Home

Achtergrond 9 reacties

Natuurinclusief, het nieuwe toverwoord

De term natuurinclusieve landbouw lijkt het toverwoord van nu. Toch is er ook veel scepsis, want wat het precies inhoudt is bij velen nog onbekend.

Natuurinclusieve landbouw. Bij die term zullen velen misschien denken: ‘daar gaan we weer’. Het lijkt de term die gebruikt wordt als oplossing voor veel problemen. Het gaat dan om problemen als insectensterfte en teruglopende biodiversiteit die nu meer aandacht krijgen dan ooit. Als reactie hierop zijn verschillende natuurorganisaties en agrarische partijen, waaronder LTO, in samenwerking met wetenschappers bezig met een Deltaplan Biodiversiteitsherstel. De zoekrichting voor het plan ligt in de natuurinclusieve landbouw. Ook minister van LNV Carola Schouten ziet het belang in van natuurinclusieve landbouw. Ze betrekt initiatieven op het gebied van natuurinclusief boeren bij pilots en projecten in het kader van de klimaatopgave.

Naast een enthousiaste groep boeren die er nu al mee aan de slag is, of wil gaan, heerst er ook wantrouwen en scepsis bij veel boeren. Er is nog veel onduidelijkheid over wat natuurinclusieve landbouw nu precies inhoudt.

Deltaplan Biodiversiteitsherstel

De urgentie om de biodiversiteit in Nederland te herstellen is zo hoog, dat er een heus deltaplan voor in de maak is. De aanleiding van het plan is aangevoerd door het NERN, het Netherlands Ecological Research Network. Het NERN heeft 18 organisaties, waaronder LTO Nederland, opgetrommeld om samen routes uit te zetten om de biodiversiteit te herstellen. De partijen hebben verschillende belangen, maar volgens Ingrid van Huizen, vanuit LTO betrokken bij het plan, is het juist van belang om overeenstemming te bereiken. Omdat gekeken wordt naar de integratie van landbouw en natuur in het landelijk gebied, natuurinclusieve landbouw, zet LTO in op een goed verdienmodel voor boeren. “Het is niet de bedoeling om boeren dingen op te leggen, maar wel om ze een duidelijke visie te geven”, aldus van Huizen. Het plan moet begin september klaar zijn en wordt dan aangeboden aan minister Carola Schouten.

Productiemiddelen centraal

Een exacte en vaste definitie van het begrip natuurinclusief is er niet echt, al hebben sommige organisaties hun eigen omschrijving of visie. Waar het op neer komt is dat boeren hoofdzakelijk gebruik maken van de natuurlijke productiebronnen op hun bedrijf en dus van zo weinig mogelijk externe input. Als natuurinclusieve boer zorg je ervoor dat de natuur niet verslechtert door het boeren, maar dat de natuur er uiteindelijk zelfs beter van wordt.

Bloemrijke akkerrand langs een perceel suikerbieten. Inzaaien van een bloemenrand is een voorbeeld van een natuurinclusieve maatregel. - Foto: Peter Roek
Bloemrijke akkerrand langs een perceel suikerbieten. Inzaaien van een bloemenrand is een voorbeeld van een natuurinclusieve maatregel. - Foto: Peter Roek

Jan Willem Erisman, directeur van het Louis Bolk instituut, beschrijft het als het centraal stellen van de kwaliteit van de productiemiddelen als bodem, water, (agro)biodiversiteit en landschap. “Nu staan de opbrengsten centraal en die worden als uitgangspunt gebruikt. Bij natuurinclusieve landbouw zijn de opbrengsten het resultaat”, aldus Erisman. Volgens Alex Datema, voorzitter van de organisatie BoerenNatuur, gaat het vooral om de manier waarop je naar je bedrijf kijkt. “Wij als landbouw moeten ons niet meer alleen op de productie richten. Bij alle strategische beslissingen die je neemt, moet je ook 4 andere punten in gedachten houden.” De 4 punten die Datema bedoelt zijn: de functionele biodiversiteit (bodemleven en natuurlijke plaagbestrijding), de flora en fauna (onder andere weide- en akkervogels), de landschappelijke aspecten en het effect op de leefomgeving. Deze punten heeft BoerenNatuur opgesteld in zijn visie.

Kleine stapjes

Hoe boeren natuurinclusieve landbouw precies kunnen invullen, hangt onder andere sterk af van de ambities van degene die er mee aan de slag gaat. Er zijn geen vast geschreven regels. Ook geen lijstje waar je vinkjes moet zetten die bepalen of je een natuurinclusieve boer bent of niet.

‘Natuurinclusieve landbouw moet de gangbare landbouw van de toekomst worden’

Alex Datema

Een duidelijk eindpunt is er ook niet, het is meer een proces of een ontwikkelrichting. Dat klinkt vaag, maar Datema ziet dat als iets positiefs. “Ik vind dat iedere boer er over na moet denken welke natuurinclusieve maatregelen hij of zij kan nemen op het bedrijf. Dat kan in kleine stapjes. Je hoeft het niet te zien als een complete omschakeling zoals bij biologisch het geval is.” Erisman noemt het doel bereikt als je er als boer vertrouwen in hebt dat je productiemiddelen tot in de eeuwigheid te gebruiken zijn met een goed rendement.

‘Bij natuurinclusieve landbouw staat de kwaliteit van productiemiddelen centraal’

Jan Willem Erisman

Volgens Datema is de grootste drempel voor boeren de onwetendheid over natuurinclusieve landbouw: “Boeren hebben er geen beeld van en daardoor kijken ze er met enig wantrouwen tegenaan. En dat terwijl ik vind dat iedereen de moeite zou moeten nemen er over na te denken.” Volgens Wiebren van Stralen, programmaleider bij Living Lab Fryslan, een vierjarig project waarin natuurinclusief boeren ondersteund wordt, is de geestelijke omschakeling moeilijker dan de fysieke. “Wanneer je vergaande natuurinclusieve maatregelen neemt, moet je veel vaste patronen afleren. Dat kan best lang duren”, aldus van Stralen. Daarnaast zag hij dat natuurinclusieve landbouw lange tijd een beleidsterm was: “Dat viel niet goed bij boeren”.

‘De geestelijke ‘omschakeling’ naar natuurinclusief is moeilijker dan de fysieke.’

Wiebren van Stralen

Wat zijn dan de praktische dingen die je kunt doen als je natuurinclusief wilt gaan boeren? Alex Datema geeft als voorbeeld om op het erf te beginnen: “Rekening houden met de beplanting of het ophangen van nestkastjes zijn goede eerste stappen.” Van Stralen noemt het verdiepen in de bodem of het gebruik verminderen van bestrijdingsmiddelen of kunstmest als realistische eerste maatregelen. Drastische acties zoals koeien voeren met uitsluitend gras of het telen van gewassen in een voedselbos gaan verder dan dat. Natuurinclusief boeren betekent niet per definitie dat je geen bestrijdingsmiddelen of kunstmest gebruikt. Doel is om het gebruik te verminderen en dat je afhankelijkheid vermindert.

Beginnen? Dit kunt u doen:

  • Nestkastjes ophangen op het erf
  • Het erf insectvriendelijk beplanten
  • Ruimere bemestingsvrije zones langs sloot hanteren
  • Bloemrijke akkerrand inzaaien
  • Bestrijdingsmiddelen selectiever gebruiken
  • Grond niet-kerend bewerken voor stimuleren bodemleven
  • Maaien uitstellen voor beschermen weidevogelnesten
  • Lid worden van een agrarisch collectief of agrarische natuurvereniging  

Verdienmodel

Natuurinclusief boeren kan betekenen dat de productie minder wordt en/of dat je meer kosten maakt voor de maatregelen die je neemt. Hoe zorg je ervoor dat je genoeg marge overhoudt? Sommige boeren ontwikkelen een volledig eigen verdienmodel. Ze zetten hun producten regionaal af aan bijvoorbeeld streekwinkels of restaurants en creëren zo hun eigen nichemarkt. Volgens Van Stralen is de markt voor natuurinclusieve producten echter nog klein en kan niet iedereen op deze manier werken. Daarom maken anderen gebruik van de subsidies die beschikbaar zijn om de kosten te dekken of nemen ze maatregelen die geen of weinig geld kosten. Wiebren van Stralen ziet dat subsidies de motivatie om met natuurinclusief boeren aan de slag te gaan ook vergroten.

Volgens Erisman zou een keurmerk veel duidelijkheid geven, maar is dat moeilijk omdat natuurinclusieve landbouw niet goed definieerbaar is. Datema en van Stralen geloven niet in keurmerken. Volgens Datema moet natuurinclusieve landbouw de gangbare landbouw van de toekomst worden. “Wil de Nederlandse landbouw onderscheidend zijn en blijven en de voorsprong op andere landen niet verliezen, dan moeten we natuurinclusief gaan boeren”, aldus Datema.

Dat het onderwerp leeft op ieder (beleids)niveau is duidelijk. Boeren die er mee aan de slag gaan, doen dat ieder op een eigen manier. Of natuurinclusief boeren de oplossing is voor de vele problemen waar de landbouw mee te maken heeft, is de vraag. Praktijkresultaten zijn er niet of nauwelijks. Wie enthousiastelingen spreekt, hoort echter vaak dat in ieder geval het werkplezier ermee vooruit gaat.

‘Als de kosten gedekt worden, waarom niet?’

Wilco Brouwer de Koning uit Heiloo (N.-H.) neemt verschillende maatregelen om de biodiversiteit op zijn bedrijf te helpen. Een natuurinclusieve boer zou hij zichzelf niet direct noemen.

Naam: Wilco Brouwer de Koning (37) Plaats: Heiloo (N.-H.) Bedrijf: melkveebedrijf met 180 melkkoeien en 112 hectare. - Foto: Fotopersburo Dijkstra
Naam: Wilco Brouwer de Koning (37) Plaats: Heiloo (N.-H.) Bedrijf: melkveebedrijf met 180 melkkoeien en 112 hectare. - Foto: Fotopersburo Dijkstra

“Iedere boer werkt met de natuur, de één doet alleen meer voor bijvoorbeeld weidevogels of biodiversiteit dan de ander. De term komt niet bij de sector zelf vandaan, en wordt voornamelijk gebruikt als framing”, aldus de melkveehouder. Vanwege de steeds groter wordende maatschappelijke discussie over bijvoorbeeld biodiversiteit, vindt hij dat elke boer iets moet doen om ‘natuurinclusiever’ te worden. “Als reactie op de vele ngo’s is het voor iedere boer een kleine moeite om stapjes te nemen.”

Zelf probeert hij ieder jaar iets nieuws uit. Dit jaar heeft hij naast maisland een plasdras strook aangelegd. De plasdras voorziet weidevogels van voedsel. Ook heeft hij kruidenstroken en doet hij aan extensief weiden om jonge vogels bescherming te geven, zaait hij nieuw grasland in met een gras-klavermengsel en werkt hij samen met imkers om ruimte te creëren voor bijen. Hij communiceert de dingen die hij doet met de ‘burger’ via Facebook en Twitter.

Alle ‘maatregelen’ neemt hij ook om goodwill te krijgen en de maatschappij te laten zien waar hij mee bezig is. “Als de extra kosten betaald worden en je het maatschappelijk draagvlak versterkt, waarom zou je het dan niet doen?” Hij erkent dat het moeilijker is wanneer je de extra kosten die je maakt niet helemaal terugkrijgt. Hij zelf kan gebruik maken van de provinciale vergoeding voor weidevogelbeheer vanuit een agrarisch collectief waarbij hij is aangesloten. Vergoedingen verschillen per situatie en per provincie. “Voor de kleine stappen zijn vergoedingen een mooie oplossing. Voor grotere maatregelen is wel een verdienmodel nodig.”

Laatste reacties

  • Firma Vellenga

    Als ik dit lees denk ik wel dat wij ons ook tot natuurinclusief mogen noemen. Maar ja, het heeft wel veel eigen geld gekost. Ik heb nog een poging gedaan om akkerranden bij de partij van de dieren te kunnen verkrijgen.... Zij roepen ja altijd maar dat ze zaad uitdelen. Verder dan 1 kilo kwam ik niet bij hun. Werd ik natuurlijk afgewimpeld. Het was alleen maar een ludieke actie. Jammer, ze hadden meer actie kunnen ondernemen.

  • koestal

    We hebben ook al een natuurinclusieve minister,met te weinig kennis van landbouw.

  • dcjdejong

    Boswachter Bart : deze man sliep even tijdens het zaaien

  • farmerbn

    Het is het nieuwe mode-woord in Nederland? Als het vrijblijvend blijft kan elke boer zichzelf natuurinclusief noemen en een paar dingetjes doen. Wordt het een groot iets dan is het weer een soort 'paard van troje'. Oppassen dus. Ook oppassen dat je dingen moet/gaat doen die niks opbrengen. Boeren doen dat gemakkelijk maar anderen werken geen minuut langer als ze er niet voor betaalt worden.

  • frl

    Ik heb dit jaar voor het eerst een plas dras in het 15 juni land, leuk om te zien de kieviten die anders naar het kale land trekken blijven nu met kuikens bij plas dras waar het wemelt van de insecten.

  • zorgomboerentuinder

  • gradje1966@

    Zo n project moet je eens in een intensieve streek opzetten en dan kijken wat het kost en dan doorberekenen aan de consument kijk dan maar eens hoeveel vraag er dan nog is . Ik denk dat je de kosten nooit terug verdiend . Een medewerker van een bedrijf werkt nog geen minuut gratis , van een boer word er veel verwacht voor weinig.

  • putten

    natuur inclusief is de opvolger van duurzaam. duurzaam is van alles behalve een fatsoenlijk inkomen, dit gaat ook gelden voor nat. inclusief ; veel kosten en weinig opleveren.

  • Henk Tennekes

    De slager gaat zijn eigen vlees keuren. Ingrid van Huizen van LTO Nederland wordt voorzitter van de landbouwsectie van het Deltaplan Biodiversiteit. Het programma heeft van Huizen al klaar liggen. Niet de agrochemie maar de belastingbetaler zal moeten opdraaien voor herstel biodiversiteit. LTO Nederland zal het wel even voor ons uitstippelen, de organisatie die niet moe wordt gaten te schieten in het na jarenlang touwtrekken tot stand gekomen Europese verbod op de neonicotinoïden en imidacloprid wil blijven gebruiken in het Westland waar de insectenlarven in de sloten zo goed als uitgestorven zijn.

Laad alle reacties (5)

Of registreer je om te kunnen reageren.