Home

Achtergrond 3 reacties

Bestrijding muskusrat zeer succesvol

De bestrijding van de muskusrat heeft succes. De vangsten dalen al jaren, een teken dat er steeds minder van deze dieren zijn. Sommigen dromen al van uitroeiing, maar dat zal om verschillende redenen niet gebeuren.

Al ruim 17 jaar zit hij in het vak en sinds 2008 voert This Buurman (59) als veldcoördinator de regie over de uitvoering van de muskusrattenbestrijding van 6 waterschappen in West en Midden-Nederland. En dat is een kwart van het land met een gebied van 78.000 km watergangen. Buurman is een echt natuurmens want dat moet je naar eigen zeggen wel zijn in dit vak. Hij analyseert de cijfers, zet bestrijdingsstrategieën uit en stuurt 100 muskusrattenvangers aan.

De vangsten nemen af in aantal. Dat is een goed teken. In het hele land daalde het aantal gevangen muskusratten van 400.000 in 2011 naar 61.900 vorig jaar. - Foto's: Fred Libochant/Roel Dijkstra Fotografie
De vangsten nemen af in aantal. Dat is een goed teken. In het hele land daalde het aantal gevangen muskusratten van 400.000 in 2011 naar 61.900 vorig jaar. - Foto's: Fred Libochant/Roel Dijkstra Fotografie

Uit de Veldproef Muskusrattenbestrijding blijkt dat het aantal muskusratten fors daalt in Nederland, waardoor er steeds minder worden gevangen. This Buurman heeft wel een verklaring voor het succes. “Het muskusrattenbeheer valt sinds 2011 onder de Unie van Waterschappen en heeft een professionaliseringslag gemaakt. Er wordt veel efficiënter gewerkt, beter aangestuurd en hogere kwaliteit geleverd.”

400 vangers

Sinds 2011 is het muskusrattenbeheer in handen van de Unie van Waterschappen. Er zijn 21 waterschapen en 400 muskusrattenbeheerders. Ze beheren in totaal 300.000 kilometer aan watergangen. Kosten € 33,4 miljoen dit jaar (€ 35 miljoen inclusief beverrat).

In 2017 zijn er 61.900 muskusratten gevangen, daarnaast 1.200 beverratten en bijna 8.000 bijvangsten. 10 jaar geleden, waren dat er respectievelijk ruim 400.000, 5.000 en 200.000. Het gaat dus goed met de vangsten, die dit jaar teruglopen, richting de 50.000.

Uitroeien?

De veldproef naar de noodzaak en effectiviteit van het muskusrattenbeheer startte in 2013 in opdracht van de waterschappen en duurde 3 jaar. De onderzoekers pleiten op de lange termijn voor ‘volledige verwijdering’ van deze exoot uit Nederland. Niet alleen vanwege dierenwelzijn, want hoe minder beesten er worden gevangen, hoe minder je hoeft te doden. Ook leidt uitroeiing tot minder risico van graverij in dijken, oevers en kaden en tot minder kosten voor herstel en schade.

Exoot

De muskusrat komt oorspronkelijk uit Noord-Amerika en werd in 1906 ingevoerd door een Tsjechische graaf die er in zijn buitenverblijf op wilde jagen. Ook waren pelsdierfokkers geïnteresseerd, maar de pels bleek van inferieure kwaliteit en ze lieten de dieren ontsnappen. Ook de graaf schoot wel eens mis. Tot in de jaren ‘60 lukte het de aanwas te beteugelen. Daarna namen de aantallen een vlucht. “We holden achter de feiten aan”, vertelt een muskusrattenvanger over die tijd. Het ging van 100 naar 1.000 en naar 10.000 in 1966.

Reële bedreiging

De muskusrat is met zijn gegraaf een reële bedreiging. Buurman: “Wij vangen voor de veiligheid en als we die op een hoger niveau willen krijgen, moeten de vangsten nog meer naar beneden, want dat betekent dat er minder muskusratten zijn. Het is een uitdaging, maar niet onhaalbaar”, zegt hij.

Totale verwijdering is volgens hem lastig, omdat ze in de Oostvaardersplassen niet worden bestreden. Het dier wordt daar door natuurbeheerders gezien als een verrijking van de biodiversiteit. De winterhutten zijn mooie broedlocaties voor vogels en broeihopen voor ringslangen. En de muskusratten dienen als voedsel voor predatoren als de bosuil, havik en hermelijn. Daarnaast is het een slim dier met een grote overlevingsdrang. “Je moet altijd druk op de populatie houden, maar dat kan dan ook met minder mensen. Als het ons lukt op een bijna nulstand te komen is dat wel de kers op de taart.” Er loopt overigens nog een studie naar de mogelijkheden om de muskusrat volledig uit Nederland te verwijderen.

Woelmuis

De muskusrat is eigenlijk geen rat. Het is een soort woelmuis, die dichter bij de hamster en de bever staat dan bij de bruine en zwarte rat. Het beest eet voornamelijk waterplanten en is gek op lisdodde. Hij graaft meterslange gangenstelsels en verblijft in zogenoemde ‘bouwen’ langs slootjes en in holen in taluds, dijken of kaden. Een paartje werpt 3 keer per jaar gemiddeld 6 jongen per keer. In België noemen ze het dier niet voor niets waterkonijn. Bunzingen, reigers, snoeken en vossen hebben de muskusrat op het menu staan.

Dierenwelzijn

Niet alleen in de Oostvaardersplassen zien ze de muskusrat als verrijking. Ook natuur- en dierenwelzijnsorganisaties zijn niet altijd overtuigd van het nut van bestrijding. Om het tegendeel te bewijzen, werd als proef in 2 gebieden – Dinteloord en Lelystad – 3 jaar lang niets gedaan tegen de muskusrat. En de resultaten liegen er niet om. Van een aanvangspopulatie van ongeveer 50 dieren zijn er na afloop van de proef 700 muskusratten gevangen in Dinteloord en 900 in Lelystad. Het dier heeft zich razendsnel voortgeplant. Daarmee is volgens de onderzoekers wetenschappelijk onderbouwd dat bestrijding werkt.

Als het gaat om dierenwelzijn moeten de muskusrattenbeheerders zich houden aan de Wet Natuurbescherming. Kortweg geldt: zo snel mogelijk doden, zo pijnloos mogelijk vangen met zo min mogelijke bijvangst. Klemmen en kooien zijn daartoe voorzien van de laatste technische snufjes. Zo zijn er kooien met een visklep en snoekwerende kooien. De vis stoot zijn neus en zwemt terug. En ook zijn er vangkooien met otterringen erin, die de bijvangst van otters voorkomt.

Voor de boeren is de muskusrat een lastpost, die liever vandaag dan morgen moet worden bestreden. Buurman: “Het is belangrijk dat hun weiland niet wordt ondergraven door de muskusrat, want dan zakken de koeien er in weg en breken ze de poten of er gebeuren ongelukken met zware machines op het land.” Volgens vanger Thijs Schmidt in de Krimpenerwaard komen er nog steeds wekelijks meldingen binnen van veehouders die vrezen voor hun vee.

Op pad met de rattenvanger

Muskusratten vangen is fysiek zwaar werk. Je moet door sloten waden en ook het openen van een klem gaat niet makkelijk. Jachtinstinct is ook nodig. Daaraan ontbreekt het Thijs Schmidt (23) allerminst. Als kind al ving hij samen met z’n vader mollen en muskusratten. Thijs heeft havo, een jachtakte en vissen is zijn grootste hobby.

Muskusrattenvanger Thijs Schmidt (23), met als werkgebied de Krimpenerwaard moet 500 kilometer watergangen bewaken.
Muskusrattenvanger Thijs Schmidt (23), met als werkgebied de Krimpenerwaard moet 500 kilometer watergangen bewaken.

Als we op zoek gaan naar muskusratten geniet Thijs zichtbaar. Struinend door de weilanden checkt hij zijn klemmen en voelt zich als een vis in het water. Over het dierenleed is hij nuchter. ‘’De klemmen gaan zo hard, daar voelt het dier niets van. En het moet gebeuren, voor onze veiligheid. Dat is niet anders.”

Speurbeelden

Iedere jaargetijde heeft zijn eigen speurbeelden. In de winter let je op vraatsporen van afgeknaagd riet. Ook is het water helderder en kun je alles beter zien. Nu is het zomer en proberen de vangers de zogenoemde ‘wissels’, te vinden: looppaden die de ouders gebruiken om gras te zoeken voor hun jongen.


  • (C) Roel Dijkstra Fotografie / Foto : Fred Libochant

Bergambacht / Krimpenerwaard / muskusrattenbestrijding / muskusrattenvanger / bestrijding / Na jarenlange intensieve bestrijding dalen in het hele land de aantallen gevangen dieren. Dat duidt erop dat de aanpak succesvol is en dat het probleem onder controle is.

    (C) Roel Dijkstra Fotografie / Foto : Fred Libochant Bergambacht / Krimpenerwaard / muskusrattenbestrijding / muskusrattenvanger / bestrijding / Na jarenlange intensieve bestrijding dalen in het hele land de aantallen gevangen dieren. Dat duidt erop dat de aanpak succesvol is en dat het probleem onder controle is.

  • Nederland telt nog altijd 400 muskusrattenbeheerders.

    Nederland telt nog altijd 400 muskusrattenbeheerders.

We zijn nog niet onderweg of we zien een paar meter platgetrapt gras. Met een waadpak aan gaat hij de sloot in om de klemmen te controleren. En ja hoor, de eerste vangst is binnen. ‘’Soms is het heel moeilijk. Je weet dat er een zit en als je het dier dan eindelijk weet te vangen, geeft dat wel een kick.”

MKZ-crisis

Juist in de Krimpenerwaard ligt de muskusrattenbestrijding gevoelig. Dat komt omdat in dit gebied de bestrijding ten tijde van de MKZ-crisis in 2001 volgens de boeren te wensen overliet. Tussen 1998 en 2006 steeg het aantal vangsten in de Krimpenerwaard. Onder bestrijders bestond de gedachte dat de MKZ-crisis leidde tot een ‘explosie’ van muskusratten.

Uit onderzoek blijkt echter dat de invloed van de MKZ-crisis op de stijging van het aantal vangsten gering is. Wel heeft de beperkte ureninzet de zorgelijke ontwikkeling versterkt, omdat vangstgebieden vanwege besmettingsgevaar niet mochten worden bezocht.

Wekelijks meldingen

Het advies om de muskusrat uit te roeien klinkt hem als muziek in de oren, maar Thijs heeft er een hard hoofd in. Vorig jaar ving hij er zo’n 500 en als hij de vangsten in een paar jaar tijd terug kan brengen tot 50 is hij zeer tevreden.


  • Na jarenlange intensieve bestrijding dalen in het hele land de aantallen gevangen dieren. Dat duidt erop dat de aanpak succesvol is en dat het probleem onder controle is.

    Na jarenlange intensieve bestrijding dalen in het hele land de aantallen gevangen dieren. Dat duidt erop dat de aanpak succesvol is en dat het probleem onder controle is.

  • Na jarenlange intensieve bestrijding dalen in het hele land de aantallen gevangen dieren. Dat duidt erop dat de aanpak succesvol is en dat het probleem onder controle is.

    Na jarenlange intensieve bestrijding dalen in het hele land de aantallen gevangen dieren. Dat duidt erop dat de aanpak succesvol is en dat het probleem onder controle is.

‘’Ik heb hier alleen al een gebied van meer dan 500 kilometer watergangen en eigenlijk is dat het dubbele, want ik moet beide slootkanten langs. De muskusrat komt meestal op dezelfde plek terug en ik moet daar dus regelmatig heen om te kijken of ze er weer zitten. Ik heb daar alleen geen tijd voor omdat mijn gebied zo groot is. Zie je al die slootjes hier, kris kras door de velden heen? Daarnaast heeft het Zuid-Hollands Landschap ook nog een bestrijdingsstop van 15 maart tot 15 juli langs de natuurlijk oevers.”

Actiedag

Een nieuwe app maakt zijn werk wel een stuk makkelijker. “We zetten alle klemmen en vallen er in en waar we wat hebben gevangen.” Ook werkt Thijs met geavanceerde kooien om bijvangsten te voorkomen. “Het is noodzakelijk, maar vergis je niet: het is voor de mukusrat echt nog een hele klus om de kooi in te zwemmen. Hij moet de visklep omhoog duwen, door de otterring enzovoort. En de dieren zijn slim; dan zien ze zo’n kooi en draaien zich om en zwemmen weg. Ook op de wissels mogen we geen klemmen zetten om te voorkomen dat andere dieren in de val lopen.” Toch dalen ook de vangsten in de Krimpenerwaard.

Thijs Schmidt controleert een vangkooi. De vangsten dalen. Vorig jaar ving hij er 500.
Thijs Schmidt controleert een vangkooi. De vangsten dalen. Vorig jaar ving hij er 500.

Iedere dinsdag is het actiedag en gaan ze met 10 man het veld in, daar waar een collega hulp kan gebruiken. Thijs: “Ik werk meestal alleen, dat is wel een nadeel, want het is gezelliger om met anderen te vangen. Maar het is een geweldig vak. Dat je buiten bent en dat er dan opeens een kraanvogel overvliegt, machtig.”

Laatste reacties

  • veldzicht

    Ik hoor het Thieme nog zeggen,muskusratten vangen moet verboden worden,
    die boeren moeten maar gaas in de slootkanten zetten zodat ze niet kunnen graven ,nu moet ze er nog even bij zeggen hoe je de sloten moet reinigen in het najaar.

  • DJ-D

    Duh. Ze hebben ook wel heel veel hulp. Predatoren genoeg op het platteland.

  • witrug123

Of registreer je om te kunnen reageren.