Home

Achtergrond

Mexico: land van twee gezichten

Op 16 augustus start in Noord-Amerika het overleg voor een vernieuwd vrijhandelsakkoord. Wat zijn de verwachtingen en wensen voor landbouw in de drie verdragslanden? Vandaag: Mexico.

Er zit een rare kronkel in de opstelling van de Verenigde Staten ten opzichte van Mexico. Aan de ene kant bekritiseert president Trump de migrantenstroom en eist hij een profijtelijker akkoord voor Amerikaanse belangen. Maar juist Nafta is tenminste deels de oorzaak van de illegalenproblematiek.

Het is tekenend voor de gespleten Mexicaanse werkelijkheid. Op dezelfde dag dat duizenden campesinos, kleinschalige arme boeren, door Mexico-Stad lopen voor een demonstratie tegen verdere liberalisering van de landbouw, zitten grotere agrarische ondernemers aan tafel bij minister Ildefonso Guajardo van Economische Zaken. Kort gezegd: de grote jongens hebben wel toegang tot de Mexicaanse onderhandelingsdelegatie. “Maar naar ons wordt niet geluisterd”, klaagt boerenleider Francisco Chew Plascencia.

Het is niet heel anders dan vijfentwintig jaar geleden, zegt de leider van de Sociale Beweging voor het Platteland. Ook voor het Nafta-akkoord van 1994 luisterde de toenmalige regering van president Salinas de Gortari vooral naar de wensen van grotere Mexicaanse boeren.

Enorme verdeeldheid

Voor een deel hebben de miljoenen kleinere boertjes het misschien aan zichzelf te danken: er is sprake van enorme verdeeldheid. Op de ene dag marcheert één organisatie door de hoofdstad, een dag later weer een ander. Samen een vuist maken gebeurt amper.

Het resultaat van vrijhandel en de concurrentie met de moderne Amerikaanse landbouw is funest geweest voor miljoenen kleine boeren, verklaart Chew Plascencia. “De verhouding is volledig asymmetrisch. Grote efficiënte ondernemers uit de VS tegenover niet-kapitaalkrachtige boeren op kleine stukjes land. Bovendien is de Amerikaanse subsidie voor de productie veel hoger dan de beperkte steun die de Mexicaanse overheid verstrekt. Waren we voor Nafta bijna zelfvoorzienend, nu importeren we 40% van ons voedsel.”

Succesverhalen

Succesverhalen zijn er echter ook. De Mexicaanse sector groente & fruit heeft een stormachtige groei doorgemaakt en belevert tegenwoordig vrijwel elke Amerikaanse en Canadese supermarkt. De stroom tomaten, avocado’s en komkommers richting de VS is ervoor verantwoordelijk dat Mexico sinds enkele jaren meer voedsel naar de noorderbuur exporteert (circa 20 miljard dollar) dan het importeert (zo’n 18 miljard). Tussen 2013 en 2016 groeide alleen de Mexicaanse tomatenexport van 1,3 miljoen ton tot 1,6 miljoen ton.

Oscar Woltman, de Nederlands-Mexicaanse voorzitter van de glastuindersvereniging AMHPAC, zat vorige week ook aan tafel bij minister Guajardo. “Ik heb het idee dat hij heel goed weet waar de risico’s liggen voor onze landbouwsector.” Florida ziet graag extra belemmeringen voor de groeiende Mexicaanse groente-export. “Dat is gevaarlijk. Maar mijn gevoel zegt dat de Amerikanen zich meer zullen richten op de auto-industrie. Mocht landbouw toch wisselgeld dreigen te worden, dan kunnen we dreigen minder Amerikaanse mais en granen te importeren. We hoeven niets weg te geven.”

Verdwijnen fabrieksbanen

Woltman refereert aan de wijze waarop Trump Mexico steeds als oorzaak aanwijst van het verdwijnen van fabrieksbanen in de zogenaamde rustbelt. Zo is de bloeiende auto-industrie in Mexico, met miljarden aan Amerikaanse investeringen, hem een doorn in het oog. Wetenschappers mogen stellen dat China enerzijds en automatisering anderzijds veel belangrijkere oorzaken zijn van het banenverlies, voor Trump blijft Mexico de Kop van Jut. Daarom lijkt het logisch dat het Witte Huis juist op dat terrein succes wil behalen. Zodat de president een belofte inlost aan kiezers in Ohio, Michigan en Pennsylvania.

Of de Mexicaanse regering de kleinere boer nog enige bescherming kan bieden is de vraag. Gesloten markten, zoals aardappelen, staan ook onder Amerikaanse druk. Een verdere liberalisering zal directe gevolgen hebben voor de rurale economie. Tussen 1994 en 2005 trokken jaarlijks zo’n miljoen Mexicanen, al dan niet legaal, naar de Verenigde Staten. Op zoek naar een beter inkomen. Sinds 2005 daalde dat aantal geleidelijk naar zo’n tweehonderdduizend vorig jaar. Chew Plascencia: “De meesten van hen zijn afkomstig van het platteland. Boeren en boerenzonen die het bijltje erbij neergooien.” Maar die link zal Trump in het openbaar nooit leggen.

Of registreer je om te kunnen reageren.