Home

Achtergrond

Trends 2018: Boer tussen emotie en algoritme

Wat zijn de trends van 2018? Technologie is dé motor achter veranderingen van nu. Zelfredzame apparaten nemen het land over. Maar houden boer en burger dat wel bij?

Wie de diverse trendwatchers volgt die Nederland rijk is, kent het verhaal: technologie is dé motor achter veranderingen op bijna elk terrein, ook dat van de landbouw. Dat is al jaren zo, maar de veranderingen gaan zo snel dat elk jaar weer nieuwe doorbraken geeft die mensen opnieuw in vervoering brengen.

De eerste generatie robots is nu wel ingeburgerd. Denk aan de melk-, de voer- en de mestrobot, en voor consumenten de maairobot. De jongste generatie apparaten heeft een nieuwe eigenschap: ze zijn niet alleen zelfrijdend maar ook zelflerend. Ze leren van ervaringen, net als mensen. Algoritme is het nieuwe toverwoord. Noem het maar een formule, een recept dat zichzelf voortdurend verbetert.

Wat zijn dé agrarische trends van 2018? Boerderij zet ze op een rij. – Foto: Michel Velderman

Dataïsme

De Israëlische bestsellerauteur Yuval Noah Harari (Homo Sapiens, Homo deus), ziet in algoritmes hét sleutelwoord voor een toekomst waarin de mens op alle fronten de natuur de baas is geworden: geen honger meer, geen ziektes, en zelfs geen eindig leven meer. Een in alle opzichten maakbare wereld, met als uitdaging: hoe om te gaan met apparaten die slimmer zijn dan wij zelf? Hij spreekt van ‘dataïsme’ als de nieuwe wetenschap.

Deze historicus stelt tegenover doemdenkers een enorm vooruitgangsgeloof en vindt daarin breed weerklank. Bijvoorbeeld van innovatiedeskundige Jim Stolze (zie kader hieronder). Voor de landbouw is dat dubbel relevant; positief maar ook mogelijk negatief. Boeren doen hun voordeel met technische doorbraken. Maar juist deze vooruitgangsoptimist is uiterst kritisch op de landbouw, met name de veehouderij. De nieuwe, cleane wereld van zelfdenkende robots, ledlicht en hippe groenteshakes lijkt te botsen met veehouderij zoals we die nu kennen. De vleesconsumptie neemt nog altijd af.

Technologie zet wereld op de kop

Baanbrekende technologieën zetten de wereld op zijn kop en ze zijn allemaal super-relevant voor de agrosector. Dat zegt Jim Stolze, een trendwatcher op het gebied van technische innovaties. 


Jim Stolze. - Foto: Koos Groenewold
Met een aansprekend voorbeeld illustreert hij hoe snel de ontwikkelingen kunnen gaan. Begin jaren 2000 werd het menselijk DNA in kaart gebracht. Dat was toen een miljardenproject van de Amerikaanse overheid. Nu kun je per post wat spuug opsturen naar een commercieel bedrijf en voor minder dan € 200 krijg je per email je hele genoom teruggestuurd.

Binnenkort wordt het zelfs gratis, verwacht Stolze, om je DNA te sequensen. Sterker, je krijgt geld toe. In ruil geven farmaciebedrijven dan bijvoorbeeld ongevraagd gezondheidsadvies.

Stolze, onlangs op een congres van Proagrica, noemt ook de Crispr/Cas-gentechnologie, nieuwe vormen van opslag van (zonne-)energie, robotica, kunstmatige intelligentie en blockchains als terreinen waar snelle doorbraken de wereld veranderen.

Kansen ontwaren

De kunst voor ondernemers is om kansen te ontwaren. bijvoorbeeld met cryptocurrency. “De bitcoin trekt nu alle aandacht. De koers ervan zal vast een keer instorten, maar de blockchainbusiness zal dat zeker niet doen. Als ik nu iets eet, weet ik niet wat er in zit. Met blockchains is die info allemaal aanwezig. Ze maken de voedselketen transparant.”

Kunstmatige intelligentie is een ander terrein waar revolutionaire ontwikkelingen gaande zijn. Volgens Stolze is de volgende stap hierin: algoritmisering. “De lerende machine komt eraan.” Machines die leren van hun fouten en snel veel informatie kunnen verwerken, leveren betere prestaties dan mensen.

Precisielandbouw

Traditiegetrouw brengt Boerderij aan het begin van het jaar in kaart welke trends er spelen op het gebied van landbouw. Jaar in jaar uit staat precisielandbouw hoog bovenaan. Dat blijft zo. Niet voor niks is Boerderij nu zelf betrokken bij een groot project – de Nationale Proeftuin Precisielandbouw – waarin bedrijven daar zelf mee aan de slag gaan.

Maar er is meer. De hightechlandbouw die gebruik maakt van datastromen, satellieten en verfijnde techniek wordt zo veelvormig dat ze niet meer in één woord te vangen is. Ze krijgt meerdere gezichten en vertakt zich tot diep in de praktijk. Zo is nu de pulserende spuitdop aan het doorbreken. En gaat de toepassing van drones in de praktijk steeds verder, bijvoorbeeld om onkruidplantjes individueel in beeld te brengen en vervolgens aan te pakken.

Markten in mineur

Dat gaat allemaal om techniek en mooie nieuwe spullen. Er is meer gaande op het boerenerf. Allereerst het geld, het inkomen. Niet voor niks staat ‘markt’ bovenaan in de lijst van trends van dit jaar. Vorig jaar beleefde bijna elke sector hoge prijzen. Het leidde tot de even unieke gebeurtenis dat er gemiddeld meer dan marktconform werd verdiend, zoals Wageningen Economic Research (WER) in december bekendmaakte. Voor het eerst in de geschiedenis kregen boeren (gemiddeld!) een echt loon per uur.

Nu staan de seinen anders. De prijzen dalen. De inkomens komen onder druk. De druk op de ondernemer zal daardoor ook toenemen. En die was al niet gering. Een van de trends die in deze special belicht wordt, is de opkomst van coaches in de agrarische sector.

Het vak van boer wordt steeds moeilijker. Je moet ondernemer zijn, vakman, je omgeving te vriend houden, liefst ook nog een goede handelaar zijn die de markt kent. En intussen ook nog precies weten hoe je met een steeds ingewikkelder regelstelsel om moet gaan. En tot slot moet je je verweren tegen alle mogelijke kritiek van buiten, bijvoorbeeld tegen het beeld dat elke boer een mogelijke fraudeur is. De mentale druk wordt zo wel erg hoog.

Vergrijzing

Evenzo neemt het verschil in rendement tussen bedrijven toe; teken dat niet elke ondernemer ontwikkelingen even goed op weet te pakken. Intussen vergrijst de agrarische bevolking. Voor het eerst is de gemiddelde leeftijd van agrarische bedrijfshoofden gestegen tot gemiddeld meer dan 55 jaar, blijkt uit nieuwe cijfers van het CBS. De groep bedrijfshoofden jonger dan 25 is nagenoeg verdwenen.

Daar tegenover staan 10.000 boeren en tuinders ouder dan 65 (van de totaal 60.000 die het CBS nog altijd telt).

Er zijn verschillende oorzaken van de vergrijzing. Voor een deel wil de jonge generatie zich niet meer binden aan het agrarisch bedrijf. Te veel druk, en wie weet te zwaar of te vies werk. Een andere oorzaak zit hem in gebrek aan perspectief. Nog een andere, en deze wordt steeds belangrijker, is dat het financieel steeds moeilijker wordt om het bedrijf over te nemen.

Het traditionele familiebedrijf komt nog meer onder druk te staan

Dit speelt al jaren, maar wordt vaker echt een probleem dat om totaal nieuwe oplossingen vraagt. Zoals een nieuwe bedrijfsvorm, met meerdere eigenaren. Het traditionele familiebedrijf komt daarmee nog meer onder druk te staan. Tegelijk verwachten sommigen juist dit jaar een stoppersgolf, onder meer vanwege de invoering van de fosfaatrechten die dan een soort uittreedbonus zijn.

Maatschappelijke acceptatie

Tot slot terug naar de maatschappelijke acceptatie. Daar schuurt het aan alle kanten en dat is niet meer alleen een probleem van de intensieve veehouderij. De rundveehouderij staat volop in de schijnwerpers en ook de akkerbouw heeft kopzorgen van de steeds lastiger middelendiscussie.

Nieuwe ontwikkeling is dat het de afnemers zijn, de supermarkten of voedselverwerkers die het voortouw nemen om de keten achter zich te conformeren aan de consumenteneisen. Duitsland loopt daarin voorop. Denk aan de gentech- en sojavrije melkketens die daar opgezet worden. In Nederland is de Duitse supermarkt Lidl in zee gegaan met Kipster, een nieuw concept voor duurzame legkippenhouderij. Als dit echt doorbreekt, is het een inspirerend voorbeeld voor de rest.

Ecomodernisme versus natuurinclusieve landbouw

Landbouw heeft hoe dan ook effect op de omgeving, ook negatieve. Grote vraag is hoe je die effecten zo klein mogelijk houdt. Twee opvattingen botsen. De ene zegt: boer zo intensief mogelijk, dan heb je per kilo product de minste milieuschade: het ecomodernisme. Daar tegenover staan voorstanders van extensieve landbouw. Zij willen de effecten per hectare klein houden en landbouw willen combineren met natuur: de natuurinclusieve landbouw.


Hidde Boersma. - Foto: Koos Groenewold
Journalist en bioloog Hidde Boersma is in korte tijd bekend geworden als pleitbezorger van de eerste. Technologie ziet hij niet als bedreiging maar als kans om de landbouw duurzamer te maken, zei hij onlangs op een congres van Proagrica. Wereldwijd zijn er enorme arealen die veel minder produceren dan mogelijk. Krik je daar de productie op, dan is er minder grond nodig. Die kun je aan de natuur overlaten. Functies scheiden dus.

Alleen voor Nederland ligt het anders, zo blijkt. Veel natuur is hier ontstaan in co-evolutie met de landbouw. Deze natuur verdwijnt zowel bij verdere intensivering als bij totale extensivering.

 

Bekijk alle trends:

Of registreer je om te kunnen reageren.