Home

Achtergrond

Wat te doen met verdroogd gewas?

Mais nu al hakselen? Gras doorzaaien of op de kop? Aardappelen rooien of laten zitten met kans op doorwas? De droogte dwingt tot ongekende keuzes.

De eerste regen is gevallen, maar de problemen door de droogte nemen nog steeds toe. Bijna elke dag zijn er waterschappen die onttrekkingsverboden aanscherpen. Veel telers staan nu voor het blok. Wat te doen met die verdroogde gewassen?

Beginnende doorwas in een onberegend gewas Agria-aardappelen in de Hoeksche Waard (Z-.H.) CZAV-adviseur Leonard van der Velde verwacht dat de uitlopers niet doorgroeien doordat de akkerbouwer een bespuiting met kiemremmer MH60 heeft uitgevoerd - Foto: Roel Dijkstra.
Beginnende doorwas in een onberegend gewas Agria-aardappelen in de Hoeksche Waard (Z-.H.) CZAV-adviseur Leonard van der Velde verwacht dat de uitlopers niet doorgroeien doordat de akkerbouwer een bespuiting met kiemremmer MH60 heeft uitgevoerd - Foto: Roel Dijkstra.

Boerderij zet een aantal zaken op een rij: aardappelen, grasland, weidegang, mais, suikerbieten, uien, bewaarpeen, conserven en cichorei

Mede-auteurs: Janet Beekman, Wijnand Hogenkamp, Johan Oppewal, Leo Tholhuijsen, Mariska Vermaas

Langer bemesten door droogte

Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een aantal maatregelen genomen om boeren die schade lijden door droogte tegemoet te komen. Een aantal regels is definitief, maar vooral op het gebied van verruiming van bemestingsregels is nog veel onzeker.

Maatregelen die vastliggen:

  • Boeren kunnen bij RVO.nl een verklaring aanvragen waarmee ze bij banken eerder een overbruggingskrediet kunnen krijgen. Ze moeten hierover gewoon rente betalen. De overheid biedt ook geen garantstelling.
  • Het ministerie gaat geen voorschotten op toeslagen van het GLB uitbetalen. De EU-subsidies worden, net als vorig jaar, vanaf december uitbetaald.
  • De uitrijtermijn voor mest op bouwland wordt met 2 weken verlengd tot 15 september 2018. Ook de periode voor de inzaai van een vanggewas op bouwland wordt met 2 weken verlengd.
  • De verplichte inzaai van een vanggewas na mais wordt opgeschort tot de weersomstandigheden het inzaaien van een vanggewas mogelijk maken.
  • Het beregeningsverbod in het kader van de bestrijding van bruin- en ringrot in aardappelen blijft gehandhaafd. Minister Schouten wijst het verzoek van akkerbouwers om een tijdelijke ontheffing voor het beregenen van consumptie- en zetmeelaardappelen in deze bruin- en ringrotgebieden af. De fytosanitaire risico’s zijn te groot, aldus Schouten. Als in Nederland opnieuw bruin- of ringrot uitbreekt, zijn de gevolgen voor de aardappelsector zeer groot, vreest Schouten.
  • Het ministerie onderzoekt of de verplichte schadedrempel van 30% bij de brede weersverzekering omlaag kan naar 20%.
  • Op een aantal punten is er nog geen duidelijkheid. Het ministerie heeft diverse vragen voorgelegd aan de Commissie Deskundigen Meststoffen (CDM) over het verruimen van bemestingsregels.
  • CDM onderzoekt in opdracht van het ministerie óf en onder welke voorwaarden de uitrijperiode op gras verlengd kan worden zonder dat dit negatieve effecten heeft voor het milieu.
  • Het ministerie overweegt het scheuren en herinzaaien van grasland op zand- en lössgrond met gebruik van dierlijke mest tot en met 15 september toe te staan.
  • Ook kijkt het ministerie of extra bemesting mogelijk is voor de teelt van een vanggewas na mais als dit gewas mais vroeg geoogst is. Onderzocht wordt hoeveel er dan bemest kan worden als dit (tot) uiterlijk 15 september gebeurt.
Grasland bemesten. Na de regen van donderdag 9 augustus kon het weer even. De grond was toen nog wel superdroog,. Dat is hier aan het opwaaiende stof te zien. - Foto: Henk Riswick.
Grasland bemesten. Na de regen van donderdag 9 augustus kon het weer even. De grond was toen nog wel superdroog,. Dat is hier aan het opwaaiende stof te zien. - Foto: Henk Riswick.

Deze week zal CDM een advies geven over deze onderzoeken. Daarna besluit het ministerie of daadwerkelijk langer bemest mag worden of niet. Een eventuele regeling waarin deze uitzonderingen worden vastgelegd, moet ook nog beoordeeld worden door de Technische Commissie Bodem én de Europese Commissie. Desondanks wil Schouten in de tweede helft van augustus duidelijkheid geven.

Grasland als vanggewas

Nederland heeft de Europese Commissie gevraagd om grasmengsels als vanggewas toe te staan om aan de verplichte 5% ecologische aandachtsgebieden te voldoen. Dan kan dit gras gebruikt worden als veevoer. De Europese Commissie heeft al wel goedkeuring gegeven voor de teelt van veevoergewassen op braakliggend grasland. Echter, dat komt in Nederland nauwelijks voor.

20 ton mais van verdroogde percelen

Melkveehouder Alex Reinders in Halle (Gld.) liet 9 augustus 6 hectare verdroogde mais hakselen en apart inkuilen. Dat zijn percelen die op droge zandgrond liggen. De opbrengst was ongeveer de helft ten opzichte van normale jaren, schat Reinders. Op de droogste stukken noteerde hij niet meer 20 ton opbrengst en rond de 35% droge stof. “Daar zat weinig kolf in, met kleine korrels.”

Bekijk de fotoreportage: Verdroogde mais hakselen in de Achterhoek

Naam: Alex Reinders (48). Plaats: Zelhem (Gld.). Bedrijf: samen met zijn vrouw Dianne (45) een melkveebedrijf met 200 melkkoeien, 82 hectare gras en 18 hectare mais - Foto: Hans Prinsen.
Naam: Alex Reinders (48). Plaats: Zelhem (Gld.). Bedrijf: samen met zijn vrouw Dianne (45) een melkveebedrijf met 200 melkkoeien, 82 hectare gras en 18 hectare mais - Foto: Hans Prinsen.

‘De verwachting is een derde minder opbrengst van het maisland’

Reinders wacht de analyse af en gaat naargelang de uitkomst de mais opvoeren aan een aparte productiegroep. Om lage zetmeelgehaltes in de mais te compenseren, heeft hij al een extra voorraad ontsloten tarwe ingekocht. De andere mais kan hij deels beregenen.

Uiteindelijk verwacht de veehouder over alle hectares gerekend een derde minder opbrengst van zijn maisland. “Gelukkig was er nog een voorraad gras en mais. In combinatie met het beregenen komen we zo nog aardig uit met het ruwvoer.”

In 13 weken tijd 300 keer beregeningsinstallatie verlegd

Reinders is al sinds half mei (de week voor Pinksteren) aan het beregenen. Dat kan hij voor bijna de helft van zijn 100 hectare doen. Dat doet hij met een vast leidingsysteem met elektrische bronpomp. Met twee beregeningsinstallaties (systeem Baars) kan hij zo 40 tot 45 hectare gras- en maisland beregenen.

Reinders: “We hebben nog nooit zo lang beregend als dit jaar. In de afgelopen 13 weken hebben we ongeveer 300 keer de installatie verlegd.” Maar de grond die de veehouder niet kan beregenen, heeft net als elders in met name het oosten en zuiden zwaar te lijden van de droogte.


AARDAPPELEN:

Spuiten met MH in groene percelen

Volgens Paul Hooijman van Delphy is er veel doorwas in aardappelen. “In percelen die afgestorven zijn is dat niet te zien, maar in percelen die nog groene planten hebben wel.” In de percelen consumptieaardappelen die nog groen staan, adviseert Delphy om te spuiten met MH. Dat beperkt de doorwas. De teler moet dat samen met zijn adviseur per perceel bepalen.

‘Door de droogte is het onderwatergewicht met 450 tot 500 erg hoog’

Boven de 25 graden heeft MH spuiten geen zin, het blad neemt het dan niet op. “Telers moeten elke 5 dagen hun percelen goed monitoren op doorwas en onderwatergewicht. Zo kunnen ze bepalen wanneer ze gaan oogsten. Trek aardappelen op en kijk wat er onder de grond gebeurt”, zegt Jan Salomons van Delphy.

Door de droogte is het onderwatergewicht met 450 tot 500 gemiddeld erg hoog. “Laat het onderwatergewicht in elk geval niet onder 360 zakken om te zorgen voor een goede bakkwaliteit”, aldus Salomons.

Agria-aardappelen. Het fenomeen doet zich in het hele land voor. Een goed getimede MH-bespuiing kan de schade door doorwas beperken. - Foto: Roel Dijkstra.
Agria-aardappelen. Het fenomeen doet zich in het hele land voor. Een goed getimede MH-bespuiing kan de schade door doorwas beperken. - Foto: Roel Dijkstra.

Sortering laat te wensen over

Door de hoge onderwatergewichten verwacht Wim van de Ree van Nedato geen kwaliteitsproblemen. “De bak- en schilkwaliteit is goed. Mogelijk is er wel een hogere blauwgevoeligheid. De sortering laat met meer kleine maten wel te wensen over. De aardappelen hebben minder lengte voor de fritesindustrie.”

Van de Ree schat dat aan het einde van het seizoen de totale opbrengstderving van consumptieaardappelen op 25% tot 30% uitkomt. Door beregeningsverboden, zilt water of beperkte haspelcapaciteit was beregening niet altijd mogelijk.

‘We hebben weinig ervaring met zulke extreme omstandigheden en er zijn ook nog veel vraagtekens over de effecten ervan’

“Ik kan mij niet herinneren dat we zo’n langdurige droogte en warmte hebben gehad”, zegt van de Ree. “We hebben weinig ervaring met dergelijke extreme omstandigheden. Er zijn dan ook nog veel vraagtekens over de effecten hiervan. Bijvoorbeeld op de fysiologische veroudering van het gewas en de bewaarbaarheid van aardappelen.”

Hooijman ziet op sommige percelen zelfs een opbrengstderving tot 50%. “Het is dramatisch, er zijn veel te veel kleine aardappelen. Met doorwas er bovenop loopt de kwaliteit ook nog eens terug.”

Telers moeten na de oogst in elk geval meer rekening houding met kieming van aardappelen in de bewaring. Aardappelen blijven beregenen vinden adviseurs vanwege doorwas geen goed idee.

Toename phytophthora-druk

Als er na een lange droogteperiode regen valt, neemt de infectiedruk van phytophthora sterk toe. “In het begin van het seizoen is de ziekte er wel geweest. Nu zit die nog verstopt in stengels en bladsteeltjes of onder in beregende gewassen.

Op een lager niveau dan normaal, maar de schimmel is er wel”, zegt Huub Schepers van Wageningen Plant Research. Hij adviseert om in aardappelen weer opnieuw te spuiten tegen phytophtora. “Je moet de aardappelen preventief blijven beschermen tegen de phytophthoraschimmel.”

‘Probeer in etappes dood te spuiten en te oogsten op basis van de afrijping van het gewas’

Voor bescherming in de komende periode is er geen onderscheid tussen percelen die een tijdlang helemaal niet zijn bespoten en percelen die volgens een min of meer vast schema zijn behandeld. Ook is er weinig onderscheid tussen beregende en niet-beregende percelen. Schepers: “Doordat het blad erna zo snel opdroogde, vergrootte beregening de infectiekansen nauwelijks.”

Van de Ree adviseert om ook in de afrijping te blijven spuiten tegen phytophthora. “Ook als je over twee weken het gewas gaat dood spuiten. Probeer in etappes dood te spuiten en te oogsten op basis van de afrijping van het gewas.”


GRASLAND:

Grasland doorzaaien of vernietigen en herinzaaien

In het grasland is vaak actie nodig. Het advies van Agrifirm is dat bij één spriet groen gras per 10 cm2 doorzaaien volstaat. Over het algemeen herstelt een graszode zich dan voldoende. Het onkruid wordt door doorzaaien onderdrukt en er ontstaat een dichtere zode.

Bij zware onkruiddruk in het verleden is herinzaai de beste keuze’

Ook bij veel open plekken in de zode is het advies om, eventueel pleksgewijs, door te zaaien. Zonder wortelactiviteit is doorzaaien of vernietigen van de zode en herinzaai nodig. De onkruiddruk is bepalend. Bij zware onkruiddruk in het verleden heeft herinzaai de voorkeur. Bij matige of lichte onkruiddruk is doorzaaien een geschikte keuze.

‘Gras heeft een groot herstellend vermogen’

Groeikracht, adviseur in de ruwvoerteelt, adviseert om in elk geval alle graspercelen door te lopen en op basis daarvan te beslissen. Belangrijk is niet alleen hoeveel levensvatbaar gras er nog staat, maar ook of het de goede soorten zijn. Gras heeft een groot herstellend vermogen. Voorwaarde om actie te ondernemen is voldoende regen of beregenen.

De derde snede gras op uitgedroogde zandgrond, half juli. De vraag is: wat te doen met zulke uitgedroogde percelen? - Foto: Hans Prinsen.
De derde snede gras op uitgedroogde zandgrond, half juli. De vraag is: wat te doen met zulke uitgedroogde percelen? - Foto: Hans Prinsen.

Regels bij herinzaai:

  • Niet-derogatiebedrijven moeten een rapport laten opstellen en dit melden bij RVO.nl. Vrijstelling aanvragen voor vernietiging kan tot 31 augustus. Voorwaarde is dat de beschadiging van het grasland is veroorzaakt door droogte of vraat door dieren die in de graszode leven.
  • De verwachte grasopbrengst zonder herinzaai is minimaal 25% lager dan in een jaar zonder vraat of droogte. En de totale oppervlakte beschadigd grasland is ten minste 5% van al het grasland dat in gebruik is. Een geregistreerd schade-expert moet dit bevestigen in een rapport. Dat rapport moet klaar zijn vóór aanmelding en moet bewaard blijven. De herinzaai gebeurt binnen 7 werkdagen na vernietiging en uiterlijk op 15 september.
  • Derogatiebedrijven die op zand of löss willen scheuren, moeten dit uiterlijk 31 augustus melden bij RVO.nl. Er is geen schaderapport nodig. De stikstofbemonsteringsplicht is vervallen. Wel moet gerekend worden met een korting van 50 kilo stikstof per hectare op de stikstofgebruiksnorm. Herinzaai kan tot en met 15 september.

WEIDEGANG:

Aantal uren weidegang veelal geen probleem

Koeien overdag naar buiten in de hitte en op percelen waar niks te grazen valt; is dat nog wel te doen? Veel veehouders worstelen met die vraag. Sommigen vrezen dat ze de norm voor weidegang niet kunnen halen. Ook is er discussie over controles op weidegang. Moet dat nou zo nodig in deze barre omstandigheden?

‘Boerenverplichting is minimaal 120 dagen weidegang gedurende 6 uur per dag’

Stichting Weidegang gaat de regels rond weidegang vooralsnog niet aanpassen. Ook de zuivel zal dat niet doen. De verplichting voor de boer – om aanspraak te maken op de weidepremie – bestaat uit minimaal 120 dagen weidegang gedurende 6 uur per dag. Ofwel: een totaal van 720 uur.

Weidegang. Wat heeft het voor zin als er niks te grazen is en het bloedheet is? - Foto: Henk Riswick.
Weidegang. Wat heeft het voor zin als er niks te grazen is en het bloedheet is? - Foto: Henk Riswick.

Coulance voor bioboeren

Voor bioboeren geldt wel coulance. Controleorganisatie Skal accepteert het als biologische melkveehouders door omstandigheden hun dieren binnenhouden. Randvoorwaarden zijn dat er voor het rundvee niks meer in de wei staat om te vreten en dat dieren door weidegang meer aan de resterende graszode vernielen dan dat ze er baat bij hebben.

In Duitsland mogen bioboeren een deel van het rantsoen met gangbaar voer invullen. Of die uitzondering er ook in Nederland komt, wordt nog onderzocht.

Al sinds half april buiten

Het halen van de norm van 720 uur is op veel bedrijven nog niet zo’n groot probleem. Veel boeren laten al sinds half april de koeien buiten lopen. Toen het warmer werd, schakelden veel boeren om van overdag naar ’s nachts weiden. Ook die uren tellen mee. En waarschijnlijk volgt in het najaar ook nog ruimte om te kunnen beweiden.

‘Waar grond nat wordt, stuit weidegang weer op andere bezwaren, zoals kwetsbaarheid voor vertrapping’

Dat er inmiddels op veel plaatsen regen is gevallen, betekent niet dat de koeien weer volop in het land zichtbaar zullen zijn. Op veel plaatsen staat eenvoudigweg te weinig.

En waar de grond nat wordt, stuit weidegang weer op andere bezwaren. Want een door droogte beschadigde zode is extra kwetsbaar voor vertrapping als de bovenlaag een beetje nat geworden is. Nieuw ingezaaid land wordt al helemaal niet beweid en waar doorzaai plaatsvindt, staat ook niet direct een snede.


MAIS:

Mais: kolfzetting bepalend voor oogst

De bevruchting van de kolf is bepalend of mais nu al geoogst moet worden. Waar geen bevruchting heeft plaatsgehad – en kolven dus leeg zijn – kan het zinvol zijn deze nu weg te halen en in te kuilen. Het kan nog dienen als pensvulling voor jongvee of droge koeien.

Loonwerkers die al aan het hakselen zijn, gaan op verdroogde percelen uit van niet meer dan een halve opbrengst. En dan gaat het om de kilo’s droge stof en nog niet over de voederwaarde.

‘Als de kosten van hakselen hoger zijn dan de waarde van het product komt de laatste optie in beeld: vernietigen’

Als de mais te kort is – korter dan een meter – , is de kans groot dat de kosten van hakselen hoger zijn dan de waarde van het product. Dan komt de laatste optie in beeld: vernietigen.

Dit is een lastige afweging. Want: hoe groot wordt de voerkrapte en wat gaat de voerprijs doen? Kan de loonwerker zijn tarief op zulke percelen aanpassen? En wat kost het om zulke mais te (laten) bewerken?

Mais inkuilen in augustus. Een unicum. - Foto: Hans Prinsen.
Mais inkuilen in augustus. Een unicum. - Foto: Hans Prinsen.

Afwachten hoe de korrelvulling verloopt

Waar de bevruchting wel is gelukt is het afwachten hoe de korrelvulling verloopt en hoe snel korrels afrijpen. Dat kan onder de huidige omstandigheden wel eens sneller zijn dan menigeen denkt. Wekelijks beoordelen is nu al aan de orde. In een normaal jaar beginnen de meesten daar pas aan in de eerste week van september.

Loonwerkers melden dat beregende mais duidelijk eerder rijp is dan in andere jaren. Daardoor kan de oogst hier en daar al eind augustus volop bezig zijn. Dat is 4 of 5 weken eerder dan normaal.

‘De groene bladeren zijn het productieapparaat van de plant’

Mark de Beer van Groeikracht, adviseur in de ruwvoerteelt, geeft aan dat in geval van geslaagde bevruchting de kolfvulling ondersteund kan worden met beregening.

Bepalend daarin is dat groene bladeren boven de kolf nodig zijn. Die zijn het productieapparaat van de plant. De bladeren boven de kolf worden gebruikt om de kolf te vullen en zetmeel aan te maken. Dus zolang boven de kolf nog groen blad is, gaat de afrijping door. Het beregenen van mais met veel bruin blad – zeker boven de kolf – heeft overigens weinig tot geen zin meer.


SUIKERBIETEN:

Wees extra alert op bladschimmels en blijf beregenen

“Voor de suikerindustrie en telers is het van belang om suikerbieten zo lang mogelijk aan de gang te houden. Als er de komende periode nog te weinig regen valt, blijf dan in elk geval op droge zandgrond beregenen”, zegt Gert Sikken van Suiker Unie.

Volgens Peter Wilting van IRS gebeurt het afschrijven van bietenpercelen niet snel. “Ook niet bij de extreme droogte van dit jaar. De wortels blijven meestal intact en zodra er weer regen valt, herstellen de bieten vaak snel. Daarbij moeten telers wel extra alert blijven op bladschimmels”, zegt Wilting.

Suikerbieten met droogteschade. Regen geeft snel herstel. Voor een goede opbrengst is aandacht voor ziektes belangrijk. - Foto: Henk Riswick.
Suikerbieten met droogteschade. Regen geeft snel herstel. Voor een goede opbrengst is aandacht voor ziektes belangrijk. - Foto: Henk Riswick.

Bladschimmelwaarschuwingen voor meerdere regio‘s

IRS heeft sinds 18 juni voor verschillende regio’s bladschimmelwaarschuwingen uitgegeven. IRS adviseert telers om bietenpercelen wekelijks te controleren. “Spuit alleen als je vlekjes vindt van één van de 5 bladschimmels. Dus niet eerder, want dat is belangrijk vanwege resistentiemanagement”, aldus Wilting.

‘Blijft bij late levering spuiten tegen bladschimmels, want de schimmeldruk neemt in de tweede seizoenshelft toe’

Let ook op bij beregende percelen waar omstandigheden kunstmatig heel gunstig zijn voor zowel cercospora als stemphylium door de hogere luchtvochtigheid in het gewas. “Blijf bij late levering spuiten tegen bladschimmels, want de schimmeldruk neemt in de tweede helft van het seizoen toe”, zegt Olaf van Campen van Adama.

Aanvullende bemesting adviseren Wilting en Adama niet. “Er is nog genoeg stikstof in de bodem. Die komt weer beschikbaar bij regen en bij overbemesting gaat het suikergehalte omlaag”, zegt Wilting. Van Campen weet dat bietenplanten bij extra stikstof meer blad gaan produceren en dat gaat ten koste van de suikerproductie.

Effectiviteit groeibevorderaars onvoldoende bewezen

IRS adviseert toepassing van groeibevorderaars in suikerbieten overigens niet. Al neemt het gebruik van allerlei groeibevorderaars in de bietenteelt de laatste jaren toe. Het doel is om de gestagneerde groei weer op gang te brengen en de opbrengst te verhogen.

‘Het is bovendien onbekend of groeibevorderaars zin hebben onder extreme omstandigheden zoals nu’

“We hebben een aantal producten op één of meer proefvelden onderzocht. Die gaven uiteindelijk geen hogere opbrengst”, zegt Wilting. “Er is ook nog weinig wetenschappelijke onderbouwing voor de effectiviteit van groeibevorderaars. Het is bovendien onbekend of ze zin hebben onder extreme omstandigheden, zoals dit jaar.”


UIEN:

‘Ga uien op tijd rooien’

Erik Waterman van Waterman Onions verwacht dit jaar een wat lagere uienopbrengst. “Maar het is nog te vroeg om te zeggen hoeveel lager de opbrengst zal zijn. We zijn nog bezig met proefrooiingen om de effecten van recente regenval te meten. Ook zijn de verschillen tussen percelen en regio’s erg groot”, aldus Waterman.

‘In het noorden zijn uien later, maar ook daar is niets meer te doen om de opbrengst te verhogen’

Op plaatsen waar telers niet konden beregenen, zoals in Zuidwest-Nederland, valt de opbrengst van zaaiuien logischerwijs lager uit dan in bijvoorbeeld Flevoland. Volgens Jan Salomons van Delphy kunnen telers nu niet meer doen dan uien laten afrijpen. “In het noorden zijn de uien later, maar ook daar kun je nu niets meer doen om de opbrengst te verhogen. Dat gebeurt aan het begin van het seizoen.”

Aan het eenmaal gestreken gewas kunnen telers niet meer doen dan uien te laten afrijpen - Henk Riswick.
Aan het eenmaal gestreken gewas kunnen telers niet meer doen dan uien te laten afrijpen - Henk Riswick.

Trips en valse meeldauw

Waterman geeft aan dat er wel druk is op de uienkwaliteit. Onder andere door trips en valse meeldauw. “Een juiste werking van de MH-bespuiting is zeker een aandachtspunt voor komen bewaarseizoen.” Waterman adviseert om in elk geval op tijd te rooien. “Wacht hier niet te lang mee, want anders loopt de kwaliteit alleen maar terug. Rooien als de uien nog groen zijn, zorgt in de bewaring voor een betere huidkwaliteit.”

‘Van de grove maten hebben we dit jaar zeker zo’n 30% minder’

Het is mogelijk dat de uienopbrengsten op beregende percelen nog iets meevallen. Dit jaar is het wel een probleem dat er veel meer kleinere maten zijn.

“Van de grove maten hebben we dit jaar zeker zo’n 30% minder. Het is een uitdaging waar we met de deze kleinere uien naar toe moeten. Door het hoge prijsniveau van uien in Nederland is het sowieso lastig concurreren op de wereldmarkt”, zegt Waterman. “Het wordt dus weer in alle opzichten een uitdagend seizoen.”


PEEN:

Bewaarpeen kan nog flink doorgroeien

Als er snel voldoende regen valt, heeft de droogte niet veel invloed op de uiteindelijke opbrengst van bewaarpeen. Bram Harpe van Agrifirm ziet in Flevoland door de droogte weinig problemen met winterpeen. “Het kost waarschijnlijk wel wat groei. Maar als de komende periode weer regen valt, is er weinig aan de hand. En als er toch minder kilo’s worden geoogst, is de peenprijs vaak hoger.”

Peenteler Miel Maerman (rechts) in Emmeloord (Fl.) kijkt samen met Arjan Freriks van handelsbedrijf Hagranop naar de stand van het gewas - Henk Riswick.
Peenteler Miel Maerman (rechts) in Emmeloord (Fl.) kijkt samen met Arjan Freriks van handelsbedrijf Hagranop naar de stand van het gewas - Henk Riswick.

Ook Arjan Freriks van handelsbedrijf Hagranop verwacht dat de peenopbrengsten goed kunnen uitvallen. “Bewaarpeen gaat pas vanaf eind augustus kilo’s maken. Mits er wel voldoende neerslag gaat vallen”, zegt Freriks, die adviseert om het loof goed gezond te houden en te beregenen als dat mogelijk is.

‘Op zwaardere gronden zien we door de droogte meer insnoering in de wortel’

Freriks: “Sinds 2 weken duikt geregeld meeldauw op. Dit gebeurt vaak als de nachten vochtig zijn. Spuiten tegen meeldauw helpt dan om aantasting en groeivertraging te voorkomen. Op zwaardere gronden zien we meer insnoering in de wortel door de droogte. Dit gebrek herstelt niet meer. In deze gevallen geeft dat meer tarra in de partij.”


CONSERVEN:

‘Aan conserven wordt dit jaar weinig verdiend’

Beregenen in vollegrondsgroenten – zoals erwten, bonen en sperziebonen – is een must om gewassen onder extreme droogte te laten overleven, stelt Anthon Bom van Delphy. “Maar omdat de temperaturen langdurig zo hoog opliepen, kost het zelfs met beregenen moeite om gewassen aan de praat te houden. In elk geval in de biologische teelt. In de gangbare teelt kun je gewassen nog wat oppeppen met meststoffen.”

‘Contractprijzen van veel gewassen zijn zo laag dat beregenen financieel niet uit kan’

In gebieden met schaarste aan zoet water zijn telers overgestapt op druppelirrigatie. Maar het is de vraag of langdurige beregening loont, omdat groenten voor conserven laag saldogewassen zijn. De contractprijzen van veel gewassen zijn zo laag dat beregenen financieel niet uit kan.

Volgens HAK-persvoorlichter Frank Witte is het een uitdagend jaar. “We zitten nog midden in de oogsten en zijn nu bezig om zoveel mogelijk groenten van de juiste en goede kwaliteit van het land te halen en te verwerken. We kunnen op dit moment nog niet zeggen wat de uiteindelijke impact van de droogte gaat zijn.”

De biologische erwten van de familie Monsma in Zeewolde (Fl.) zijn al op 4 juli geoogst - Foto: Henk Riswick.
De biologische erwten van de familie Monsma in Zeewolde (Fl.) zijn al op 4 juli geoogst - Foto: Henk Riswick.

Profel: slechtste situatie in 40 jaar

Volgens Profel, de organisatie van Europese groenteverwerkers, liggen de opbrengsten van groenten in Europa tot 50 procent lager dan gebruikelijk. De aanhoudende Europese droogte en hitte in juli waren slecht voor de ontwikkeling van groentegewassen.

Profel spreekt van de slechtste situatie in 40 jaar voor telers en verwerkers. De organisatie is bezorgd over het verlies aan kwaliteit en kwantiteit in de groente- en fruitteelt.

Erwten en gele en groene bonen relatief het zwaarst getroffen’

In Europa zijn de opbrengsten van erwten 20 tot 50 procent lager. Voor groene bonen, gele bonen en flageolets lopen de verliezen op tot 50 procent. Bij uien zijn verliezen gerapporteerd van 15 tot 50 procent. Ook courgettes en spinazie zijn getroffen.

Voor de oogst van wintergewassen zoals boerenkool, rode en witte kool, spruitjes en prei voorspelt Profel ook weinig goeds. Voor deze gewassen is het al duidelijk dat de weersomstandigheden te droog zijn geweest. De rendementen komen dan ook ver onder het gemiddelde te liggen.


CICHOREI:

Wel veel inuline, ondanks minder wortel

Sensus voert gedurende het seizoen bemonsteringen uit naar het groeiverloop van cichorei. “Na twee bemonsteringen op 30 juli en 6 augustus meten we een circa 25% lagere wortelopbrengst”, zegt René Schunselaar, manager agro van Sensus. “Dit is voor een groot deel te wijten aan de droogte, maar daardoor hebben wortels wel een fors hoger inulinegehalte.” Op dit moment ligt de inulineopbrengst op het niveau van 2016 en 2017.

‘Wortelpunten zijn door de harde en droge grond meer dan normaal afgebroken en in de grond achtergebleven’

Door de handmatige oogst van wortels tijdens de 2 bemonsteringen wordt de wortelopbrengst onderschat. De wortelpunten zijn door de harde en droge grond wel meer dan normaal afgebroken en in de grond achtergebleven. Hierdoor is de geschatte opbrengstderving van de wortels nadelig beïnvloed. In week 33 (half augustus) vindt de derde bemonstering plaats.

De cichoreiopbrengst hangt onder andere af van de zaaidatum en het plantaantal. De zaaidatum was dit jaar gemiddeld 20 april. Dat was enkele dagen later dan vorig jaar. Ook het plantaantal was dit jaar met gemiddeld 130.000 planten per hectare iets lager dan gemiddeld.

“Deze afwijkingen zijn niet heel groot. Wel zijn er grote verschillen op regio- en perceelsniveau”, zegt Schunselaar. Sensus ziet vooralsnog geen aanleiding om af te wijken van de geplande start van de cichoreicampagne op 17 september.

John Gootzen in Posterholt (L.) verwacht ondanks 3 keer beregenen een lagere cichorei-opbrengst - Foto: Twan Wiermans.
John Gootzen in Posterholt (L.) verwacht ondanks 3 keer beregenen een lagere cichorei-opbrengst - Foto: Twan Wiermans.

Beregenen van cichorei

Cichorei wortelt diep en is daardoor minder droogtegevoelig dan oppervlakkig wortelende gewassen als aardappelen en uien. De komende periode – augustus en september – zijn belangrijke groeimaanden voor cichorei. Bij voldoende water, zonuren en gezond, groen blad groeit het gewas nog flink door.

‘Beregening van cichorei is nodig als bladeren ook in de ochtend niet meer overeind staan’

Om groeivertraging van de wortel te voorkomen, is beregening van cichorei nodig als de bladeren ook in de ochtend niet meer overeind staan. Als er dan in de komende 3 dagen geen neerslag van betekenis (minder dan 10 millimeter) valt, beregen dan als het mogelijk is.

‘De EC van het beregeningswater mag maximaal 4,7 bedragen. Dit komt overeen met 1.200 milligram chloride per liter. Beregen circa 25 millimeter per keer en herhaal dit zodra ’s ochtends de symptomen van droogtestress weer zichtbaar worden’, adviseert Sensus.

Alert zijn op meeldauw

In cichorei is echte meeldauw de grootste ‘opbrengstvreter’ onder de schadelijke bladschimmels. De omstandigheden zijn hiervoor nu geschikt: warm weer overdag en dauwnatte nachten. Deze schimmel kan in korte tijd sterk uitbreiden en het loof versneld verouderen.

Andere schadelijke bladschimmels zijn: roest, alternaria en stemphylium. “Tot dusver waren de omstandigheden voor deze schimmels niet gunstig, maar dat verandert snel bij neerslag”, weet Marco Bom, specialist cichoreiteelt van IRS.

‘Overweeg een fungicidenbespuiting, maar laat dat afhangen van het moment van aantasting en oogst’

Telers kunnen gebruik maken van de fungiciden Flint en Signum. Die hebben in cichorei een toelating voor de bestrijding van meeldauw en hebben een nevenwerking op andere schimmels.

Bom: “Ons advies is om het gewas regelmatig te controleren op bladschimmels en met name te letten op echte meeldauw. Overweeg een fungicidenbespuiting, maar laat dat afhangen van het moment van aantasting en oogst.”

Een fungicidenbespuiting is meestal niet rendabel bij meeldauwaantasting vanaf begin augustus en een oogst in september. Hierbij zijn ook de veiligheidstermijnen van 2 en 3 weken voor respectievelijk Signum en Flint van belang.

“Gerekend vanaf het oogstmoment mag er binnen deze termijn niet worden gespoten. Voor de oogst in oktober en later geldt: hoe langer de cichorei nog kan groeien, hoe groter het rendement van een bespuiting”, aldus Bom.

Of registreer je om te kunnen reageren.