Home

Achtergrond 4 reacties

Bijdrage landbouw aan klimaatverandering

In de klimaatdiscussie wordt vaak gewezen naar de landbouw. Hoe groot is het aandeel van de landbouw en welke verbeteringen zijn er al geboekt?

Wereldwijd is de landbouw goed voor 24% van de uitstoot van broeikasgassen. In Nederland is dit percentage 13, volgens de emissieregistratie van 2015. De belangrijkste broeikasgassen zijn koolstofdioxide (CO2), methaan (CH4) en distikstofoxide (N2O), ook wel lachgas genoemd.

Mestopslag draagt aanzienlijk bij aan de uitstoot van methaan. - Foto: Mark Pasveer
Mestopslag draagt aanzienlijk bij aan de uitstoot van methaan. - Foto: Mark Pasveer

Methaan houdt 23 keer meer warmte vast dan kooldioxide, voor lachgas is deze factor zelfs 310. Om de uitstoot van deze verschillende gassen met elkaar te kunnen vergelijken, worden de uitstoot van methaan en lachgas omgerekend naar CO2-equivalenten.

Koolstofdioxide

De uitstoot van koolstofdioxide was 7,3 megaton CO2-eq in 2015. Koolstofdioxide-uitstoot in de landbouw komt vooral door de verbranding van fossiele brandstoffen. Voor de verwarming van stallen en kassen bijvoorbeeld. De glastuinbouw is met 5,7 megaton binnen de landbouw verantwoordelijk voor het grootste deel van de CO2-uitstoot.

Methaan

De uitstoot van methaan was13,0 megaton CO2-eq in 2015.De landbouw is de grootste uitstoter van methaan: het aandeel is maar liefst 68% van de nationale emissie. In 2015 produceerde het vee zo’n 0,5 megaton methaan. De meeste methaan komt vrij bij mestopslag en fermentatie in de pens en darmen.

Lachgas

De uitstoot van lachgas was in 2015 0,2 megaton, ofwel 6,2 megaton CO2-eq.Lachgas is veelal het gevolg van stikstofverliezen in de bodem. Het komt vrij bij bemesting, bij beweiding, uit gewasresten. Ook uit de stal komt N2O-uitstoot, vaste mest zorgt voor een bijna twee keer grotere emissie van lachgas dan drijfmest. Het gebruik van stikstofkunstmest zorgt eveneens voor emissie van N2O.

Bijdrage aan reductie

Vergeleken met 1990 stoot de landbouw nu 14% minder methaan en 39% minder lachgas uit. Volgens het regeerakkoord moet de landbouw 3,5 megaton CO2-equivalenten reduceren.

Voor CO2-uitstoot uit veen ziet LTO-beleidsmedewerker milieu, Auke Jan Veenstra, de mogelijkheid om bij zo’n 80.000 hectare veenweide de drainage aan te passen. “Daarmee is een reductie van 0,6 megaton mogelijk.” Dit kan een bijdrage leveren aan de 1,5 megaton die gepland staat voor slimmer landgebruik, zoals dat in het regeerakkoord staat.

Percelen grasland in Groningen. Via grasland wordt zo’n 17% van de koolstofvastlegging bereikt. - Foto: Mark Pasveer
Percelen grasland in Groningen. Via grasland wordt zo’n 17% van de koolstofvastlegging bereikt. - Foto: Mark Pasveer

Een andere mogelijkheid is koolstofopslag in de bodem. Samen met het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) berekende milieuwetenschapper Lars Hein dat alle natuur in Nederland jaarlijks zo’n 3.500 ton CO2 vastlegt. “Vooral bomen zijn effectief in het langdurig vastleggen van CO2. Via grasland wordt zo’n 17% van de koolstofvastlegging bereikt”, vertelt Hein. Dit biedt mogelijkheden voor de landbouw.

Landgebruik is onderdeel van de landbouwdoelen in de klimaatplannen. Volgens Veenstra kan in 2030 ongeveer 0,5 megaton extra in de bodem opgeslagen worden. “Koolstofopslag in de bodem kost veel tijd en moeite, in 2050 is het mogelijk om jaarlijks meer dan 1 megaton in de landbouwgronden op te slaan.”

Wat methaan betreft denkt Veenstra dat er voldoende mogelijkheden zijn. “Op het gebied van mestopslag, voer en stalinrichting is nog wel wat te winnen”, aldus Veenstra. Voor de reductie van methaan staat 1 megaton in CO2-eq gepland.

CO2-uitstoot en -reductie buiten de landbouwcijfers

Veenoxidatie

Een veelgenoemde bron van CO2 is de oxidatie van veen. In de emissieregistratie wordt deze uitstoot niet meegenomen in de categorie landbouw. De uitstoot van alle veenweiden in Nederland is 6,9 miljoen kilo CO2, oftewel 6,9 megaton, per jaar.

“Veengrond stoot jaarlijks maximaal 40 ton CO2 uit per hectare”, verklaart Lars Hein, hoogleraar milieuwetenschappen aan Wageningen University & Research. “En dat is toe te schrijven aan de landbouw. Veenoxidatie vindt plaats omdat de waterstand met drainage laag wordt gehouden, ten behoeve van de landbouw. Hoe lager het waterpeil, hoe meer CO2 er vrijkomt. In het veenweidegebied in het westen van het land ligt de drainage redelijk hoog, daar valt de uitstoot relatief mee: gemiddeld 10 tot 20 ton per hectare. In het noorden van het land ligt de drainage dieper en is de uitstoot gemiddeld 30 tot 40 ton CO2 per hectare per jaar.

Diesel

De diesel voor trekkers en andere landbouwwerktuigen zorgde in 2015 voor 1,1 megaton CO2-uitstoot. Deze uitstoot wordt echter in het emissieregister gerekend tot de uitstoot van verkeer en transport.

Kunstmest

Hetzelfde principe als bij diesel geldt voor de productie van kunstmest: deze uitstoot wordt toegeschreven aan de industrie. De uitstoot van lachgas door het gebruik van kunstmest wordt wel op het bordje van de landbouw geschoven. Ongeveer 20% van alle kunstmest die in Nederland wordt geproduceerd, wordt ook op Nederlandse grond gebruikt.

Het installeren van zonnepanelen op het dak van de stal is een van de manieren waarop boeren bij kunnen dragen aan de reductie van broeikasgassen. Dit telt echter niet mee in de uitstootcijfers van de landbouw. - Foto: Ton Kastermans
Installatie van zonnepanelen is een manier waarop boeren bij kunnen dragen aan broeikasgasreductie. Dit telt echter niet mee in de uitstootcijfers van de landbouw. - Foto: Ton Kastermans

Duurzame energie

Aan de andere kant helpen boeren het klimaat een handje door het opwekken van duurzame energie op het bedrijf met zonnepanelen of windmolens. Dit draagt bij aan de nationale doelstellingen voor de productie van duurzame energie. In de emissiecijfers voor de landbouw verandert hiermee dus niks.

Gewasopname

Ook de CO2 die akkerbouwgewassen opnemen uit de lucht, tellen niet mee voor de reductie. “De koolstof uit de gewassen komt immers vrij snel weer vrij. Om mee te tellen in de CO2-reductie moet die termijn langer zijn”, licht LTO-beleidsmedewerker milieu Auke Jan Veenstra toe.

Laatste reacties

  • farmerbn

    'De meeste methaan komt vrij bij mestopslag en fermentatie in de pens en darmen'. Daar ken je eigenlijk niks mee. Dat moet uit elkaar gehaald worden tenzij je mestopslag wilt vergoeilijken en de herkauwers wilt benadelen. Ik zie meer van die truukjes. Jammer.

  • Alco

    De landbouw is totaal circulair.
    Besef dat toch eens.
    Het is toch van de gekke dat we de Schepping al bekritiseren.
    De mens met al zijn luxe is de veroorzaker van alle veranderingen in het milieu.

  • veldzicht

    Het gaat alleen maar over uitstoot dit en uitstoot dat,maar wat de planten opnemen aan CO2 en zuurstof opleveren hoor je nooit.1ha mais of gras levert 2x meer zuurstof als 1 ha bos.Zo heb ik gelezen dat zelfs een tropisch regenwoud co2 en zuurstof neutraal zijn, wat het op de dag aan zuurstof produceert scheidt het s,nachts CO2 uit en zijn alleen de oceanen de echte zuurstof leveranciers.
    Ook wat dieren aan broeikas gassen produceren wordt in dezelfde hoeveelheden weer opgenomen of is al opgenomen en is alleen kunstmest en brandstof voor de motoren in de landbouw niet CO2 neutraal.

  • el

    Pas nog gelezen dat de landbouw: (voedselproductie) verantwoordelijk is voor 8 procent van de uitstoot!

Of registreer je om te kunnen reageren.