Groenbemesters dragen er verder aan bij dat de grond bij hevige neerslag openblijft, zodat het water vlot in de grond kan indringen. Vanwege dit laatste argument trekt Tilborghs in het najaar standaard een woelpoot door de grond tot 60 centimeter diepte en is zijn ploeg voorzien van beitels die door de bodem van de ploegvoor werken. Nog een passende maatregel is niet-kerende grondbewerking.
Druppelslangen zijn een manier om de waterbehoefte direct naar beneden te brengen. “Dat verhoogt de kostprijs”, voert Tilborghs direct aan. “In een teelt als aardbei hebben druppelslangen in combinatie met folieruggen meer voordelen, maar dat gaat niet op voor bijvoorbeeld bladgewassen.”
Nog een dilemma: de een doet er bij uitblijvende neerslag van alles aan om water te besparen, de buurman doet niets. Beiden mogen wel naar eigen inzicht water voor hun gewassen gebruiken. Rijken: “Er bestaat nu al het bedrijfswaterplan. Het is denkbaar dat er ook een verplichting komt om maatregelen te nemen om water vast te houden, zoals het gebruik van T-tape of duikerverhoging. Niet om het telers moeilijk te maken, maar omdat weer duidelijk is geworden hoe belangrijk water uiteindelijk is.”

Laatste reacties

  • Vhouder

    grondwaterstand scheelt hier geen 10 centimeter met andere jaren

  • de natuur compenseert áltijd, ook nu
    ff geduld dus

  • de natuur compenseert áltijd, ook nu
    ff geduld dus

  • hylkema.l

    De grondwaterstand is hier al weer op peil. Maar ik kan mij voorstellen dat het op de droge zandgronden nog niet het geval is.

Of registreer je om te kunnen reageren.