Home

Achtergrond 1 reactie

Belastingstelsel waterschappen duurder voor boer

Maatwerk is het sleutelwoord in het advies van de Commissie Aanpassing Belastingstelsel voor het nieuwe stelsel van de 21 waterschappen. Het advies omarmt waterkwaliteit steviger en dat gaat de boer merken.

Groepen die profijt hebben van het werk van waterschappen – zoals boeren – krijgen in de meeste gevallen een hogere rekening gepresenteerd. Daarnaast gaat de belastingdruk voor een gemiddeld boerenbedrijf met € 27 omhoog. Dat staat in het advies van de Commissie Aanpassing Belastingstelsel (CAB) voor het nieuwe belastingstelsel van de 21 waterschappen. Het bestuur van de overkoepelende Unie van Waterschappen heeft dit advies inmiddels overgenomen.

Het maaien van een sloot in het Limburgse Ysselsteyn. In Limburg betalen boeren nu gemiddeld het minst aan waterschapsbelasting. - Foto: Bert Jansen
Het maaien van een sloot in het Limburgse Ysselsteyn. In Limburg betalen boeren nu gemiddeld het minst aan waterschapsbelasting. - Foto: Bert Jansen

Maatwerk is een sleutelwoord in het CAB-advies dat waterkwaliteit steviger omarmt. En dat gaat de boer merken. Het genoemde profijtbeginsel raakt de landbouw. Juist boeren profiteren ervan dat het oppervlaktewater rondom hun grond van goede kwaliteit is. Daar hangt meer dan voorheen een prijskaartje aan. Al zal dat per regio en voorzieningenniveau anders zijn.

Boer betaalt minste waterschapsbelasting in Limburg

Nu zijn verschillen in waterschapsbelasting al groot. Zo betaalt een boer met 40 hectare in waterschap Hollands Noorderkwartier dit jaar bijna € 4.700. Ter vergelijking: een Limburgse collega betaalt met evenveel hectares in 2018 ruim € 3.000 minder.

Belangrijke winst

Boeren gaan meestal meer voor hun waterschap betalen. Toch was het perspectief begin dit jaar nog veel somberder. Toen diende het CAB een eerste voorstel in met een voor boeren zeer gevoelig punt: een heffing op diffuse verontreiniging vanuit de landbouw. Met een hectareheffing tot gevolg. Dit zou een extra kostenpost van € 2.000 tot wel € 8.000 per bedrijf betekenen. Daar kwam indertijd veel kritiek op.

Het voorstel is in het huidige CAB-advies gesneuveld. Vooral omdat niet voldoende duidelijk is wie precies verantwoordelijk is voor welke emissies naar het oppervlaktewater. “Terecht”, erkent Hans Oosters, voorzitter van de Unie van Waterschappen. “Na gesprekken met sectorpartijen bleek dat niet de meest eerlijke en effectieve maatregel. Met een eerlijker profijtbeginsel, meer maatwerk per waterschap en het principe ‘de vervuiler betaalt’ hebben we een duidelijker en helderder verhaal. Daar heeft de boer uiteindelijk ook profijt van.”

Elk waterschap berekent straks kosten door op basis van het voorzieningenniveau en de begunstigden hiervan. Wie veel profijt heeft, betaalt dan meer. - Foto: Ruud Ploeg
Elk waterschap berekent straks kosten door op basis van het voorzieningenniveau en de begunstigden hiervan. Wie veel profijt heeft, betaalt dan meer. - Foto: Ruud Ploeg

Het nieuwe gebiedsmodel

De waterschappen hebben drie belastingen: de watersysteemheffing, de zuiveringsheffing en de verontreinigingsheffing. Voor die eerste heffing kan het CAB de financiële gevolgen nog niet schetsen. Wel zeker is dat het oude waardesysteem verdwijnt en vervangen wordt door het gebiedsmodel. Dit betekent dat elk waterschap kosten gaat doorrekenen op basis van het geboden voorzieningenniveau en de begunstigden hiervan. Wie veel profijt heeft, wordt zwaarder belast. En waterkwaliteit wordt hierin voor het eerst meegenomen. Die aanpassing heeft tot gevolg dat boeren gemiddeld meer voor de watersysteemheffing gaan betalen. Maar afhankelijk van het waterschap kan de rekening ook juist gunstiger uitvallen.

Belastingdruk ligt in acht waterschappen boven € 3.500

Niet alleen boeren worden geraakt. Ook natuurbeheerders gaan straks meer betalen. Al bedraagt deze rekening slechts 30% van die van de overige grondeigenaren. “Ook voor natuur maken waterschappen kosten”, verklaart Oosters. “We rekenen alleen niet het hele bedrag door, omdat natuurbeheerders die last reëel gezien niet kunnen dragen. Dat doet de rest, net zoals dat nu het geval is. Natuur is daarmee een collectief goed.”

Het nieuwe maatwerk betekent dat tarieven straks sterk per waterschap kunnen verschillen. In het CAB-advies valt een berekening van de gevolgen van het nieuwe belastingstelsel in drie fictieve waterschappen – Polderstad, Middenstromen, Polderland – op. Daarin stijgen de tarieven voor boeren respectievelijk met 24, 68 en 16%. Het zijn forse verschillen. Bovendien adviseert het CAB dat individuele waterschappen de belastingdruk ook nog met 15% naar boven of beneden kunnen bijstellen. Oosters wil die cijfers echter nuanceren. “Het is nu nog niet te zeggen of en in hoeverre boeren er straks op achteruitgaan. Het is geen ‘one size fits all’. We zullen gebiedsgericht kijken en dan een eerlijke verdeling maken. En waterschapsbesturen hebben met hun eigen inbreng van 15% ook marge om te dempen als zij vinden dat de verschillen te groot zijn.”

Zuiveringsheffing € 27 duurder

De tweede belasting – de zuiveringsheffing – gaat in het CAB-advies ook flink op de schop. Maar hier betreft het vooral andere partijen. Waterzuiveringen moeten maatregelen nemen (opslag) om hemelwaterkosten te beperken. Datzelfde geldt voor mogelijke terugwinning van energie. Ook worden er straks minder ‘heffingseenheden’ in huishoudens aangeslagen. Stijgende kosten en minder eenheden leiden tot hogere tarieven. Daar betaalt ook de boer aan mee. Volgens het Uniebestuur zal dit gemiddeld € 27 (3 heffingseenheden) zijn.

De derde belasting – de verontreinigingsheffing – beweegt standaard mee. Dat is bij wet geregeld. Ook hier geldt dus een meerprijs van € 27. Maar daar hebben boeren geen last van. Zij betalen altijd maar een belasting. Dat is bijna altijd de zuiveringsheffing (direct lozen op de riolering). In het geval van de verontreinigingsheffing gebeurt dit via pijpen op het oppervlaktewater.

Betalen voor drainage

Een opvallend punt in het CAB-advies is de overweging om het gebruik van oppervlaktewater (en grondwater) ook te belasten. Kortom, drainage. In het nieuwe belastingstelsel krijgt het geen plek, maar CAB en de Unie van Waterschappen willen de discussie wel aanzwengelen. “In andere landen kost watergebruik voor drainage al geld. Alleen hier is het gratis”, stelt Hans Oosters, die zich baseert op het OESO-rappport Water Governance in the Netherlands: Fit for the Future? uit 2014. “We gaan het niet zomaar invoeren, maar water wordt een schaarser goed. Boeren moeten zich gaan realiseren dat het niet vreemd is dat dit ook consequenties kan hebben.” Gevraagd om een reactie is LTO echter duidelijk. “Zo’n belasting is niet realistisch”, aldus Trienke Elshof.

De Unie van Waterschappen legt het CAB-advies de komende periode voor aan alle 21 waterschappen. In augustus zal de Unie de uitkomsten toelichten, waarna 12 oktober het definitieve besluit valt. Daarna is het aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat. Naar verwachting kan het nieuwe belastingstelsel 1 januari 2022 in werking treden.

Waterschapsverkiezingen in 2019

Nieuwe waterschapsverkiezingen komen eraan op 20 maart 2019. Dan kunnen Nederlanders weer stemmen voor de 21 waterschapsbesturen in het land. In de huidige situatie gaat dat om 464 zetels. Daarnaast zijn nog 177 ‘geborgde’ zetels beschikbaar. Hiervoor komen drie belangengroepen in aanmerking: bedrijven, natuureigenaren en boeren. Die worden benoemd door hun eigen organisaties: VNO-NCW en Kamer van Koophandel (bedrijfsleven), LTO Noord, ZLTO en LLTB (landbouw) en VBNE (natuur).

Geïnteresseerde boeren die meer invloed op de koers van hun waterschap willen, konden zich hiervoor dit jaar al aanmelden. LTO Noord wil geen aantallen noemen, maar laat weten dat er landelijk gezien meer belangstelling van boeren is dan tijdens de vorige waterschapsverkiezingen. Het belang van water in de bedrijfsvoering wordt steeds meer erkend. Later dit jaar vinden overal in het land sollicitatiegesprekken met boeren plaats. In het najaar stellen de boerenorganisaties hun kandidatenlijsten definitief samen.

‘Blij en bezorgd tegelijk’

Trienke Elshof (50), portefeuillehouder ondernemen in een gezonde omgeving bij LTO Noord. - Foto: Ruud Ploeg
Trienke Elshof (50), portefeuillehouder ondernemen in een gezonde omgeving bij LTO Noord. - Foto: Ruud Ploeg

Het nieuwe CAB-voorstel bevalt LTO beter dan het vorige van begin dit jaar.

De gewraakte verontreinigingsheffing per hectare is van tafel. Maar tegelijkertijd zijn er nog veel onzekerheden. “We zijn blij, maar toch ook bezorgd”, zegt Trienke Elshof van LTO Noord in een eerste reactie.

Waar zit de blijheid?

“De verontreinigingsheffing per hectare in het oude voorstel is verdwenen. Dat was voor ons indertijd een koude douche en daar hebben we ons ook tegen verzet. De Unie van Waterschappen en het CAB hebben gelukkig ingezien dat het niet reëel is om puntlozing om te zetten naar het principe van een diffuse verontreiniging vanuit de landbouw. Het doorstrepen van die, in onze ogen onterechte, heffing scheelt boeren gemiddeld € 68 per hectare. Dat zijn serieuze bedragen.”

Is er meer goed nieuws?

“Ja, de zogenoemde ‘weeffout’ is teruggeschroefd. Wegen in de categorie onbebouwd worden qua belasting niet meer voor 400 maar voor 100% aangeslagen. Dat scheelt vooral voor boeren in de meer stedelijke regio’s. Hun omringende land wordt dan ook minder zwaar belast.”

Wat zijn uw zorgen?

“De uitwerking van het nieuwe gebiedsmodel. Waterschappen kijken straks naar het geboden voorzieningenniveau in hun regio en wie daar profijt van heeft. Dat samen bepaalt de hoogte van de eerste van drie heffingen: de watersysteemheffing. Voor de boer is dat nadelig, want die heeft natuurlijk relatief veel voordeel van het werk van waterschappen.”

U vreest alsnog veel hogere belastingen?

“Ik hoop vooral dat de verschillen per waterschap niet te groot worden. Het CAB heeft in het voorstel in 3 modellen de belastingdruk voor 3 fictieve waterschappen berekend: stedelijk, landelijk en een mengvorm. In het gunstigste geval steeg de belastingdruk met 16%, in het slechtste geval met 68%. En dan mogen individuele waterschappen de tarieven ook nog met 15% naar boven of beneden bijstellen. Waar leidt dat in de praktijk toe? Dat weten we nu nog niet.”

De vervuiler betaalt in dit voorstel, terecht?

“Ja, maar wij vinden wel dat waterschappen rekening moeten houden met de inspanningen die boeren al doen. Zoals maaien of peilbeheer. Agrarische ‘vervuilers’ proberen steeds schoner te worden. Dat moet ook in de belasting verwerkt worden. Maar dat zien wij nog niet terug in het voorstel.”

Mist u nog wat in dit voorstel?

“Ja, het is jammer dat de Unie van Waterschappen nog verder moet studeren op nieuwe stoffen, zoals medicijnen. Nu blijft verontreiniging nog steeds vooral ‘exclusief’ van boeren, industrieën of rioleringen. De burger blijft zo buiten schot.”

Eén reactie

  • p.g.pronk

    alsof we nog niet genoeg betalen
    mooi makkelijk huishoudboekje , als je tekort komt laat je gewoon die boer nog een beetje meer betalen
    we betalen hier in NH al de hoofdprijs voor t NIKS doen , het moet echt niet gekker worden in dit pipo land

Of registreer je om te kunnen reageren.