Home

Achtergrond 7 reacties

Natuurinclusief boeren voor behoud weidevogel

Aan de horizon gloort een betere toekomst voor weidevogels op boerengrond. Maar dan moet een aantal zaken snel veranderen, stellen betrokkenen.

Lopend langs zijn plasdras verheugt Jelle Zeilstra zich op de naderende komst van de vele weidevogels en eendensoorten op zijn percelen. “Ik vind het hier geweldig. Je beleeft wat en je ziet wat”, aldus Zeilstra, die boert in het Friese weidevogelkerngebied Idzega. Samen met zijn collega-melkveehouders lukt het hem de weidevogelpopulatie er stabiel te houden en zelfs licht te laten groeien.

Melkveehouder Jelle Zeilstra in het Friese Gaastmeer bij zijn 'plasdras'. Hij heeft 12 hectare ingericht voor agrarisch natuurbeheer. - Foto: Anne van der Woude
Melkveehouder Jelle Zeilstra in het Friese Gaastmeer bij zijn 'plasdras'. Hij heeft 12 hectare ingericht voor agrarisch natuurbeheer. - Foto: Anne van der Woude

Dat is niet overal aan de orde. Het gaat slecht met weidevogels in ons land. Populaties krimpen en het broedsucces is laag. De grutto, de nationale vogel, dreigt uit het boerenlandschap te verdwijnen. Waren er rond 1975 nog circa 120.000 broedparen, inmiddels zijn dat er minder dan 30.000. De populatie neemt ieder jaar met 6% af.

Verstedelijking en predatie worden vaak genoemd als oorzaken van de alarmerende afname van de weidevogelstand, net als ontwikkelingen in de landbouw. Intensief graslandgebruik is funest voor weidevogels. Ontwatering, de wijze van bemesting en vroeg maaien hebben hun weerslag op het bodemleven en het broedsucces.

De inrichting van zogenoemde weidevogelkerngebieden helpt de weidevogels te overleven. Voor het in stand houden van populaties op boerengrond is meer inspanning nodig. Dat stelt hoogleraar Trekvogelecologie Theunis Piersma. Hij pleit voor een ecologisch herstel van landbouwgronden, met meer aandacht voor natuurlijke processen.

Tekst gaat verder onder de foto.

‘Inspanning betaald uit markt en GLB’

De Groningse melkveehouder Alex Datema is voorzitter van BoerenNatuur, de koepelorganisatie van alle 40 collectieven die zich bezighouden met agrarisch natuur- en landschapsbeheer. Ook hij is van mening dat de basiskwaliteit van het agrarisch gebied omhoog moet om weidevogels een kans te bieden. “We moeten sectorbreed meer aandacht besteden aan onze bodem en het verbeteren van de biodiversiteit.”

Datema wil minder grondbewerkingen en meer oud grasland, met een kruidenrijke samenstelling. Hij roept boeren op om langs slootwaterkanten kruidenrijke stroken aan te leggen. “Op die manier kun je langs sloten een soort van ecologische hoofdstructuur creëren.” Op plekken met (kansen voor) weidevogels is volgens Datema veel meer zwaar beheer nodig, met hogere waterstanden, kruidenrijk gras en plasdras. Hoe dat betaald moet worden? Deels vanuit de markt en deels vanuit Europa, stelt Datema. “Er is meer vraag naar weidevogelmelk. Dat levert een plus op. Boeren moeten daarnaast beloond worden via het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid.”

Samen met 7 collega-melkveehouders bewijst Datema in het Groningse Noorderland dat het lukt om de weidevogelpopulatie stabiel te houden. Het bestrijden van vossen is een belangrijk onderdeel van het succes, zegt hij. “Daar wordt veel aandacht aan besteed. Voor het beschermen van weidevogels vragen wij nogal wat van onze jagers. Dat moet ook. Zonder predatiebeheer is het onbegonnen werk.”

Jagersvereniging: verruiming vossenjachtseizoen

Reinier Enzerink van De Jagersvereniging is het roerend met Datema eens. Volgens hem zijn het vooral vossen die de weidevogels bedreigen. “De vos heeft Nederland gekoloniseerd. Ons land telt er 120.000 en ze gaan hier niet van de honger dood.”

De Jagersvereniging pleit voor het geschikt maken van leefgebieden, het verlaten van maaidata om uitmaaien van nesten en kuikens te voorkomen én effectieve bejaging van roofdieren in alle potentiële weidevogelgebieden en hun omgeving. “Door te jagen met kunstlicht, in een straal van 15 kilometer rondom weidevogelgebieden, kan je het broedsucces al snel verhogen. Bejagen van vossen moet daarbij mogelijk worden vanaf september tot maart. Laat je de vossenproblematiek links liggen, dan zijn andere maatregelen nutteloos”, aldus Enzerink.

Theunis Piersma draait het juist om. “Laat je biotoopverbetering achterwege dan is vossenjacht dweilen met de kraan open. Ik pleit voor onmiddellijk stoppen met het gebruik van neonicotinoïden in het landschap, hogere grondwaterpeilen en kruidenrijke vegetaties die zich laten laten maaien.”

De vos is niet de enige rover. Zwarte kraaien, hermelijnen, reigers, buizerds, wezels en steenmarters lusten ook graag weidevogels. “Het succes van roofdieren demotiveert vrijwilligers. Dat aspect moet je niet onderschatten”, aldus Enzerink.

Broedmachines inzetten en grond kopen

De Bond Friese VogelWachten (BFVW) richt een zelfstandige stichting op om agrarische grond op te kopen en in te richten voor weidevogels. Een ambitieus plan, waar veel geld voor nodig is. “Overschakelen op natuurinclusieve landbouw kost tijd. Wij willen op kortere termijn een bijdrage leveren en hopen op steun van onze 20.000 donateurs”, aldus bondsmedewerker Henk de Jong.

Het recente uitdelen van 1.500 geelgekleurde nestkappen aan loonwerkers en boeren past volgens hem bij de ambitie om weidevogels te beschermen. “Zo hopen we in de landbouw nog meer bewustwording te creëren, zeker bij ondernemers die nog niet aan natuurbeheer doen.”

De BFVW heeft daarnaast het initiatief genomen om de inzet van broedmachines te onderzoeken. De Jong: “Dat is geen structurele oplossing voor het probleem. Maar het kan helpen soorten in stand te houden.”

Hoogleraar Piersma ziet meer in een collectieve boerenaanpak, zoals in weidevogelgebied Idzega het geval is. “De gruttopopulatie stijgt er met 2 tot 3%. Dat is ontzettend knap. Het geeft aan dat er kansen liggen.” Als het aan hem ligt, is de werk- en denkwijze van de Gildeboeren in het gebied nog niet uitontwikkeld. “De precieze functies van percelen zijn nu nog te strikt gescheiden. Ik denk dat daar nog winst valt te behalen.”

Weidevogelkerngebied Idzega omvat 1.600 hectare. Er zijn straks honderden broedende weidevogelparen. Halverwege maart spot de fotograaf een tureluur.
Weidevogelkerngebied Idzega omvat 1.600 hectare. Er zijn straks honderden broedende weidevogelparen. Halverwege maart spot de fotograaf een tureluur.

Op de vraag of een hoogproductieve hightechlandbouw verenigbaar is met het behoud van weidevogels antwoordt Piersma stellig: “Nee, die landbouw is niet te verenigen met weidevogels en ook niet meer met de waarden van Nederlandse burgers, de enorme waarden van gezond land en voedsel en misschien niet eens met het behoud van de melkveehouders.”

Laatste reacties

  • koestal

    Ze willen nu het Groene Hart in Zuid -Holland ook al vol bouwen met woningen na de bouw van de Vinexwijken ,er wordt helemaal niet gedacht ,hoe het moet de kieviten en grutto,s moet,daar houden projectontwikkelaars en politici zich niet mee bezig ,dat komt wel terecht op het bordje bij de boeren. Zeg maar dag vogels !

  • koestal

    Veel goede boereniniatieven worden weer tegengewerkt door overijverige politici en ambtenaren

  • Jan-Zonderland

    Dhr. Piersma zegt dat we los moeten komen van olie en bestrijdingsmiddelen.
    Zou hij zelf ook alleen maar een fiets hebben ? Ik betwijfel het.
    Verder wordt er weer aan selectieve publikatie gedaan want ik zie in het rijtje van predatoren niet de ooievaar staan terwijl ik vaak op deze site lees dat ook die beesten een probleem zijn voor de weidevogels. Maar ja, dan moet je die ook af gaan schieten en dat is onacceptabel voor "de maatschappij".

  • frl

    Vandaag 6 veldleeuweriken bij mij op het land gezien en gehoord , vorig jaar waren ze er weer voor het eerst sinds jaren.
    Dat perceel wordt nu al een aantal jaren achter elkaar bemest met stromest 2 × per jaar en anders niets aan bemesting.

  • agd2

    Bij ons is waterstand en landgebruik niet veranderd de laatste 20 jaar,maar de weidevogels zijn wel verdwenen.Wat er wel veranderd is zijn aantallen vossen,kraaien en andere predatoren.Ik denk dat de kievitten,grutto's scholeksters en wulpen zich aanpassen aan omstandigheden en daarom zich hier niet meer laten zien.

  • DJ-D

    Meneer Piersma moet gewoon niet zo stom kletsen. Het feit dat er 120000 vossen zijn in nl tegen 30000 broedparen moet genoeg reden zijn voor de sterke achteruitgang. Als bekend is hoeveel het aantal andere rovers als kraai ooievaar marter buizerd kat etc ook nog gegroeid is de laatste jaren moet hij helemaal niet aankomen met: jamaar....

    Wees niet zo eigenwijs want er is al veel geld versmeerd met zinloze projectjes. Veel geld word er verdiend aan vogels wat wordt binnengehaald door de verkeerde als schuldigen aan te wijzen.

  • haj146

    Begin jaren 90 met minister Pronk zijn er veel landbouwgronden uit gebruik genomen. Gevolg is veel pitrussen en geen vogels. Ook vele houtsingels die aangeplant zijn zitten vol roofvogels. Dhr datema is geen voorbeeld van een Nederlandse boer. Als we allemaal weidevogel melk produceren is de markt verzadigd. Niche markt en laat het daar ook bij. Ik ben blij met alle kraaien buizerd etc. De weidevogels zijn er wel door verdreven maar ik hoef dus ook geen nesten op te sporen. Ik maai geen nesten weg want die zitten er niet meer. Prachtige vogels maar " de maatschappij" wil eenmaal niet anders.

Laad alle reacties (3)

Of registreer je om te kunnen reageren.