Home

Achtergrond 4 reacties

‘Minder produceren is geen doel op zich’

De termen als duurzame en natuurinclusieve landbouw vliegen ons om de oren. Jan Willem Erisman maakt zich er hard voor en ziet nu al een verschuiving.

Jan Willem Erisman duikt overal op als het over duurzame landbouw gaat. Erisman is gedreven in wat hij doet, begint zijn dagen om 5 uur ’s morgens om zich als voorvechter via verschillende functies in te zetten voor duurzame landbouw. Hij reist heel Nederland door om zijn ideeën te delen. Hij pleit voor een omschakeling naar een andere manier van boeren. Erisman ziet vooral een verschuiving in de melkveehouderij en nog niet veel actie in de akkerbouw. Hij ziet geen toekomst in dezelfde aantallen dieren in de intensieve veehouderij in Nederland.

Jan Willem Erisman (56) is directeur van het Louis Bolk Instituut. Het instituut doet onderzoek naar en geeft advies over duurzame landbouw, voeding en gezondheid. De focus ligt daarbij op natuurinclusieve landbouw en positieve gezondheid. Daarnaast is Erisman hoogleraar Integrale Stikstofstudies aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Recent stuurde hij een open brief aan LNV-minister Carola Schouten over kringlooplandbouw. De overheid moet volgens Erisman en anderen die de brief ondertekenden aan de slag om kringlooplandbouw te bevorderen. Hij is ook betrokken bij het plan om op Schiermonnikoog met 35% minder koeien betere en duurzamere zuivel te maken. Zo wordt de stikstofdruk op het Nationaal Park en Natura2000-gebied verminderd.
Jan Willem Erisman (56) is directeur van het Louis Bolk Instituut. Het instituut doet onderzoek naar en geeft advies over duurzame landbouw, voeding en gezondheid. De focus ligt daarbij op natuurinclusieve landbouw en positieve gezondheid. Daarnaast is Erisman hoogleraar Integrale Stikstofstudies aan de Vrije Universiteit van Amsterdam. Recent stuurde hij een open brief aan LNV-minister Carola Schouten over kringlooplandbouw. De overheid moet volgens Erisman en anderen die de brief ondertekenden aan de slag om kringlooplandbouw te bevorderen. Hij is ook betrokken bij het plan om op Schiermonnikoog met 35% minder koeien betere en duurzamere zuivel te maken. Zo wordt de stikstofdruk op het Nationaal Park en Natura2000-gebied verminderd.

Wat is duurzame landbouw volgens u?

“Bij duurzame landbouw staan de productiemiddelen centraal. Met de productiemiddelen bedoel ik dan de bodem-, water- en luchtkwaliteit, het landschap en de natuur. Daarbij heeft de beheerder van de productiemiddelen, in dit geval de boer, voldoende inkomsten om er goed voor te kunnen zorgen. Duurzame landbouw is voldoende voedsel in evenwicht met een gezonde leefomgeving.”

Voldoende voedsel? Betekent dit dat de productie op peil moet blijven? Voorvechters van duurzaamheid vinden meestal dat het allemaal minder moet.

“Minder produceren is geen doel op zich. Uiteindelijk wil je productie optimaliseren, maar je moet je productie niet tot doel maken. Volgens mij zou het doel moeten zijn dat je tot in de eeuwigheid voedsel kunt produceren met de productiemiddelen die er nu zijn. Dat betekent dat je in de basis een goede bodemkwaliteit, schoon water, (agro)biodiversiteit, landschap en gezonde lucht moet hebben. Dat moet je zien te bewaren. De productie die je er met technologie of management uit kunt halen, is dan het gevolg.”

Zijn duurzaamheid en genoeg inkomen voor boeren wel te combineren?

“Het is zeker te combineren. Het is niet aan de boer alleen om dat te realiseren. De boer zit nu vast in een systeem dat we met z’n allen ontwikkeld hebben. Helaas voelt de boer zich ondergewaardeerd en zich in een hoekje gedrukt terwijl we met z’n allen dezelfde doelstelling hebben. Niemand is erop uit om de boer weg te krijgen. De meesten willen de boeren juist helpen. Maar weinig mensen realiseren zich hoe complex het systeem is en hoe moeilijk het is om alles weer in evenwicht te brengen. Er is een rol voor de overheid, voor de consument, voor de toeleveranciers en afnemers en voor de boer. Het is makkelijk gezegd, maar absoluut niet makkelijk gedaan.”

‘Minder produceren is geen doel op zich’

Hoe is de boer in het huidige systeem vast komen te zitten?

“Het hele economische verdienmodel is erop ingericht dat wanneer de boer meer produceert, alle partijen daaromheen meer verdienen. Hoe groter de productie, hoe meer iedereen verdient. Bij een zelfde productie of zelfs minder productie verdienen de meesten minder. Daardoor is er de neiging om te blijven groeien om de kosten te kunnen drukken. Dit verdienmodel moeten we met z’n allen zien te doorbreken. Daarnaast komt de overheid om de hoek met milieuregels. Aan die kant komt er ook druk op de boer. In dit hele systeem zit de boer vast.”

Hoe moet het anders?

“Ik zie een tweedeling ontstaan tussen hoogproductieve boeren die blijven produceren voor de wereldmarkt en boeren die regionaal of nationaal hun producten afzetten. Zij kunnen een divers pakket aan kwalitatieve producten leveren met variatie in smaak en daarmee hogere prijzen rekenen en daardoor met minder productie zorg voor het landschap nemen en daar ook voor beloond worden. De groep hoogproductieve boeren die voor lage kosten en met beperkte emissies per kilo product produceert, is niet de groep die voor het landschap zorgt. Ik vermoed dat het betekent dat er netto minder productie komt in Nederland. Vooral in de melkveehouderij zie ik nu een toenemende drive om het anders te doen.”

Betekent verduurzaming minder export?

“Ik denk dat we het daar wel in moeten zoeken. Kijk maar naar FrieslandCampina. Een deel van de zuivelproducten die het maakt, produceert het bedrijf zonder marge. Waarom produceren we die melk nog, kun je je afvragen. Uiteindelijk zal verduurzaming ten koste gaan van de export. Als je het goed doet, krijg je er producten voor terug met een hogere kwaliteit en een grotere marge.”

Vaak wordt het gebruik van kunstmest genoemd als hetgeen dat verminderd of zelfs gestopt moet worden. Landbouw zonder kunstmest, kan dat wel?

“We kunnen in Nederland makkelijk zonder kunstmest. Nederland is één van de meest vruchtbare gebieden in de wereld. Maar of we werkelijk zonder kunnen om de wereldbevolking te voeden, hangt onder andere af van goed grondgebruik. Ik vind het nogal apart dat 80% van het Europees landbouwareaal wordt gebruikt voor de vleesproductie. We moeten kijken naar welke grond het meest geschikt is voor welke teelt. We doen wat we denken dat economisch rendeert op een bepaald stuk land, omdat we de middelen daarvoor tot onze beschikking hebben. Op 40% van de landbouwgrond in Nederland zouden andere landbouwactiviteiten moeten plaatsvinden om de grond optimaal te benutten.”

Wil de Nederlandse consument wel meer betalen voor voedsel?

“De prijzen van ons voedsel zijn zo laag, dat ik denk dat mensen daartoe wel bereid zijn. Wij betalen nu al behoorlijk wat via de belasting aan het repareren van stikstofdruk, klimaat en gezondheid. Als je die kosten verrekent in producten, komt er veel geld vrij om duurzame productie te faciliteren. Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft berekend dat ongeveer € 1 miljard per jaar wordt ingezet om de natuur te laten herstellen van stikstof. Stel dat je dat geld niet meer daaraan hoeft te besteden, dan kun je richting boeren een heleboel doen met dat bedrag.”

Welke rol heeft de intensieve veehouderij in de verduurzaming?

“Ik denk dat je je moet afvragen of er in Nederland nog wel ruimte is voor de intensieve veehouderij. De dieren zijn erg belangrijk in de kringloop, maar we kunnen het niet volhouden om zo veel voer te importeren en vlees te exporteren. We moeten niet stoppen met vlees eten, maar wel de consumptie verminderen. Dieren zijn nodig om kringlopen te sluiten. Maar niet de aantallen dieren die we nu hebben. Andere landen zijn eveneens bezig met de klimaatafspraken van Parijs, dus ik denk dat daar ook matiging in de vleesconsumptie gaat plaatsvinden. De productie zal zich dus niet verplaatsen.”

Dus het gros van de intensieve veehouders heeft geen toekomst in Nederland volgens u?

“We moeten naar minder dieren.”

Wat is de rol van de overheid in de verduurzaming van de landbouw?

“De overheid heeft een grote rol. De overheid moet de consument helpen om de juiste keuzes te maken. Er is nu bij de consument nog geen drive om het anders te doen. De overheid moet hierin faciliteren. Bijvoorbeeld door het ‘true cost true pricing’-systeem. Het is aan de overheid om de werkelijke kosten op een bepaald punt te gaan heffen op de producten. Die heffingen kun je dan gebruiken om duurzame boeren te subsidiëren. Daarnaast moet de overheid duidelijke langetermijndoelen stellen. Hoe boeren die doelen behalen, daar moet de overheid ze vrij in laten. Er moeten natuurlijk wel consequenties zijn als je het doel niet haalt.”

‘We moeten boeren vooral geen dingen opleggen’

Wat is uw boodschap aan boeren? Wat zouden zij moeten doen?

“We moeten boeren vooral geen dingen opleggen. Boeren moeten ruimte krijgen om voor het land, het landschap en de natuur te zorgen en verleid worden met een beloning, dat motiveert nu eenmaal. Nieuwe verdienmodellen zijn nodig. Een voorbeeld hiervan kan de koolstofvastlegging zijn. Economisch rendement blijft een belangrijk punt in de landbouw.”

Recent wees onderzoek uit dat sommige ammoniakmeetstations verkeerde informatie leveren. Wat vindt u er als hoogleraar Integrale Stikstofstudies van dat metingen over ammoniakuitstoot in twijfel worden getrokken?

“De stikstofdiscussie gaat niet meer over de inhoud. Het is triest dat boeren het gevoel krijgen dat ze dingen moeten doen die niet kloppen. Je moet van een afstand naar het hele model kijken. Niet specifiek naar één meetpunt. Je moet je afvragen waarom we de metingen doen. Het beleid is gestoeld op de achteruitgang van de natuurkwaliteit waarin stikstof een rol speelt. Omdat het een complex systeem is, zijn modellen en metingen wel nodig om te begrijpen wat er gebeurt. De wetenschap ontwikkelt zich met de tijd, nieuwe inzichten zijn geen reden om een model direct onderuit te halen.”

Is het streven naar 0% verlies van stikstof en andere meststoffen wel reëel?

“Nee, maar dat hoeft ook niet. De natuur kan zelf ook een bepaalde hoeveelheid stikstof verwerken. Landbouw is per definitie ingrijpen in de oorspronkelijke natuur. We willen niet terug naar de moerassen die eerder in Nederland lagen. Weidevogels zijn er omdat we landbouw hebben in Nederland. Met de landbouw creëer je biodiversiteit. We moeten in ieder geval stoppen met de vinger wijzen, meer samenwerken en vooral duidelijke doelen stellen.”

Mede-auteur: Wim Esselink

Laatste reacties

  • Bertus Buizer

    Goede vragen van Carolien Kloosterman aan Jan Willem Erisman. Het is een helder verhaal. We moeten meer naar evenwicht en kwaliteit. De veehouderij telt daarvoor teveel dieren.

    Maar minder boeren om dat er minder dieren moeten worden gehouden is geen optie. Want de productielandbouw en de daarmee gepaard gaande schaalvergroting hebben al enorm hun tol geëist.
    De neergang van het aantal boeren, de biodiversiteit, bodem- en milieukwaliteit en natuur vraagt om een omslag naar een perspectiefvolle ecologisch verantwoorde landbouw.
    De overheid zou daarvoor samen met de boerenvertegenwoordigers en maatschappelijke organisaties een plan moeten maken, noem het een deltaplan. De tijd is daar nu rijp voor. Ondermeer gezien de nieuwe discussie voor aanpassing van de GLB subsidies.

    Er moeten meer boeren komen en in ieder geval meer boer blijven. De overheid en de maatschappij zouden daarvoor de noodzakelijke voorwaarden moeten scheppen. Een eerlijke beloning voor maatschappelijk gewenste producten en diensten en ontmoedigingsbeleid voor maatschappelijk ongewenste productie. Bijvoorbeeld een suikertaks en een vleestaks. Want lang niet alles wat de consument vraagt, is maatschappelijk gewenst.

    Zie ook:
    https://www.boerderij.nl/Home/Blogs/2018/5/Laat-verbod-op-neonics-begin-zijn-van-noodzakelijke-omslag-285850E/?utm_source=dlvr.it&utm_medium=twitter

  • Alco

    Ik denk meer aan een Groen Links taks voor de boerderij.
    Het is de splinter bij de boer zoeken maar blind zijn voor de luxe dingen van de mens.
    Het dier is totaal circulair.
    Maar goed. Er zijn nu al mensen die de Schepping durven te bekritiseren.

  • farmerbn

    ''Niet specifiek naar één meetpunt kijken''. Volgens mij hebben we dat wel jaren gedaan maar omdat we nu weten dat zo'n meetpunt verkeerd staat , zegt hij het bovenstaande. Het zou fair zijn als hij zou zeggen dat het beleid op verkeerde meetpunten was gebaseerd. Voor de rest zie ik hem als een tegenstander van de landbouw.

  • DJ-D

    Dat jan willem met zn studie nog niet doorhad dat nu mercedes ook weer zit te sjoemelen met uitlaatgassoftware. Blijkt maar weer dat wetenschap misbruikt wordt voor gewoon politiek beleid.
    Paar koeien weg op schiermonnikoog en er zijn geen zogenaamde problemen meer met de natuur? Vind het heel knap dat mensen zo goed gelovig zijn.

Of registreer je om te kunnen reageren.