Home

Achtergrond 8 reactieslaatste update:8 aug 2017

Valkuilen bij zonneparken

De beslissing agrarische grond te verhuren ten behoeve van een zonnepark kan grote gevolgen hebben voor de bedrijfsvoering.

Projectontwikkelaars van zonneparken benaderen steeds vaker boeren om op een gedeelte van hun grond de mogelijkheid te krijgen een zonnepark aan te leggen. Het gaat meestal niet om zomaar een paar hectare, de grootste zonneparken waar nu plannen voor zijn, gaan ruim over de 100 hectare.

Grond beschikbaar stellen om zonne-energie op te wekken lijkt op het eerste gezicht heel aantrekkelijk; er worden prijzen genoemd van € 5.000 per hectare per jaar. Toch zitten er de nodige haken en ogen aan het – langdurig – beschikbaar stellen van de boerengrond voor een niet-agrarische activiteit als een zonnepark.

Optiefase: zorg voor schadevergoeding

Het begint al op het moment dat een projectontwikkelaar een boer benadert om grond beschikbaar te stellen. Vaak komt er al snel een contract op tafel, een optieovereenkomst. Hiermee wil de zonnepark-ontwikkelaar zich verzekeren van de grond en ondertussen onderzoeken of er voldoende mogelijkheden zijn een park aan te leggen en of het qua vergunningen allemaal rond te krijgen is.

Een projectontwikkelaar stelt de optieovereenkomst meestal voor hem zo voordelig mogelijk op. Soms zit er aan de overeenkomst geen einddatum of kan deze eindeloos verlengd worden. Ook een vergoeding over deze ‘voorfase’ is niet vanzelfsprekend voor projectontwikkelaars, terwijl de grond wel ‘belast’ is met een optie. Zo’n optie blokkeert mogelijk voor lange tijd een nog aantrekkelijker grondgebruik.

Deze plaatsing van zonnepanelen heeft de grote voorkeur van LTO. Geen boerengrond gebruiken voor zonnepanelen, maar daken. - Foto: Bertil van Beek
Deze plaatsing van zonnepanelen heeft de grote voorkeur van LTO. Geen boerengrond gebruiken voor zonnepanelen, maar daken. - Foto: Bertil van Beek

In de ‘optiefase’, die vaak vele jaren duurt, zal er geen belemmering zijn om de grond te gebruiken. Maar een optie betekent wel de verplichting grond snel beschikbaar te stellen. Dat kan ook gebeuren terwijl de gewassen nog op het veld staan. Zorg er daarom wel voor dat er in de overeenkomst een schadevergoeding ter compensatie wordt betaald, mocht dit het geval zijn.

Definitieve contract: minimaal indexatie afspreken

Als het zonnepark er mag komen, zal er meestal een recht van opstal via de notaris worden afgesloten. Hierbij blijft de boer eigenaar van de grond en hetgeen erop wordt gebouwd is van de ontwikkelaar. Vaak gaat het daarbij over een periode van twintig tot dertig jaar. Omdat het over zo’n lange periode gaat, is het belangrijk geen vaste vergoeding af te spreken voor de hele looptijd, maar minimaal een indexatie af te spreken. Daarnaast zal duidelijk moeten zijn wie voor onderhoud van de grond zorgt en dat betaalt.

Ook is het raadzaam afspraken te maken over de situatie na een eventueel faillissement van de projectontwikkelaar; in dertig jaar kan veel gebeuren. Door een bankgarantie af te spreken – bijvoorbeeld een derdenrekening bij de notaris – draait de boer niet op voor de kosten van het verwijderen van het zonnepark. Daarnaast moet er rekening mee worden gehouden dat het bodemleven en het gehalte organische stof van de grond onder de zonnepanelen sterk terugloopt door gebrek aan zon. Het duurt zeker twee tot drie jaar nadat het zonnepark is verwijderd, voordat de grond weer echt goed inzetbaar is als landbouwgrond.

Lange periode geeft veel mogelijke negatieve gevolgen

De lange periode waarover een contract voor een zonnepark wordt afgesloten, maakt het volgens agrarisch bedrijfsadviseur bij Accon AVM Casper Mentink erg lastig om de gevolgen van het boerenbedrijf te overzien. “Het is niet duidelijk hoe de overheid zal omgaan met dergelijke projecten op boerenland. In ieder geval krijgt een boer geen betalingsrechten en mestgebruiksruimte voor deze grond onder zonneparken. Er kan namelijk niets worden verbouwd.” Ook het idee om geiten het gras onder de zonnepanelen kort te laten houden, maakt het geen landbouwgrond. Mentink: “Dat maakt RVO.nl niets uit, het is in hun ogen onproductieve grond, gelijk aan natuurgronden.”

Dat er aan veel zaken moet worden gedacht, illustreert Mentink aan de hand van een voorbeeld; een akkerbouwbedrijf met een traditioneel bouwplan dat van de 100 hectare 15 hectare gaat gebruiken voor een zonnepark. Volgens de agrarisch adviseur zal dat niet meteen problemen opleveren. “Daar blijft voldoende ruimte voor de verplichte vergroening van 5%, maar de vraag is wat de eisen zullen worden in de nieuwe GLB na 2019. Waarschijnlijk moet alles nog ‘groener’, het kan zijn dat dan de grond onder de zonnepanelen opeens wel belangrijk wordt voor de bedrijfsvoering.”

Foto: Ruud Ploeg
Foto: Ruud Ploeg

Bouwplan wordt intensiever

Waar de akkerbouwer rekening mee moet houden is dat door op minder hectares te gaan telen, het bouwplan intensiever wordt. “Het kan betekenen dat er minder mogelijkheden ontstaan om 1 op 3 te gaan telen. Misschien wordt het bouwplan door de komst van een zonnepark financieel wel minder aantrekkelijk.” Daarnaast kan de komst van een zonnepark betekenen dat over een bepaalde periode het machinepark niet optimaal wordt gebruikt, omdat het is gebaseerd op meer hectares. Uiteraard staan daar dan wel positieve posten als minder arbeid – want minder hectares – en inkomsten uit de verhuurde grond tegenover.

Grondgebondenheid in gevaar

Voor een grondgebonden melkveehouderij levert het inzetten van grond voor een zonnepark problemen op. Een melkveehouderij die op 60 hectare boert met 120 melkkoeien zal, als hij 15 hectare zou verhuren voor een zonnepark, al snel een groot fosfaatoverschot op zijn overgebleven hectares zien ontstaan. In de berekening van de Accon AVM-adviseur zal dit bedrijf 14 hectare grasland of 21 hectare bouwland bij moeten huren of kopen. Bij de huidige hoge huur- en koopprijzen verdampt al snel een deel van de winst van grondverhuur voor het zonnepark.

Een andere optie is dat er 27 melkkoeien minder worden gemolken, wat de totale agrarische opbrengst sterk drukt. Mentink: “Bijkomende kostenposten zouden kunnen zijn de aankoop van VVO’s, omdat er niet genoeg grond is om de mest af te zetten, en mesttransport. Daarnaast speelt de mindere efficiency op het melkveebedrijf, misschien is bij een kleinere veestapel die tweede melkrobot wel helemaal niet nodig.”

Allerlei onzekerheden meewegen bij keuze

Er zijn nog andere onduidelijke factoren die een rol kunnen gaan spelen bij het verkleinen van het areaal landbouwgrond door de komst van een zonnepark. Mentink: “Op dit moment is er nog geen verplichting voor weidegang, maar wat als die er wel gaat komen? Zijn er dan nog voldoende mogelijkheden om dat op het bedrijf te realiseren, als er ook een zonnepark is?”

Daarnaast zijn er nog andere onzekerheden: wat gaat er gebeuren met de fosfaatrechten, komen er nieuwe mestnormen, wat als de derogatie aangescherpt wordt of zelfs vervalt? Al deze zaken moeten terdege worden meegewogen, voordat de keuze wordt gemaakt om een deel van de landbouwgrond langdurig om te zetten in een zonnepark.

Zonnepark en fiscus

Het zonnepark is voor de fiscus ook een nieuw en onontgonnen terrein. Onduidelijk is wat precies wel en niet kan. Duidelijk is wel dat een zonnepark gezien wordt als niet-agrarische activiteit, dus grond die daarvoor wordt gebruikt, valt weg onder het agrarische bedrijf. Dat kan meteen het eerste – grote – probleem opleveren. Ziet de fiscus het overblijvende gedeelte van het agrarische bedrijf nog als een echte onderneming? Als dat niet zo is, betekent dat staking van het boerenbedrijf. Waar de grens ligt, is heel moeilijk op voorhand aan te geven. Er zijn gevallen bekend waarbij een bedrijf van 30 hectare als hobbymatig wordt aangemerkt en een bedrijf met 15 hectare wel het stempel onderneming krijgt.

Omzetbelasting

Waarschijnlijk zal er over een zonnepark omzetbelasting moeten worden betaald. Ook daar zijn de regels nog niet helemaal helder over. Zonnepanelen op een dak beschouwt de fiscus als roerende zaken, maar een zonnepark met de in de grond staande stellages voor de zonnepanelen en noodzakelijke transformatorhuisjes zullen waarschijnlijk als onroerende zaken worden gezien.

Een ander mogelijk gevolg van een zonnepark is dat de grond buiten de landbouw wordt geplaatst. Dan verschuift het mogelijk van ondernemingsvermogen naar privévermogen en valt het in box 3, waardoor de waarde van de grond zal worden belast.

LTO bezorgd over komst zonneparken

Landbouworganisatie LTO Noord is niet enthousiast over de groeiende belangstelling van projectontwikkelaars om zonneparken aan te leggen. De groei van het aantal zonneparken gaat namelijk ten koste van agrarische gronden. Volgens LTO Noord hebben de ontwikkelaars het vooral op boerengrond voorzien. De boerenorganisatie vindt dat geen goede ontwikkeling, omdat de grond hard nodig is om de landbouw in Nederland op peil te houden.

Enquête onder boeren in Flevoland

Vorig jaar heeft LTO Noord over dit onderwerp een enquête gehouden onder boeren in Flevoland. Daaruit bleek dat twee derde van de boeren vindt dat alleen zonnepanelen op daken van boerderijen, stallen en schuren binnen het boerenerf mogelijk moeten zijn. De rest wil dat zelf kunnen beslissen, maar ook bij die groep gaat de voorkeur uit naar eventuele plaatsing op stukken grond die voor de bedrijfsvoering niet zo belangrijk zijn.

Regiobestuurder Ranja Beuling kan zich voorstellen dat het aantrekkelijk lijkt voor boeren, maar waarschuwt wel voor negatieve effecten zoals toeslagrechten en de waardering van de grond door de fiscus.

Zonnepark is tijdelijk, staat nooit in bestemmingsplan

Expliciet is bepaald dat een exploitatie van een zonnepark niet in een bestemmingsplan mag staan.

Er is een omgevingsvergunning nodig om te kunnen afwijken van het bestemmingsplan. Hiermee wordt de tijdelijkheid van een de locatie van een zonnepark benadrukt. De levensduur van een park is daarbij leidend, hierbij wordt van dertig jaar uitgegaan. Daarna moet de grond in zijn oorspronkelijke staat worden teruggebracht.

Provincie en gemeente zijn verantwoordelijk voor de omgevingsverordening die een zonnepark mogelijk maakt. De provincie gaat over de locatiekeuze in het buitengebied en de gemeente begeleidt het stedelijk gebied als het niet groter is dan een hectare. De bouw in een natuurgebied is op voorhand uitgesloten.

Voorwaarden voor zonnepark

Er zijn voorwaarden gesteld voor een zonnepark; zo moet het park van meerwaarde zijn voor de omgeving. Er moet aandacht zijn voor het landschap en maatschappelijke betrokkenheid, stelt de overheid. De naaste omgeving van het zonnepark moet ervan kunnen profiteren. Probleem is wel dat niet is omschreven wat dat ‘profiteren’ dan precies inhoudt, maar dat zou bijvoorbeeld de levering van stroom tegen een aantrekkelijke prijs kunnen zijn.
Tot de omgevingsvergunning wordt verleend, kunnen derden bezwaar maken door een zienswijze in te dienen. Als de vergunning toch wordt verleend, staat de gang naar de rechtbank en daarna de Raad van State open. Zeer tijdrovende zaken. Een mogelijkheid om dit te voorkomen kan zijn door op tijd met omwonenden in overleg te gaan over het zonnepark. Dat kan zorgen voor draagvlak en wellicht juridische procedures voorkomen.

Het opwekken van zonne-energie wordt door de overheid ondersteund. In het energieakkoord van 2013 stelt de overheid dat in 2023 16% van de energiebehoefte duurzaam moet worden opgewekt.

Protesten tegen het plaatsen van windmolens zijn bekend, maar ook zonneparken roepen weerstand op. - Foto: Penn Communicatie
Protesten tegen het plaatsen van windmolens zijn bekend, maar ook zonneparken roepen weerstand op. - Foto: Penn Communicatie

Zonne-energie net zo impopulair als windenergie?

Ook zonneparken blijken niet bij iedereen in goede aarde te vallen.

De vergunning van Hoogezand-Sappemeer voor de aanleg van het zonnepark van Powerfield in Sappemeer is door de rechtbank in Groningen nietig verklaard. Omwonenden hadden de omgevingsvergunning voor het park aan het Achterdiep in Sappemeer aangevochten uit angst voor overlast; het zonnepark zou 117 hectare groot worden en met 400.000 zonnepanelen het grootste van Nederland worden. De rechter zette echter een streep door de vergunning en droeg de gemeente op een nieuw besluit te nemen.

Gevolgen van gaswinning voor omwonenden

De rechtbank woog bij het vernietigen van de vergunning ook de gevolgen van de gaswinning voor de omwonenden mee. “Door gaswinning zijn de belangen van omwonenden al eerder op ingrijpende wijze aangetast.” Dat de gemeente daar zomaar aan voorbij is gegaan noemt de rechtbank ‘onacceptabel’.

Begin mei heeft de gemeenteraad overigens alsnog een vergunning voor het zonnepark verleend.

Laatste reacties

  • Zuperboer

    Never nooit niet aan beginnen. Dan is het beter om afstand van de hele toko te doen. Op deze manier verlies je alle zeggenschap over je eigendom, staat tegenover een partij die ongehinderd grondeigenaartje kan gaan spelen met jouw gronden en je toekomstige plannen met veel juridisch machtsvertoon jarenlang kan dwarsbomen. Met een beetje geluk blijf je na 20 jaar met een partij schroot, plastic/glas en een bodemverontreiniging achter. Weg ogenschijnlijke tophuurprijs.

  • landboer

    Ze moeten eerst eens beter rekenen in dit artikel!! Erger me daar vaker aan..
    Iemand met 60 koeien op 60 ha kan makkelijk 15 ha missen . En volgens de Accon adviseur moet ie dan 21ha bouwland bij kopen/huren om zn fosfaat te plaatsen???

  • boerke brabant

    5000 per ha , en geen werk aan ? top opbrengst, kun je die paar koeien makkelijk missen

  • gerben5

    Landboer zou 160 moeten zijn denk. Lto is tegen maar heeft wel advertenties van een projectontwikkelaar die land zoekt voor Zonnepanelen in de nieuwe oogst staan

  • wmeulemanjr1

    Waarom zouden boeren dit alleen via een projectontwikkelaar kunnen realiseren? alsof we dit niet zelf(of de bemoeienis melkfabriek)zouden kunnen, goed voor de 'rfc foq-us punten, weer eens wat anders dan de monovergisters/kringloopwijzer!

  • tewe

    leg eerst eens alle gebouwen vol het is toch hartstikke zonde omdat op goede landbouwgrond te doen

  • Jan Stelwagen

    Met een projektontwikkelaar zou ik niet in zee gaan. Wel met een energie cooperatie opgezet door de omwonenden. Die schieten als paddestoelen uit de grond.

  • eric.beukema1

    In het hier bovenstaande artikel over zonneparken was helaas een fout geslopen, waar het gaat over de grondgebondenheid. In het rekenvoorbeeld van een grondgebonden melkveehouderij die boert op 60 hectare gaat het niet om 60 melkkoeien maar om 120 melkkoeien. Deze fout is in het artikel op de site aangepast.

Laad alle reacties (4)

Of registreer je om te kunnen reageren.