Home

Achtergrond 1388 x bekeken

Boeren kunnen niet om de gemeente heen

De gemeente beslist over veel zaken, zoals bedrijfsuitbreiding. Maar ook buiten het erf is het gemeentebeleid te voelen in de bedrijfsvoering.

Ruim 300 gemeenten houden woensdag 21 maart verkiezingen. Dat is belangrijker dan wellicht van te voren ingeschat. Het beleid voor de komende jaren bepaalt ook wat er wel en niet kan in de landbouw. De beslissingsruimte van de gemeente reikt soms verder dan gedacht.

Vergunningen en bestemmingsplannen

Voor bijna alle aanpassingen in de ruimte is een vergunning nodig, hiervoor klopt de boer aan bij de gemeente. Gebouwen slopen, bouwen of verbouwen, bomen kappen en soms zelfs voor het ophangen van een reclamebord moet de gemeente toestemming verlenen in de vorm van een omgevingsvergunning.

Het college van Burgemeesters en Wethouders beslist in eerste instantie of een vergunning wordt verleend of niet. De aanvraag wordt getoetst aan het bestaande bestemmingsplan en wetgeving. De bouwplannen mogen bijvoorbeeld niet buiten het vastgelegde bouwblok vallen of regels voor milieubelasting en geuroverlast overschrijden. Vooral bij het bouwen van grotere stallen is dit laatste voor omwonenden een reden bezwaar te maken tegen de vergunning. Het verstrekken van een milieuvergunning kan ook de verantwoordelijkheid zijn van de provincie.

Omgevingsvergunning: bouwen, slopen, milieu

  • Bestemmingsplan
  • Lokale duurzame energie
  • Wegen en woningen op landbouwgrond
  • Plattelandsontwikkeling
  • Veiligheid en criminaliteit
  • Gemeentelijke belasting

Beperkte speelruimte binnen bestemmingsplan

Wanneer een vergunningsaanvraag voor de bouw van bijvoorbeeld een stal niet binnen het huidige bestemmingsplan valt, kan de gemeente drie dingen doen: de aanvraag verwerpen, een uitzondering maken of het bestemmingsplan aanpassen. Binnen het bestaande bestemmingsplan heeft de gemeente dus een beperkte speelruimte. De gemeenteraad bekijkt of de nieuwe plannen passen binnen de huidige omgeving. Ook tegen dit besluit kunnen bewoners of belanghebbenden bezwaar aantekenen.

Verkiezingsposters in de gemeente Capelle aan de IJssel. Door de groeiende economie komt er meer druk te staan op landbouwgrond. Minister Ollongren riep kortgeleden gemeenten op om nieuwbouw van woningen in 'het groen' zoals natuur- en landbouwgebieden niet uit te sluiten. Gemeenten maken plannen voor nieuwe woonwijken, meestal binnen de grenzen van de bebouwing, maar in meerdere mate wordt bouwen in de polder overwogen. - Foto: ANP
Verkiezingsposters in de gemeente Capelle aan de IJssel. Door de groeiende economie komt er meer druk te staan op landbouwgrond. Minister Ollongren riep kortgeleden gemeenten op om nieuwbouw van woningen in 'het groen' zoals natuur- en landbouwgebieden niet uit te sluiten. Gemeenten maken plannen voor nieuwe woonwijken, meestal binnen de grenzen van de bebouwing, maar in meerdere mate wordt bouwen in de polder overwogen. - Foto: ANP

Duurzame energie

Duurzaamheid is een steeds belangrijker onderwerp, belangrijker dan boeren zich wellicht realiseren. De invloed op het bedrijf kan groot zijn. Zo wordt het gebruik van fossiele brandstoffen langzaam maar zeker ingeperkt: nieuwe woonwijken worden gasloos en gemeentelijke voertuigen rijden elektrisch.

Veel gemeenten hebben een jaartal in gedachten om ‘energieneutraal’ te zijn: binnen de gemeentegrenzen wordt dan net zo veel energie gebruikt als opgewekt. Niet alleen de groene partijen kiezen voor een duurzamer gemeentelijk beleid. Duurzame energie is ook in de partijprogramma’s van bijvoorbeeld de lokale VVD beland.

Veel gemeenten kiezen voor het lokaal produceren van zonne- en windenergie. De geluidsoverlast en landschapsvervuiling die windmolens met zich meebrengen zorgen vaak voor tegenstand. In een aantal gemeenten in Groningen en Gelderland worden, bij wijze van proef, kleine windmolens geplaatst in het buitengebied.

Zonnepanelen op het dak van de stal

Zonnepanelen op het dak van de stal kan in de meeste gemeenten binnen het bestaande bestemmingsplan. Dit ligt anders met de aanleg van zonneweides. Projectontwikkelaars pakken graag hun kans bij braakliggende terreinen, maar ook landbouwgrond is onder sommigen in trek. Daarover bestaat nogal wat discussie, zoals in het Noord-Hollandse Schagen. De gemeente kreeg de laatste periode een vijftal aanvragen en werkt nu aan een beleid over zonneparken.

Strijd tussen gemeente en provincie

Gemeente en provincie hebben soms opvallende tegengestelde belangen. Een treffend voorbeeld waarbij het gemeentelijke en het provinciale beleid niet matchen is te vinden in het Noord-Brabantse Oss. De gemeente brengt het bestemmingsplan in stelling tegen de verleende milieuvergunning door de provincie.
Al een aantal jaren zet Noord Brabant in het verduurzamen van de veehouderijsector. Een van de kernpunten in dat beleid is de aanpak van het mestoverschot. De insteek van Noord-Brabant is dat het teveel aan mest op een schone en veilige manier, dicht in de buurt verwerkt moet kunnen worden. De provincie wil daarom dat de mestverwerking gecentraliseerd wordt op een aantal plekken in de provincie.

Met Minerale Afzet Coöperatie Elsendorp (Mace) had de provincie afspraken gemaakt om zich niet in het buitengebied te vestigen maar op een industrieterrein. Mace probeert al sinds 2008 een geschikte locatie te vinden voor de mestverwerkingsinstallatie. Uiteindelijk viel het oog op het industrieterrein Elzenburg in Oss. De vestiging van de fabriek op het industrieterrein in Oss past helemaal in het provinciale beleid. De door Mace wil een fabriek in Oss die geschikt is voor de opwerking van 500.000 ton drijfmest naar hoogwaardige, organische meststoffen voor de land- en tuinbouw in- en buiten Europa. Van de aangevoerde 500.000 ton blijft zo na scheiding en afvoer van schoon water circa 70.000 ton geconcentreerde meststof over.

De vestiging van Mace in Oss zou op zich geen probleem mogen zijn omdat op het industrieterrein de milieucategorie 5 geldt, dat maakt zware industrie mogelijk. Wel is in rechterlijke procedures de milieuvergunning geschorst door het ontbreken van een onderzoek naar de milieueffecten.

In juli 2017 waren de bestuurders van de provincie Noord-Brabant trots over de beslissing te komen tot een versnelde transitie van de veehouderij. Centrale mestverwerking is daarbij een belangrijk onderdeel. Onaangenaam verrast was milieu-gedeputeerde Johan van den Hout toen in september tijdens een besloten raadsvergadering Oss besloot een voorbereidingsbesluit te nemen voor het industrieterrein Elzenburg. Daarmee wil Oss alle omgevingsvergunningen aanhouden die nu wel binnen het bestemmingsplan voor Elzenburg passen, zoals Mace. Ondertussen werkt de gemeente aan een nota met uitgangspunten voor mestverwerking binnen de gemeentegrenzen. Duidelijk is dat Oss bij de provincie aandringt op een MER. Zonder MER ziet Oss de komst van Mace eigenlijk niet zitten.

Verdere verstening van het platteland

De bevolking groeit en er is krapte op de huizenmarkt. De komende jaren zullen er dus flink wat huizen bijgebouwd moeten worden. Minister Ollongren van Binnenlandse Zaken riep onlangs gemeenten nog op om de mogelijkheden om ‘in het groen’ te bouwen niet uit te sluiten. Veel gemeenten willen zoveel mogelijk binnen de bestaande dorpen en steden bouwen, maar dit is niet altijd mogelijk. Vooral in het Groene Hart overwegen gemeenten om polders op te offeren voor woningbouw.

In de Zuid-Hollandse gemeente Zuidplas is zelfs het idee ontstaan om een heel nieuw dorp met 17.000 woningen te bouwen in de polder tussen de A12 en A20. Hetzelfde geldt voor de toenemende verkeersdrukte; vastlopende dorpen en steden kunnen worden ontlast door randwegen, ook hiervoor zullen boeren land moeten inleveren.

De nieuwbouw of verbouw van een stal of schuur moet door de gemeente worden goedgekeurd in de vorm van een omgevingsvergunning. - Foto: Bert Jansen
De nieuwbouw of verbouw van een stal of schuur moet door de gemeente worden goedgekeurd in de vorm van een omgevingsvergunning. - Foto: Bert Jansen

Leegstaande stallen en schuren slopen voor woonruimte

In andere delen van Nederland, zoals Noordoost-Friesland en de Achterhoek, loopt de bevolking juist terug. Gemeenten werken aan maatregelen om het platteland leefbaar te houden ondanks toenemende leegstand. Zo is het in de gemeente Buren mogelijk om leegstaande stallen en schuren te slopen en de ruimte te gebruiken voor een vrijstaande woning in het buitengebied. De Brabantse gemeente Someren kiest ervoor om andere bedrijfsvoering, zoals recreatie of toerisme, mogelijk te maken op voormalige boerenbedrijven. Minder bevolking zorgt ervoor dat het platteland aantrekkelijker wordt voor criminaliteit. Het waarborgen van deze veiligheid is ook een verantwoordelijkheid van de gemeente.

Onroerendzaakbelasting (OZB)

Elke eigenaar of gebruiker van een pand moet Onroerendezaakbelasting (OZB) betalen. Over landbouwgrond, natuurgebieden en kassen wordt geen OZB geheven. De gemeenteraad beslist in de begrotingsbehandeling hoe hoog de OZB-tarieven zijn, daarbij wordt onderscheid gemaakt in drie groepen: woningeigenaren, eigenaren van bedrijfspanden en gebruikers van bedrijfspanden. Ongeveer een zesde deel van het gemeentelijk budget komt uit de zak van bewoners en ondernemers, in de vorm van OZB.

Politieke partijen hebben hun plannen voor de komende vier jaar bekendgemaakt, het doornemen van deze partijprogramma’s leert wat de plannen zijn die de plaatselijke landbouw kunnen beïnvloeden.

Provincie kan gemeente overrulen

Alternatieve energiewinning zoals wind- en zonne-energie spelen een steeds belangrijkere rol. Vooral voor windenergie bestaan al veel regels. Gemeenten kunnen zelf klimaat- en energiebeleid ontwikkelen en hierin bepalingen opnemen over windenergie. Ook kan een gemeente in bestemmingsplannen al rekening houden met potentiële windenergieprojecten.

Niet alle gemeenten zien mogelijkheden voor windenergieprojecten op hun grondgebied of hebben andere redenen het niet binnen hun gemeentegrenzen te willen. Bijvoorbeeld bezwaren van omwonenden of de aanwezigheid van natuurgebieden kunnen voor de lokale politiek reden zijn om geen windenergieprojecten uit te voeren.

Toch wordt het opwekken van energie door wind zo belangrijk gevonden dat gemeentes verplicht kunnen worden mee te werken aan een provinciaal windenergiebeleid. Sinds de inwerkingtreding van de Crisis- en herstelwet in 2010 zijn de Provinciale Staten verplicht om via een provinciaal inpassingsplan windmolenparken (5-100 MW) in te passen. Deze verplichting gaat alleen gelden als een gemeente een verzoek van een initiatiefnemer voor een dergelijk park heeft gekregen om het bestemmingsplan te wijzigen ten behoeve van een windmolenpark en de gemeente dit vervolgens heeft afgewezen. De provincie neemt in een dergelijk geval het bevoegd gezag van de gemeente over.

Eric Beukema en Lydia van Rooijen

Of registreer je om te kunnen reageren.