Home

Achtergrond 1 reactie

Zonnepark niet zonder meer aantrekkelijk

De onzekerheid en onduidelijkheid over de gevolgen van zonneparken op agrarische grond blijven groot. Vooraf onderzoek doen, is essentieel, want de financiële risico’s voor boeren zijn groot.

Om de doelstellingen van het Energieakkoord te halen, stelt minister Eric Wiebes van Economische Zaken dit najaar € 6 miljard aan subsidie beschikbaar. Met dat geld kunnen duurzame energieprojecten rendabel worden gemaakt. In het Energieakkoord staat dat in 2020 duurzame energie 14% van het totale verbruik moet dekken. In 2030 moet dat zelfs 70% zijn. Volgens de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE) betekenen deze plannen onder andere 75 miljoen nieuwe zonnepanelen erbij.

Foto: Reuters
Foto: Reuters

Gezien deze ambities met betrekking tot duurzame energie zou je verwachten dat de aanleg van zonneparken op boerengrond gemakkelijker wordt. Niets is minder waar. Boerderij signaleerde 1 jaar geleden al de risico’s die de aanleg van een zonnepark voor boeren met zich meebrengt. Die zijn er onverminderd.

‘Booming-business’

Veel boeren – vooral in het noorden van het land – worden benaderd door zonneparkontwikkelaars om hun grond beschikbaar te stellen. Ze willen daarbij zoveel mogelijk voor hen gunstige gronden vastleggen en boeren aan zich binden. Volgens juriste Trudi Dwarshuis van Bastide advocaten en fiscalisten in Groningen is in het noorden van het land tussen 7.000 en 10.000 hectare grond in aanvraag voor het opwekken van zonne-energie. Dwarshuis: “Het is echt ‘booming’.” In Nederland worden honderden plannen uitgewerkt voor nieuwe zonneparken. Het overgrote deel boven de lijn Amsterdam-Enschede. De concurrentie onder de zonneparkontwikkelaars is groot, zo groot dat ze veel meer grond in optie nemen dan nodig is. Een belangrijk nevendoel is boerengrond ‘wegkapen’ voor de neus van andere projectontwikkelaars.

Het is niet zo gek dat boeren interesse hebben, er gaan huurbedragen rond van € 5.000 tot € 7.000 per hectare per jaar.

Vergunning zonnepark regelen, kan heel snel

Een tijdelijke vergunning voor 10 jaar blijkt in de praktijk voldoende om een zonnepark van wel 22 hectare aan te leggen dat zeker 25 jaar blijft staan. De Raad van State (RvS) heeft het plan voor het zonnepark De Watering in Coevorden goedgekeurd. Dat heeft grote voordelen. De vergunningaanvraag hoeft niet langs de gemeenteraad. De inspraak van omwonenden is beperkt en de procedure kan binnen een half jaar afgerond zijn.

Coevorden maakte gebruik van een bijlage van het Besluit Omgevingsrecht die het mogelijk maakt toch toestemming te verlenen aan initiatieven die in strijd zijn met het bestemmingsplan. Meestal wordt dit soort ‘kruimelvergunningen’ gebruikt voor kleinschalige veranderingen, zoals een dakkapel. Echter biedt het artikel ook de optie een vergunning af te geven voor ‘ander gebruik van gronden voor een maximumtermijn van 10 jaar’. De rechtbank Noord-Nederland had in eerste instantie de vergunning nog vernietigd, omdat het voor de rechter zonneklaar was dat de activiteit niet na 10 jaar beëindigd zou worden. Volgens de RvS moet de tekst van het Besluit Omgevingsrecht echter anders geïnterpreteerd worden. Het is voldoende als aangetoond kan worden dat de activiteit zonder omkeerbare gevolgen kan worden beëindigd.

Risico op eenzijdige overeenkomst

De overeenkomst tussen de projectontwikkelaar en de boer kan via een optieovereenkomst. In deze fase wordt onderzocht of het mogelijk is een zonnepark daadwerkelijk aan te leggen en op welke locatie dat het beste kan gebeuren. Zekerheden in deze fase hebben boeren niet. De standaardovereenkomsten geven de ontwikkelaar vaak alle ruimte en tijd. Zorg daarom voor een duidelijke termijn waarbinnen er duidelijkheid moet zijn en voorkom een clausule in de overeenkomst die eenzijdige verlenging van de projectontwikkelaar mogelijk maakt. Daarmee wordt de grond min of meer voor onbepaalde tijd ‘gegijzeld’.

Risico voor agrarisch bedrijf

Ten opzichte van windmolens hebben zonneparken een belangrijk nadeel, het ruimtebeslag is enorm. Als boeren ervoor kiezen – een deel van – hun grond voor een zonnepark in te richten, moeten ze zich realiseren dat de grond onder het zonnepark zijn agrarische bestemming verliest. Het gevolg is dat landbouwvrijstelling, betalingsrechten en de mogelijkheden voor mestafzet voor die grond wegvallen.

Varkens, kippen of schapen op grond met zonnepanelen plaatsen, maakt het voor de overheid geen agrarische grond. - Foto: Hans Banus
Varkens, kippen of schapen op grond met zonnepanelen plaatsen, maakt het voor de overheid geen agrarische grond. - Foto: Hans Banus

Er wordt tot nu toe geen rekening gehouden met recente ontwikkelingen, zoals hoger geplaatste panelen met schapen of kippen eronder. Ook voor verrijdbare panelen of panelen met veel ruimte ertussen geldt: geen agrarische grond.

“Ik ken een voorbeeld van een boer die 30 van zijn 39 hectares voor zonnecollectoren wil inzetten”, zegt fiscalist Petrus Zijlstra van Bastide advocaten en fiscalisten. “Als dat gerealiseerd wordt, heeft hij geen agrarisch bedrijf meer. In zijn geval is 9 hectare geen volwaardig agrarisch bedrijf.” Waar echter de grens ligt, is onduidelijk. “Is dat een derde of de helft? Ik weet het niet.”

Volgens Zijlstra is het ook de vraag tot welk niveau een zonnepark een nevenactiviteit blijft binnen een agrarische onderneming. “Als een zonnepark substantieel oplevert, kan het zijn dat de fiscus het als een aparte onderneming ziet, helemaal los van het agrarisch bedrijf.”

Fiscale consequenties

Wie besluit grond in te zetten voor zonnepanelen, moet zich ook goed rekenschap geven van de fiscale consequenties. Let bijvoorbeeld op de termijn voor meerwaardeclausules of vervreemdingsbedingen bij een bedrijfsoverdracht. Als een bedrijf voor een lagere waarde is overgenomen dan de economische waarde en de bestemming verandert binnen 15 of 20 jaar naar niet-agrarisch, moet over de meerwaarde afgerekend worden. Dat geldt ook voor de bedrijfsopvolgingsregeling: als binnen 5 jaar de grond een andere bestemming krijgt, vervalt die regeling en moet alsnog schenkings- of erfbelasting afgerekend worden met de fiscus.

De belastingdienst ziet grond onder zonnepanelen als ‘nieuw gebruik’. Het verschil tussen de vrije handelswaarde en de agrarische waarde zal in de belastingheffing worden meegenomen.

Grond geen onderdeel meer van SDE+

Sandra Beckerman - Foto: ANP
Sandra Beckerman - Foto: ANP

Voor het bepalen van de rijkssubsidie voor duurzame energie (SDE+), mag vanaf dit najaar niet meer de aankoop van grond onder zonneparken worden meegerekend. Dat liet minister Wiebes van EZ weten na Kamervragen van Sandra Beckerman (SP). Wiebes ging in op de vraag van Beckerman of de SDE-subsidie wel bedoeld is ‘voor het opkopen van grond’. Er is in Nederland sterke concurrentie om geschikte gronden voor grote zonneparken, vooral in het noorden en oosten van het land. Daardoor lopen de vergoedingen aan grondeigenaren sterk op. Er worden bedragen genoemd van € 5.000 tot € 7.000 per hectare per jaar. Een veel hogere opbrengst dan boeren kunnen realiseren met landbouwactiviteiten. Tot nu toe was grond een van de kostenposten voor zonneparken die wordt meegerekend bij de bepaling van de rijkssubsidie voor duurzame energie (SDE+), naast de kosten voor zonnepanelen en de netaansluiting. Momenteel wordt nog € 2.500 per hectare per jaar voor grond ingecalculeerd. Daar stopt Wiebes mee. Wel blijft het systeem van subsidie voor zonneparken bestaan.

Ook grondverhuur aan een projectontwikkelaar kan fiscaal nadelig zijn. De grond kan bedrijfsvermogen blijven of gezien worden als beleggingsobject dat naar privé gaat in Box 3. Blijft de grond bedrijfsvermogen, dan zullen de jaarlijkse opbrengsten belast worden als winst en vervalt de landbouwvrijstelling. Bij overgang naar privé zal er afgerekend moeten worden over het verschil tussen agrarische waarde en economische waarde.

Waar de grond fiscaal terechtkomt, hangt er ook vanaf of het agrarisch bedrijf blijft bestaan en de lengte van de periode waarna de grond zijn agrarische bestemming terugkrijgt. Algemene regels zijn hier niet. Het is daarom raadzaam vooraf te overleggen met de belastinginspecteur over de gevolgen.

Publieke opinie kantelt

Door de groei aan zonneparkinitiatieven komt er meer druk op het landschap en lijkt de populariteit onder de bevolking dalende.

Zonnepanelen op het dak zijn algemeen aanvaard en dat tast de agrarische status van een bedrijf niet aan. - Foto: Anne van der Woude
Zonnepanelen op het dak zijn algemeen aanvaard en dat tast de agrarische status van een bedrijf niet aan. - Foto: Anne van der Woude

Zonne-energie is prima op daken, maar niet op landbouwgrond, concludeerden inwoners van Drenthe een paar weken geleden tijdens een bijeenkomst over de toekomst van zonneparken. Ze vonden een prominente medestander in landschapsarchitect en lid van het College van Rijksadviseurs, Berno Strootman. “Zonnepanelen in een weiland plaatsen, is veel te gemakkelijk. Het is een vorm van industrie in een weiland, waarvan gezegd wordt dat het tijdelijk is. Tijdelijk is vaak heel permanent. Ik begrijp dat boeren dat graag willen, maar boeren willen ook vaak extra woningen bouwen. Dat staan we toch ook niet toe?”

Deze groeiende weerstand zorgt er waarschijnlijk voor dat er op termijn vergelijkbare regulering zal komen als nu al voor windenergie geldt.

Aansluitplicht betekent niet een afnameplicht

Eric Wiebes - Foto: ANP
Eric Wiebes - Foto: ANP

Geld verdienen met een zonnepark door stroom te leveren aan het elektriciteitsnet, is geen zekerheid. Weliswaar bestaat er een aansluitplicht van zonneparken op het netwerk, zoals minister Wiebes van Economische Zaken in mei nog liet weten, maar er bestaat geen afnameplicht van opgewekte stroom bij netwerkbeheerders. Dat laatste zei Wiebes er overigens niet bij.

Zowel netwerkbeheerder Liander als Enexis blijkt niet meer in staat afname te garanderen in sommige delen van hun werkgebied. In april liet Enexis – netwerkbeheerder in o.a. Groningen en Drenthe – weten dat in Zuid-Groningen en Noord-Drenthe het net de maximale capaciteit heeft bereikt. Liander – actief in o.a. Friesland – kwam in mei met een vergelijkbaar bericht. Niet alle opgewekte stroom rond Buitenpost, Oosterwolde, Holwerd en Ameland kan aan het netwerk geleverd worden. Eerst zal het netwerk verstrekt moeten worden, en dat kost zeker 3 jaar, aldus Liander. De Friese netwerkbeheerder heeft de afgelopen 3 jaar te maken gehad met 120 nieuwe aanvragen met een totaal vermogen van 1.300 megawatt (MW).

Enexis heeft te maken met vergelijkbare problematiek, in de betreffende regio’s is voor circa 200 MW aan zonneprojecten gerealiseerd, en staan nog eens voor circa 1.000 MW aan verkenningen voor nieuwe zonneparken in hetzelfde gebied uit. Volgens een Enexis-woordvoerder is er veel meer coördinatie nodig. Veel projecten zitten in dezelfde gebieden, terwijl er elders geen problemen zou zijn. Ook Enexis heeft enkele jaren nodig om het netwerk op peil te brengen.

Eén reactie

  • Bolder01

    Men laat zich als boer te pakken nemen ,,,, this door de projetontwikelaar, en of overheid je komr aan de beurt vroeg of laat , zij laten een boer echt geen geld verdienen MOOIE PRAATJES. Neem alleen al dat het een andere bestemming krijgt😨

Of registreer je om te kunnen reageren.