Home

Achtergrond

Open dagen als vliegwiel

In heel Europa zetten boeren de deur open voor de consument. Dat is broodnodig voor maatschappelijk draagvlak. Het is echter zaak om de communicatie met de burger structureel op te pakken en open dagen als vliegwiel in te zetten.

De boer opent steeds vaker de deuren voor de burger. Als seizoensactie bijvoorbeeld, denk aan de schapenboer die lammetjes heeft gekregen. Of vanuit de keten, zoals Albert Heijn die op de landelijke Buitendag bij de lokale telers dit jaar 60.000 bezoekers ontving. Of via verwerkingsbedrijven zoals FrieslandCampina, waardoor consumenten kunnen zien waar hun melk vandaan komt.

Publiek op een veehouderijbedrijf op de AH buitendagen. - Foto: Rolf van Koppen
Publiek op een veehouderijbedrijf op de AH buitendagen. - Foto: Rolf van Koppen

Het is nodig, want mensen willen weten waar hun eten vandaan komt. Daarbij houdt de maatschappij de agrarische sector nauwlettend in de gaten. Caroline van der Plas, oprichter van Boerburgertweet: “Je moet zelf het verhaal vertellen van de sector, omdat anders iemand anders het voor je doet. Als je dat niet doet, verlies je draagvlak voor je business en heb je dus dus geen bestaansrecht. Een nieuwe trekker kun je kopen, je bestaansrecht niet.”

‘Een nieuwe trekker kun je kopen, je bestaansrecht niet.’

Massaal publiek

In Denemarken, Duitsland, Engeland, Frankrijk en Nederland: overal worden evenementen gehouden. Het Deutsche Bauernverband (DBV) telde op de jaarlijkse open dag in 2015 maar liefst 3 miljoen bezoekers. Het feit dat je je deuren opengooit en zegt: ‘kom maar binnen’ levert goodwill op, je laat zien wat je maakt en wie je bent, en je bouwt aan je reputatie.

Op open dagen komen de mensen af die al geïnteresseerd zijn in de sector, anders waren ze niet naar je erf gekomen. Nico Verduin, voorzitter LTO Noord Regio West en zelf schapenhouder in Andijk, deed mee aan de open dagen van Albert Heijn. “Steeds minder mensen hebben boeren of tuinders in de directe kennissenkring. Je weet eigenlijk heel weinig van elkaar. De burger wil meer van de boer weten en de boer van de burger. De nieuwsgierigheid is wederkerig. Niet alleen de producent wil het verhaal kwijt, maar hij wil ook luisteren naar de consument.”

Educatief

Het meest komen jonge gezinnen met kinderen en 55-plussers naar de open dagen. Kinderen vinden het machtig interessant om te zien hoe een tomaat of komkommer groeit. Een goede zaak, meent Annet Roodenburg, lector Voeding & Gezondheid aan HAS Hogeschool. “Ongezond eten is te vanzelfsprekend. Laat kinderen boerderijen bezoeken via boerderijeducatie en open dagen, leer ze waar hun eten vandaan komt en leer ze gezonder te eten.” ‘Beleven’ is in, dus je moet zorgen dat het niet bij een gezellig dagje op de boerderij blijft, waarna men weer naar de dierentuin gaat. De open dagen en evenementen moeten beklijven, dus ze vergen een structureel communicatiebeleid. Veel boeren realiseren zich te weinig wat het belang van communiceren met de maatschappij is, meent Van der Plas. Ze pleit voor budget voor communicatie, net als voor een lek dak. “De dialoog tussen boer en burger moet tussen de oren komen. De maatschappij kijkt steeds meer mee op het erf.”

Kritische vragen

Bezoekers van open dagen stellen vragen over zaken waarover ze zich zorgen maken. Ze hebben vragen over mest, bemesting, milieu, dierenwelzijn. Als je daar een open gesprek over kunt hebben dan werkt dat verhelderend. Het helpt om de achtergrond uit te leggen, inclusief je eigen dilemma’s en worstelingen.

Verduin: “Wij zijn goed in zenden, maar je moet met elkaar in gesprek gaan om te luisteren naar elkaar.” De burger is ook nieuwsgierig naar wat de boer krijgt voor zijn product. Ze vergelijken het met wat het kost in de supermarkt. Het is ongemakkelijk voor consumenten om te horen dat er zo’n groot gat zit tussen wat de boer krijgt en wat voedsel in de winkel kost. Ook al is het niet altijd uit te leggen, het kan wel verhelderend zijn en zorgen voor meer wederzijds begrip. Bij Kom in de Kas wordt het onderwerp ‘kritische vragen’ van tevoren met deelnemers doorgesproken. Deelnemers krijgen de tip om het gesprek aan te gaan, niet in de verdediging te schieten en het hele verhaal te vertellen. Coördinator Sandra Van Tol: “Eerlijkheid duurt het langst. Door openheid te geven, creëer je begrip.” Immers: het verhaal van de boer is een aaibaar verhaal. De boer zorgt ervoor dat de consument 3 keer daags te eten heeft.

Mooie voorbeelden

Tijdens open dagen nemen boeren ook bij elkaar een kijkje. Kijk de kunst af bij sectoren waar de omgang met de consument al gemeengoed is, zoals tuinders, bioboeren of een project als Salland Boert en Eet Bewust.

Kom in de kas

De Kom in de Kas-dagen worden al 41 jaar gehouden. De ondernemers zijn er enthousiast over en de bezoekersaantallen zijn hoog: 205.500 mensen kwamen dit jaar op 7 en 8 april naar 150 kassen, verspreid over 22 regio‘s. Je biedt de consument een kijkje in de keuken, zodat ze een ander beeld van de sector krijgen, legt Sandra van Tol, coördinator van Kom in de Kas uit. “Mensen hebben veelal het verkeerde beeld: er wordt maar op los gespoten, het zijn energieverslinders. Als je ze uitnodigt en je laat ze zien hoe er wordt omgegaan met water, met energie en met gewasbescherming, dan zien ze dat er veel gebruik wordt gemaakt van biologische gewasbescherming, dat je soms wat moet bijsturen met reguliere gewasbescherming, maar dat je dat als tuinder het liefst zo min mogelijk doet.” Deelnemende tuinders worden ondersteund in de communicatie. Voor 2018 was er een begroting van € 225.000. Dat bedrag is onder andere voor het aanvragen van vergunningen, maar ook voor publiciteit zoals website, social media, vlaggen en wegwijzerborden. “Alles wat je nodig hebt om een professionele uitstraling te hebben.”

Lekker, leuk en leerzaam

Robert Klaassen, voorzitter van de Drechtse Stadsboer, staat regelmatig op evenementen. “Het publiek komt als ze de verwachting ‘lekker, leuk en leerzaam’ hebben. Ze willen iets kunnen proeven, en ouders of grootouders willen tegen hun kinderen kunnen zeggen: ‘kijk, zo gaat dat.’ Wij leggen de nadruk niet op het proces maar op het product. Denk aan chips, in plaats van aardappelen telen. Zo leg je de link naar consumptie. Chips draaien of een ritje op de trekker doet het altijd goed. Kennisoverdacht gaat spelenderwijs, dus we maken een soort kwisje over producten. De kinderen stellen de vragen, dus als je de ouders wilt opvoeden, moet je beginnen bij de kinderen. Die moeten zeggen: we willen beter, gezonder en verser eten.”

Bezoeker wordt ambassadeur

Bionext organiseert al 17 jaar open dagen op biologische boerderijen onder de titel ’Lekker naar de bioboer’. Dit jaar doen op 16 en 17 juni zo’n 125 bedrijven mee. Er komen zo’n 50.000 mensen op af.

‘Consumenten die bij de bioboer zijn geweest, gedragen zich daarna als ambassadeurs voor de biologische teelt.’

Miriam van Bree, woordvoerder Bionext: “Consumenten zoeken op de biologische open dagen contact met de boer. Ze willen van hen horen wat er zo bijzonder is aan een biologisch bedrijf. Deelnemende boeren ontvangen materiaal om uit te delen. Bionext promoot ook de open dagen onder het grote publiek. Om bezoekers op meerdere plekken te krijgen, hebben we ruim 20 fietsroutes ontworpen, waaraan diverse biologische bedrijven liggen. Mensen gaan op de fiets van het ene naar het andere bedrijf. Consumenten die bij de bioboer zijn geweest, gedragen zich daarna als ambassadeurs voor de biologische teelt. Als Bionext grijpen we de open dagen ook aan om de biologische landbouw als geheel in het zonnetje te zetten. We proberen daarbij altijd een link te leggen vanuit en naar de keten. Dit jaar hebben we een challenge met youtuber Dylan Haegens, om aan te sluiten op de leefwereld van jongeren. Zo komen we in beeld bij veel meer mensen dan die op de boerderij komen.”

De andere doelgroep bereiken

Bij Salland Boert en Eet Bewust zijn 65 boeren aangesloten. Het doel van het project is de agrarische sector zichtbaar maken voor iedereen in de samenleving. Projectcoördinator Heleen van Beek: “We willen de dialoog aangaan met de consument.” Van Beek legt uit dat het de uitdaging is om niet alleen de mensen te bereiken die al een link hebben met de agrarische sector. Op 26 mei werkte Salland Boert en Eet Bewust samen met LTO Noord regio oost en Salland Marketing mee aan een initiatief van Van Riek tot Vork. Tijdens de festiviteiten voor het 1250-jarig bestaan van Deventer stond er een lange tafel op de Deventer Brink waar passanten aan konden plaatsnemen voor een gerechtje van een aspergeteler uit Diepenveen en een varkenshouder uit Bathmen.

Evenement Van Riek tot Vork, eind mei in Deventer. Onder het eten horen mensen het verhaal over waar het vandaan komt. - Foto: Rick de Visser, Foticoon
Evenement Van Riek tot Vork, eind mei in Deventer. Onder het eten horen mensen het verhaal over waar het vandaan komt. - Foto: Rick de Visser, Foticoon

Het publiek schoof aan, en terwijl ze aten en bediend werden door 8 boeren, hoorden ze op via een koptelefoon een hoorspel dat zich afspeelde op de boerderij. De dinerende gasten hoorden hoe het product dat ze aten tot stand komt, wat de rol van de boer in de voedselketen is en hoe de dag van de boer er uit ziet. “Men werd meegenomen in de belevingswereld van de boer zelf en werden bewust gemaakt van de herkomst van hun voedsel. We bereikten die dag zo’n 450 mensen die anders wellicht niet naar de boerderij komen als wij een open dag organiseren. Dat het evenement in de smaak viel, bleek uit spontaan applaudisserende tafelgasten. Daar doe je het voor!”

De Becker: Draagvlak door authenticiteit

De Belgische Boerenbond kent een lange traditie in boer-burger activiteiten. 30 jaar gelden stelde de Vlaamse belangenbehartiger vast dat de Vlaming ver af was gegroeid was van de land- en tuinbouw. Communicatie naar de buitenwereld en draagvlak in de maatschappij behouden en vergroten is een hoofddoelstelling binnen de organisatie.

Sonja de Becker is voorzitter van de Belgische Boerenbond. - Foto: Boerenbond
Sonja de Becker is voorzitter van de Belgische Boerenbond. - Foto: Boerenbond

Draagvlak is nodig, legt Boerenbond voorzitter Sonja de Becker uit. “Om het maatschappelijk draagvlak te behouden is het cruciaal om inspanningen te doen om de burger te laten zien hoe moderne land- en tuinbouwbedrijven werken. We hebben niks te verbergen hebben en tonen onze passie. De burger heeft een nostalgisch beeld van de agrarische sector, terwijl het bij uitstek een innovatieve sector is. Dat willen we laten zien. Vandaar dat wij vanuit de Boerenbond activiteiten opzetten om de burger een kijkje te laten nemen op het boerenerf.”

‘De burger heeft een nostalgisch beeld van de agrarische sector, terwijl het bij uitstek een innovatieve sector is’

Al meer dan 35 jaar organiseert de Boerenbond op de derde zondag van september de Dag van de Landbouw, waarbij 50 bedrijven in heel Vlaanderen de deuren open zetten. Er komen ruim 80.000 mensen op af, voornamelijk jonge gezinnen met kinderen, zo blijkt uit bezoekersenquête. En dat is de doelgroep. De slogan voor de dagen is ‘Het begint bij ons’, omdat de dagelijkse maaltijden die op je bord liggen ontstaan zijn op het boerenbedrijf.

Ondersteuning

Het hele jaar rond zijn er mensen bij de Boerenbond bezig met het organiseren van de open dagen. De bedrijven worden bij de open dagen ondersteund. “Het is een hele inspanning voor de boeren die hun bedrijf ervoor klaarmaken, maar voor de Boerenbond is het ook een fikse investering in tijd en financiele middelen.” Voor deelnemende bedrijven ligt een draaiboek klaar. De Boerenbond maakt communicatiemateriaal zoals ‘wist u dat‘-bordjes voor op het erf, plaatst wervende advertenties, helpt met social media en biedt ondersteuning. Voor het werven worden de betreffende boerenbedrijven op creatieve wijze in beeld gebracht, bijvoorbeeld op broodzakken of bierviltjes. Op de website Dagvandelandbouw.be worden de deelnemende boeren als gezin in beeld gebracht. Daar draait de campagne om. Voor de deelnemers is er een gezellige terugkomdag. De sleutel tot het succes van de open dagen is volgens De Becker de authenticiteit van het verhaal: de boer of diens kinderen die zelf de rondleiding verzorgen. “We hebben geprobeerd er professionele rondleiders op te zetten maar men wil echt het verhaal horen uit de mond van de boer zelf.”

Reacties

De open dagen leveren veel positieve reacties op. De Becker merkt echter onder de veehouders terughoudendheid om deel te nemen. “Wij worden geconfronteerd met filmpjes op social media van actiegroepen die onze bedrijven op incorrecte manier laten zien. Er heerst schrik bij onze boeren dat ze mensen op het erf krijgen die met hun telefoon iets in scène zetten.” De Becker vindt dat spijtig, omdat het belang juist is om openheid over de bedrijfsvoering te hebben terwijl boerenbedrijven door deze acties juist de neiging krijgen om er een hek omheen te zetten.

Overige activiteiten

De Boerenbond organiseert meer boer-burger evenementen. Zo zijn er ‘Kijkboerderijen’, die gericht zijn op het ontvangen van groepen kinderen, bejaarden of verenigingen, en er is een netwerk van bedrijven die aan landbouweducatie doen. “Daarvoor is educatief materiaal uitgewerkt, van brochure tot games.” Eenmalige activiteiten zijn er ook. Zo zaten er voor een jubileum al eens duizend consumenten aan de boerentafel bij 5 verschillende bedrijven.

Of registreer je om te kunnen reageren.