Home

Achtergrond

Goedkope werkkracht kan ondernemer fors opbreken

Bij seizoenspieken in land- en tuinbouw zijn veel werkkrachten nodig. Ondernemers moeten oppassen dat ze niet met malafide uitzendbureaus in zee gaan.

De land- en tuinbouw komt er vaak niet goed vanaf als het gaat om de naleving van de arbeidswetgeving. Boeren en tuinders zijn gewend lange uren te maken. Vaak voor een laag inkomen. Het komt voor dat ze van hun werknemers hetzelfde verlangen. Malafide uitzendbureaus spelen in op die vraag naar goedkope arbeid.

Onderbetaling – gecombineerd met het niet afdragen van premies en heffingen – komt in de praktijk nog steeds voor. In extreme gevallen is onderbetaling nog een verzachtend woord. Vakbonden nemen soms de woorden slavernij en uitbuiting in de mond.

Afhankelijk van uitzendbureau

Ondernemers die veel handen nodig hebben – bijvoorbeeld bij de oogst – schakelen een uitzendbureau in als ze zelf geen arbeidskrachten kunnen vinden. Vaak zijn dit Oost-Europese werkkrachten, die op die manier bij Nederlandse bedrijven aan het werk kunnen. Voor hen zijn de relatief goede betalingen in Nederland aantrekkelijk. Zeker in vergelijking met de lonen in het thuisland. Zo kunnen ze in korte tijd een aardig zakcentje verdienen.

‘Uitzendbureaus regelen ook onderdak en transport van en naar het bedrijf’

Het is niet ongebruikelijk dat uitzendbureaus buitenlandse werknemers ook aan onderdak helpen. En dat is niet het enige. Uitzendbureaus kunnen daarnaast het transport van en naar het bedrijf dat arbeid vraagt regelen.

Dat kan goed gaan. Maar het gaat ook wel eens fout. Als dat gebeurt, grijpt de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) in. Vaak in samenwerking met de Belastingdienst en het UWV.

Bij piekmomenten in de oogst, zoals het steken van asperges, zijn in korte tijd veel handen nodig. Ondernemers moeten opletten wie ze daarvoor in dienst nemen (Foto: Boerderij).
Bij piekmomenten in de oogst, zoals het steken van asperges, zijn in korte tijd veel handen nodig. Ondernemers moeten opletten wie ze daarvoor in dienst nemen (Foto: Boerderij).

Inspectie vaak ingrijpend

Ingrijpen door overheidsdiensten begint voor de ondernemer met een inspectie en controle op het bedrijf. Alleen dat al geeft een forse inbreuk op de voortgang van het bedrijf. Inspecteurs proberen altijd te voorkomen dat het hele productieproces wordt stilgelegd. Maar dat is soms niet te vermijden. De dagplanning kan door de controle verstoord worden.

‘Boeren en tuinders kunnen zich niet verschuilen achter onwetendheid als ze met malafide uitzendbureaus in zee gaan’

Wat harder aankomt, zijn de straffen en terugvorderingen waar ondernemers tegenaan kunnen lopen. Wie zonder het zelf te weten in zee gaat met een malafide uitzendbureau kan zich niet verschuilen achter onwetendheid, waarschuwt de Inspectie SZW. Wie willens en wetens constructies opzet om de arbeidswetgeving te omzeilen, kan met inhoudingen en boetes te maken krijgen die in de miljoenen euro’s lopen.

Bij rechtszaak miljoenen teruggevorderd

Bij de rechtbank in Den Bosch begon onlangs de behandeling van de rechtszaak tegen een directeur van een bemiddelingsbedrijf in groente en fruit. Brabantse, Limburgse en Gelders tuinders maakten gebruik van zijn diensten. Een deel van de winst bleef buiten de boeken en werd op bankrekeningen in Luxemburg weggesluisd.

‘Tuinders schikten in 2017 al voor € 25 miljoen met justitie’

Het Openbaar Ministerie vordert van de directeur van het bemiddelingsbedrijf een bedrag van € 32,5 miljoen illegale winst terug. Tuinders die gebruik maakten van de diensten van het bemiddelingsbedrijf troffen in 2017 al een schikking getroffen met justitie. Daarbij moesten ze niet alleen illegale winst terugbetalen (ruim € 25 miljoen). Ze kregen ook werkstraffen en hun namen werden openbaar gemaakt.

In de fraudezaak verkochten de tuinders hun oogst ‘op stam’ aan buitenlandse bedrijven van de directeur van het bemiddelingsbedrijf. Het ging daarbij voornamelijk om aardbeien, frambozen, asperges en champignons. Hiervoor zijn contracten opgesteld waarin de verkoopprijzen werden opgenomen. Oost-Europese werknemers van een Pools uitzendbureau verzorgden de oogst die geveild werd via een Nederlands bedrijf .

De meeropbrengst van de veilingen – het verschil tussen de contract- en de veilingprijs – verdween naar Luxemburgse bankrekeningen. Een deel van de opbrengsten werd ‘zwart’ uitbetaald aan de betrokken tuinders. De zaak wordt in oktober inhoudelijk behandeld door de rechtbank in Den Bosch.

Speciaal team

Inspectie SWZ richtte in 2012 een speciaal team op dat zich uitsluitend richt op malafide uitzendbureaus. Dergelijke uitzendbureaus zijn in meer bedrijfstakken actief, maar de land- en tuinbouw vormt één van de speerpunten bij inspectie en controle. Ook omdat uit risicoanalyses blijkt dat in die sector een aantal malafide bedrijven actief is.

‘Omvang probleem is groot, maar ook lastig in te schatten’

Hoeveel dat er zijn, is lastig te zeggen. Arbeidsinspecteur Jan Engelkes en rechercheur Herman van der Mark van Inspectie SZW wagen zich niet aan een schatting van de omvang van het probleem. “Laten we het voorzichtig zeggen: wij zitten voorlopig niet zonder werk”, voorspelt Van der Mark.

Onderbetaling komt vaak voor

De inspectie meldde vorig jaar dat bij 500 (gerichte) controles 131 boetes zijn uitgedeeld voor in totaal ruim € 1,3 miljoen. In de meeste gevallen ging het om onderbetaling.

‘Land- en tuinbouw één van de sectoren met de meeste misstanden’

De land- en tuinbouw hoort – samen met de sectoren metaal en industrie, horeca, detailhandel, bouw en schoonmaak – bij de top 6-branches met de meeste misstanden. Bij de Kamer van Koophandel zijn zo’n 12.000 uitzendbureaus ingeschreven. Daarnaast zijn er nog eens 10.000 dienstverleners voor de akker- en tuinbouw die soms ook arbeidskrachten aanbieden.

Het merendeel van de bedrijven houdt zich aan de wet. Van der mark en Engelkes richten zich juist op malafide bedrijven. De bedrijven die werknemers illegaal te werk stellen, te lang laten werken, onderbetalen, dienstverbanden fingeren, werknemers uitbuiten en de belasting ontduiken.

Bij normale inzet van werknemers (zoals in de aardbeienteelt) kan de teler gebruikmaken van uitzendbureaus (Foto: Peter Roek).
Bij normale inzet van werknemers (zoals in de aardbeienteelt) kan de teler gebruikmaken van uitzendbureaus (Foto: Peter Roek).

Malafide bedrijven ‘snelle gedaantewisselaars’

Van der Mark zegt dat een deel van de malafide bedrijven snel van gedaante verandert. Ze onttrekken zich aan het zicht van instanties. En als ze in beeld komen, worden ze opgeheven. Om vervolgens onder een andere naam weer verder te gaan.

‘We richten ons op de rotte appels in de mand, we willen een eerlijk speelveld’

Engelkes en Van der Mark richten zich op die rotte appels in de mand. Met als doel boeren, tuinders en uitzendbureaus die het goed willen doen te helpen. Engelkes: “Hoe je het ook wendt of keert. Het zijn de bonafide bedrijven die last hebben van oneerlijke concurrentie. Wat je wilt, is een eerlijk speelveld.”

Betaling onder het minimumloon

De inspecteur en rechercheur komen in hun werk verschillende vormen van overtredingen tegen. Betaling onder het minimumloon is er een van. Het komt voor dat werknemers meer uren maken dan waarvoor ze op papier betaald worden.

Urenregistraties bij de inlener blijken te verschillen van de registratie bij de uitzendbureaus. Of de betaling vindt contant plaats, terwijl dit wettelijk niet meer mag (het minimumloon moet per bank overgemaakt worden).

‘Een werknemer schafte een horloge met camera aan om stiekem vast te kunnen leggen dat hij geld moest terugbetalen’

En inhouden op het loon voor huisvesting – ook dat mag niet.

Het komt voor dat werknemers het wettelijk vereiste minimumloon krijgen overgemaakt en daarvan weer een deel contact moeten terugbetalen aan de werkgever.

Van der Mark geeft het voorbeeld van een werknemer die een horloge met camera aanschafte om stiekem vast te leggen dat hij geld moest terugbetalen. Op die manier kon hij bewijzen dat er tegen de regels werd gehandeld.

‘Het gaat altijd om geld’

Uiteindelijk gaat het altijd om geld, zegt inspecteur Engelkes. Arbeidskosten drukken nu eenmaal op de uiteindelijke opbrengst.

Inleners in de land- en tuinbouw kunnen op verschillende manieren de reputatie van het uitzendbureau waarmee ze in zee gaan checken:

Checks op bonafide bedrijven

‘Gebruik als inlener gezond boerenverstand’

Rechercheur Van der Mark: “Het komt uiteindelijk aan op gezond boerenverstand bij de inlener. Meestal kun je wel op je klompen aanvoelen of het fout zit.”

Als na inspectie en controle blijkt dat bedrijven zich niet aan de regels hebben gehouden,blijven de gevolgen meestal binnen het bestuursrecht. In dat geval krijgen de bedrijven boetes voor de overtredingen.

‘Beslag leggen op bankrekeningen, auto’s of huizen is mogelijk’

Als overtredingen en fraude ernstig zijn, zijn de gevolgen strafrechtelijk. Het onderzoek van de inspectie gaat dan naar het Openbaar Ministerie dat een rechtszaak kan beginnen. Een overtreder moet er dan rekening mee houden dat beslag wordt gelegd op bankrekeningen, auto‘s, huizen en andere bezittingen.

Bij een strafzaak speelt het genoten voordeel ook een rol; dat wordt teruggevorderd. Ook is het mogelijk om taak- en celstraffen te geven aan bestuurders van malafide ondernemingen. Daarnaast kan de Belastingdienst een aanslag en boete opleggen. Het UWV kan de eventueel niet afgedragen premies en heffingen invorderen.

Oogst op een perceel tulpen. In de bollenteelt en in andere arbeidsintensieve sectoren is veel tijdelijk personeel nodig. De inspectie controleert vooral streng op uitzendbureaus (Foto: VidiPhoto).
Oogst op een perceel tulpen. In de bollenteelt en in andere arbeidsintensieve sectoren is veel tijdelijk personeel nodig. De inspectie controleert vooral streng op uitzendbureaus (Foto: VidiPhoto).

Bruto-minimumuurloon bedraagt nu € 9.59

Praten met werknemers over het loon dat ze krijgen is een eenvoudige methode om na te gaan of het uitzendbureau daadwerkelijk tenminste het minimumloon uitbetaalt. Het bruto-minimumuurloon ligt op dit moment rond de € 9,59.

‘De Inspectie kan signalen doorgeven aan cao-partijen als er vermoedens zijn dat de cao niet nageleefd wordt’

Overigens horen uitzendkrachten hetzelfde loon te krijgen als vaste krachten (conform de cao). Het daadwerkelijke loon zal dus hoger moeten liggen. De Inspectie controleert op het wettelijk minimumloon en kan signalen doorzetten naar cao-partijen als zij vermoedt dat de cao niet wordt nageleefd. Verder zijn inleners verplicht de identiteit van mensen die op hun bedrijf werken te controleren.

Strafrecht ook mogelijk voor boer

Overtredingen kunnen worden afgedaan met bestuurlijke boetes (bijvoorbeeld als er sprake is van de inzet van buitenlanders zonder werkvergunning). Maar er zijn ook situaties dat overtreders voor de strafrechter komen. Dan zijn werkstraffen en zelfs celstraffen mogelijk.

‘Ook boeren kunnen voor het verdachtenhekje komen’

En het zijn niet alleen de bazen van uitzendbureaus die voor het verdachtenhekje kunnen komen. Ook inleners moeten rekening houden met een strafrechtelijke aanpak.

Of registreer je om te kunnen reageren.