Home

Achtergrond 2 reacties

2018: jaar van droogte, neonicotinoïden, I&R en fosfaat

De zomer leek oneindig te duren; regen bleef uit en de droogte raakte de hele sector. 2018 beloofde het jaar van de fosfaatrechten te worden en heeft dat ook waargemaakt. Een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen.

Januari

  • Het jaar begon traditiegetrouw met de bekendmaking van de exportcijfers. Nederland was opnieuw de grootste exporteur van Europa, met wederom een nieuw record: bijna € 92 miljard.
  • De pootgoedsector maakt zich ondertussen zorgen over aaltjes, in 2017 is in 8% van de percelen chitwoodi ontdekt. De sector wil een ander beleid van de NVWA, maar de autoriteit handhaaft de quarantaine-status van deze ziekte.
  • Na het goede nieuws van de export nog meer goed nieuws: de melkveesector zit onder het fosfaatplafond. De eerste fosfaatrechten gingen voor ongeveer €200 per kilo van de hand.
  • In dezelfde Kamerbrief als de definitieve fosfaatproductie, doet een nieuwe term zijn intrede: de ‘tweelingtruc’. Boeren zouden een geboren kalf van een vaars toeschrijven aan een andere koe als tweede kalf, zodat de vaars als jongvee geregistreerd bleef. Vanwege deze fraudevermoedens zijn 45 bedrijven geblokkeerd. De verontwaardiging is groot. De sector moet op het matje komen bij de minister. LTO-voorzitter Marc Calon gaat er hard in en noemt de fraude ‘onprofessioneel, asociaal en dom’ op televisie. De potentiële gevolgen van het nieuws zijn groot, Schouten vreest voor de derogatie.

Februari

  • Als het stof neer lijkt te dalen en er duidelijkheid komt over hersteltermijnen en andere gevolgen voor de geblokkeerde bedrijven, volgt op 8 februari een volgende schok in wat later de I&R-affaire werd. 2.100 bedrijven worden in 2 dagen tijd geblokkeerd.
    De gegevens in I&R zijn vergeleken met de MPR-gegevens, die via CRV gevorderd zijn. Verschillen tussen beide administraties levert een blokkade op. Geen koe of kalf mocht het erf op of af. Melklevering gaat wel gewoon door. Wederom ongeloof in de sector. Nog diezelfde middag belt een veehouder naar de redactie van Boerderij: “Mijn bedrijf is geblokkeerd, maar de fout zit niet bij mij.” En hij blijkt niet de enige.
    Veel boeren laten aan de media en belangenbehartigers weten dat ze onterecht geblokkeerd zijn. Al snel worden de eerste 150 bedrijven gedeblokkeerd, en zegt Schouten de onterechte blokkades vervelend te vinden.
    Boeren die zeggen onterechte geblokkeerd te zijn, zien dat niet alle meldingen in managementsystemen en/of Rendac, goed zijn doorgekomen in I&R. Dat zorgt voor de afwijkingen in de administratie, met voor honderden boeren een bedrijfsblokkade als gevolg. In een interview met Boerderij, eind februari, zegt Schouten dat ze de impact van de I&R-affaire op de melkveesector heeft onderschat. Excuses maakt ze niet, de correctheid van I&R heeft topprioriteit. Het ministerie moet ingrijpen en bedrijven blokkeren, is haar redenering. ‘I&R moet op orde’, is Schoutens mantra.
  • In Groningen maken boeren zich druk om de gaswinning. Door de aardbevingen hebben ze schade aan mestkelders, percelen en gebouwen. Een groep gaat met trekkers naar Den Haag om te protesteren tegen de aardgaswinning.
  • Een nieuw hoofdstuk in de discussie rondom neonicotinoïden. De Europese voedselveiligheidsautoriteit Efsa stelt op basis van nieuwe rapporten dat imidacloprid, clothianidine en thiamethoxam, gevaarlijk voor bijen kunnen zijn.
Voorafgaand aan een Tweede Kamerdebat over fosfaatrechten protesteren boeren en boerinnen tegen het beleid. Actiegroep Innovatief uit de Knel schat dat er honderden bedrijven zijn voor wie de komst van het stelsel problematisch is. De actiegroep heeft meerdere keren bij het ministerie aangeklopt om extra fosfaatruimte, zonder resultaat. - Foto: Fred Libochant
Voorafgaand aan een Tweede Kamerdebat over fosfaatrechten protesteren boeren en boerinnen tegen het beleid. Actiegroep Innovatief uit de Knel schat dat er honderden bedrijven zijn voor wie de komst van het stelsel problematisch is. De actiegroep heeft meerdere keren bij het ministerie aangeklopt om extra fosfaatruimte, zonder resultaat. - Foto: Fred Libochant

Maart

  • Het bijenrapport in februari is reden voor de Europese Commissie om opnieuw te kijken naar de neonicotinoïden. De term ‘bijengif’ wordt in de media vaak gebruikt als synoniem voor de moeilijke naam neonicotinoïde. De roep om een verbod uit het Europees Parlement klinkt. Niet veel later komt er een voorstel om de werkzame stoffen te verbieden, in alle open teelten. Gebruik in de kas mag dus nog wel.
  • In het fosfaatdossier is er onduidelijkheid over de rechten en plichten van vleesveehouders. Eind maart blijkt dat er een vrijstellingsregeling moet komen voor het rechtenstelsel.
  • De jaarlijkse oogstramingen van het CBS worden ter discussie gesteld in de Tweede Kamer. De informatie zou de prijs beïnvloeden. Akkerbouwers vinden dat deze cijfers ook later dan oktober gepubliceerd mogen worden.
  • Na uitbraak van vogelgriep op een bedrijf in Biddinghuizen, wordt de landelijke ophokplicht voor pluimvee deels ingetrokken. Alleen in regio’s waar het risico hoog wordt geschat, blijft de ophokplicht van kracht.
  • Het bemestingsseizoen op gras gaat van start zonder duidelijkheid over de derogatie. Eind maart komt toch het voorstel van de Europese Commissie. Nederland krijgt derogatie voor 2 jaar, in plaats van de eerdere termijn van 4 jaar. De Europese Commissie vindt namelijk dat Nederland aan de slag moet met mestfraude. De stikstof- en fosfaatplafonds blijven ook een landelijke voorwaarde.

April

  • De positie van de boer in de voedselketen moet worden versterkt, maar hoe is nog even de vraag. De Europese Commissie begint hieraan door oneerlijke handelspraktijken te verbieden.
  • FrieslandCampina komt met een plan om de melkaanvoer te remmen. Bedrijven mogen maar 1,5% groeien op jaarbasis. Voor meer wordt de boer 10 cent per kilo gekort. Ook FrieslandCampina komt met een duurzame zuivellijn.
  • Commissie Grondgebondenheid komt met een advies voor de melkveehouderij. Bedrijven moeten in 2025 minimaal 65% van de eiwitbehoefte van eigen land of van land in de buurt halen.
  • Duizenden boeren gaan dit jaar naar de rechter. Vanwege fosfaatrechten, vergunningen of anderszins. Om alle boerenrechtszaken aan te kunnen, moet het College van Beroep voor het Bedrijfsleven extra capaciteit vinden.
  • De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur adviseert het kabinet om voor te sorteren op krimp van de veestapel. Ondanks alle innovatieve oplossingen worden klimaatdoelen niet gehaald, is hun motivatie. De overheid moet hier via het voedselbeleid op voorsorteren, om te voorkomen dat er op termijn hard ingegrepen moet worden.
  • Eind april is het verbod op het gebruik van neonicotinoïden definitief. Het verbod treedt vrijwel direct in werking, met een opgebruiktermijn van 6 maanden betekent dat dus dat 2018 het laatste jaar met gebruik van neonicotinoïden in de akkerbouw.
    De sector maakt zich grote zorgen, vooral voor de pootgoed- en suikerbietenteelt zijn er vragen over de alternatieven voor het gebruik van neonicotinoïden om luizen te bestrijden.

Mei

  • In Groningen en Drenthe valt in een paar uur tijd tientallen millimeters neerslag uit de lucht. Een paar dagen later zijn er modderstromen en blankstaande percelen in Zuid-Nederland.
  • De deur naar neonicotinoïden lijkt nog op een kier te staan. Een aantal Europese landen, Denemarken, Roemenië, Bulgarije, Litouwen, Hongarije, Finland, Letland en Estland, heeft een ontheffing voor het gebruik van neonics als zaadcoating aangevraagd. Dat deden ze ook in 2013, toen op Europees niveau het gebruik van neonicotinoïden in zonnebloemen, mais en koolzaad werd verboden. De landen stellen dat er geen goede alternatieven zijn.
    LTO en Cosun zien ook wel iets in een derogatie-positie voor Nederland op dat gebied. Later verlenen ook Polen en België een tijdelijke toelating voor het gebruik van neonicotinoïden als zaadcoating in de bietenteelt.
Flinke hoosbuien in mei zorgden voor blankstaande percelen. Akkerbouwers moesten opnieuw aardappelen poten. Dit staat in schril contrast met de droogte die de rest van het jaar domineerde. - Foto: Koos van der Spek
Flinke hoosbuien in mei zorgden voor blankstaande percelen. Akkerbouwers moesten opnieuw aardappelen poten. Dit staat in schril contrast met de droogte die de rest van het jaar domineerde. - Foto: Koos van der Spek

Juni

  • Commissie Sorgdrager oordeelt hard over de afhandeling van de fipronil-crisis. De overheid, NVWA en bedrijven zijn tekort geschoten bij de aanpak van de crisis, die de eiersector zwaar getroffen heeft in 2017.
  • Voor het toekomstige Gemeenschappelijk Landbouwbeleid komt 5% minder budget beschikbaar. Vooral grote bedrijven gaan er in inkomenssteun uit Europese subsidies op achteruit. Lidstaten moeten zelf meer ruimte krijgen om eigen beleid rondom het GLB te maken.
  • In het fosfaatdossier speelt een groep knelgevallen in op de publieke opinie. Een brandbrief verschijnt in de media. In een reactie hierop zegt schouten opnieuw naar Brussel te gaan om navraag te doen over extra ruimte voor deze boeren.
Het beeld van een werkende beregeningsinstallatie overheerst de zomer. Waar mogelijk probeerden akkerbouwers en veehouders hun percelen nat te houden. Zo konden akkerbouwers een deel van hun opbrengsten redden. - Foto: Hans Prinsen
Het beeld van een werkende beregeningsinstallatie overheerst de zomer. Waar mogelijk probeerden akkerbouwers en veehouders hun percelen nat te houden. Zo konden akkerbouwers een deel van hun opbrengsten redden. - Foto: Hans Prinsen

Juli

  • Gecombineerde luchtwassers worden gedegradeerd, omdat deze volgens een WUR-rapport minder geur en ammoniak zouden reduceren. Voor uitbreidende intensieve veehouders betekent dat er extra maatregelen moeten worden genomen voor de vergunning.
  • Voor de varkenshouderij ligt er € 200 miljoen op de plank bij het ministerie voor de warme sanering. De eerste duidelijkheid hierover komt begin juli: er is €120 miljoen voor de opkoop van varkensbedrijven. € 60 miljoen gaat naar innovatie, ook voor de pluimvee-en melkgeitenhouderij.
  • De landbouw moet in 2030 3,5 megaton CO2 minder uitstoten, is bepaald in het regeerakkoord. De eerste plannen daarvoor zetten in op technische maatregelen. Krimp van de veestapel is geen optie. De plannen zijn volgens sectorvertegenwoordigers ‘te doen’, een grote zorg is nog de kostenverdeling.
  • Voor sommige boeren is de eerder genoemde mei-regen de laatste goede bui in het groeiseizoen geweest, want in de weken erna valt bijna geen regen van betekenis meer. In juli beginnen boeren zich af te vragen waar de regen blijft. Akkerbouwers grijpen naar de beregeningsinstallatie indien mogelijk. Met de aanhoudende droogte zien waterschappen de standen in sloten, beken en rivieren dalen. Beregeningsverboden worden in veel regio’s afgekondigd. Melkveehouders zagen in de tussentijd de mestputten vollopen. De Nederlandse Melkveehouders Vakbond (NMV) vroeg eind juli om 6 weken langer te mogen bemesten vanwege de droogte. Iets later sluiten ook LTO en POV zich aan bij de roep om een langere bemestingsperiode, al pleiten zij voor een verlenging van 2 weken.

Augustus

  • Het Nederlandse besluit om dergelijke droogtemaatregelen laat lang op zich wachten. De minister wilde wachten op een advies van de Commissie van Deskundigen Meststoffenwet. Uiteindelijk besluit Schouten om de bemestingsperioden te verlengen op bouw- en grasland. De bemestingsperiodes worden 2 of 4 weken verlengd. De vraag van de Akkerbouw vakbond om de droogte tot ramp uit te roepen, leidt tot niets. De minister wil ook geen gebruik maken van de mogelijkheid om GLB-gelden gedeeltelijk eerder uit te betalen.
  • De zomer was in cijfers net iets minder droog dan recordjaar 1976. Het landelijk neerslagtekort lag rond de 350 millimeter. Vanwege de droogte zetten al veel boeren vroeg de hakselaar in de mais, sommigen zelfs al in de eerste helft van augustus. Veel planten zijn nog geen anderhalve meter hoog en hebben geen of kleine kolven.
  • Naar aanleiding van de I&R-affaire wil Schouten dat I&R ‘robuuster’ wordt, ze doet voorstellen voor kortere meldtermijnen en hogere boetes.
Verdroogde percelen mais werden vervroeg geoogst. Dus waren in augustus al gehakselde percelen te zien. - Foto: Hans Prinsen
Verdroogde percelen mais werden vervroeg geoogst. Dus waren in augustus al gehakselde percelen te zien. - Foto: Hans Prinsen

September

  • Het Planbureau voor de Leefomgeving komt met de 2-jaarlijkse Balans van de Leefomgeving. Conclusie: het landbouw- en voedselbeleid moet drastisch anders.
  • De Afrikaanse Varkenspest (AVP) waart al even rond in Oost-Europa, maar dan wordt de ziekte plots bij wilde zwijnen in de Belgische provincie Luxemburg gevonden. De schrik zit er goed in bij Belgische en ook Nederlandse varkenshouders, voor AVP is nog altijd geen vaccin.
  • Maanden na het begin van de I&R-affaire is nog altijd niet duidelijk hoeveel bedrijven nu gefraudeerd hebben.
  • Minister Schouten kondigde al voor de zomer aan met een toekomstvisie voor de landbouw te komen. Ze presenteert een pleidooi voor kringlooplandbouw, maar hoe boeren dit precies moeten doen, is nog niet concreet.
  • Minister schouten doet nog eens een schepje bovenop de Europese wensen om de macht van de boer in de keten te versterken. Ze zou willen pleiten voor een campagne waarin duidelijk wordt wat de supermarkt betaalt aan een boer voor zijn product.
  • POV maakt zich zorgen over ontwikkelingsruimte in de varkenshouderij. De opgekochte rechten uit de warme sanering moeten beschikbaar blijven voor de sector, vindt de belangenbehartiger. Tegelijkertijd trekt ook de melkveesector aan deze fosfaatruimte; varkensrechten omzetten in melkveefosfaat kan een oplossing zijn voor knelgevallen, vinden belangenclubs.

Oktober

  • De oogst verloopt stoffig. Voor sommigen is het zelfs nodig om te beregenen tijdens het rooien. De impact van de droogte op de sector is groot: de opbrengsten van aardappelen, uien en bieten zijn fors lager.
  • Ingrid Jansen en Eric Douma, het voorzittersduo van de POV, geven een signaal aan hun achterban door 2 weken voor hun aankondigde vertrek per direct op te stappen. Beiden constateren dat enkele leden het niet eens zijn met de collectieve koers die is gekozen.
  • De NVWA vindt bruinrot in partijen pootgoed in Friesland, Groningen en Noord-Holland. Pootgoed beregenen met oppervlaktewater mag vanwege bruinrot niet. Hoe de bacterie precies in het pootgoed terecht is gekomen, is niet duidelijk.
  • De vrijstellingsregeling van fosfaatrechten voor vleesveehouders is definitief, maar daarmee is deze sector nog niet van de fosfaatperikelen af. Velen wachten nog op een herbeschikking, voor ze besluiten zich al dan niet aan te melden voor de regeling.
  • De korte looptijd van deze nieuwe derogatie zorgt ervoor dat minister Schouten al in oktober bezig moet om de derogatie na 2019 te regelen. Daarbij wil Schouten ook proberen om derogatie bij wintertarwe te krijgen. Ook denkt de minister alvast na over de daaropvolgende periode, vanaf 2022.
POV-voorzitter Ingrid Jansen en vice-voorzitter Eric Douma kondigden al in september aan om per 1 november te stoppen bij de POV. 2 weken voor die einddatum stapte het duo per direct op, vanwege onenigheid tussen varkenshouders bij de belangenbehartiger. "Ze willen gewoon niet samen optrekken", aldus Jansen. - Foto: Van Assendelft Fotografie
POV-voorzitter Ingrid Jansen en vice-voorzitter Eric Douma kondigden al in september aan om per 1 november te stoppen bij de POV. 2 weken voor die einddatum stapte het duo per direct op, vanwege onenigheid tussen varkenshouders bij de belangenbehartiger. "Ze willen gewoon niet samen optrekken", aldus Jansen. - Foto: Van Assendelft Fotografie

November

  • De Europese APK-plicht ging officieel in mei in, maar nu zijn de partijen het eindelijk eens over het invoeren van een kentekenplicht, met bijbehorende APK op trekkers. Vanaf 2025 moeten alle trekkers met een constructiesnelheid van meer dan 40 km/u een kenteken hebben.
  • Het Programma Aanpak Stikstof (PAS) is na 3 jaar horten en stoten onder zware druk komen te staan. Een uitspraak van het Europese Hof van Justitie in Luxemburg hield het systeem in stand, maar stelde wel zware eisen aan de onderbouwing ervan. De staat en de provincies moeten hard aan de slag om het fundament onder het PAS te versterken.
  • Minister Schouten wil invulling geven aan de kringloopvisie door in gesprek te gaan met boeren. Dat doet ze in Driebergen in een debat waar 300 boeren aanwezig zijn. De spanning in het fosfaatdossier loopt op. Een hogere generieke korting instellen om knelgevallen te helpen, wil Schouten niet. Ook de fosfaatbank gaat voorlopig nog niet open. Wel zegt de minister het systeem gewoon te willen handhaven.
  • Een volgende aflevering in de warme sanering varkenshouderij: de varkensrechten worden voor de marktprijs opgekocht.
Foto 6: In de melkveestal van een biologisch-dynamisch bedrijf presenteerde minister Carola Schouten haar toekomstvisie voor de landbouw. De minister wil voor de uitwerking van deze kringloopvisie in gesprek met boeren. - Foto: ANP
Foto 6: In de melkveestal van een biologisch-dynamisch bedrijf presenteerde minister Carola Schouten haar toekomstvisie voor de landbouw. De minister wil voor de uitwerking van deze kringloopvisie in gesprek met boeren. - Foto: ANP

December

  • Provincie Brabant komt met een subsidie om intensieve veehouders tegemoet te komen bij een omschakeling naar een dierenwelzijnsconcept, zoals Beter Leven. Veehouders hebben meer obstakels bij het uitbreiden van hun bedrijf dankzij de eisen die de provincie aan stallen stelt.
  • Boeren in Noord-Holland gaan met trekkers naar het provinciehuis om te protesteren tegen veenweideplannen.
  • Opnieuw klinkt een roep om veranderingen in de landbouw. Dit keer van het college van Rijksadviseurs in het Panorama Nederland.
  • Schouten benadrukt nog eens: er is geen ruimte voor knelgevallen. Die uitspraak heeft ze een aantal keer gedaan dit jaar. Het fosfaatdossier krijgt ongetwijfeld een vervolg.

Lees ook het jaaroverzicht 2018 in magazine Boerderij

Laatste reacties

  • koestal

    Problemen genoeg.

  • farmerbn

    Boerderij mag wat harder zijn tegenover de minister en haar ministerie.

Of registreer je om te kunnen reageren.