Home

Achtergrond

Geitenhouderij staat zwaar onder druk

Het aantal melkgeiten is sterk toegenomen. Dat roept weerstand op. In Brabant is al een standstill afgekondigd. De sector werkt aan een antwoord.

Geitenhouders die willen uitbreiden of een nieuw bedrijf willen starten, krijgen vrijwel overal fors tegengas. In Brabant is dat begin juli uitgedraaid op een directe stop op het verlenen van nieuwe vergunningen voor geitenbedrijven. De provincies Gelderland en Limburg volgen de ontwikkelingen in Brabant op de voet. Ook in deze provincies worden maatregelen overwogen.

Ondanks groeiende maatschappelijke weerstand en tal van procedures is de melkgeitenhouderij flink gegroeid in de afgelopen jaren: van bijna 100.000 melkgeiten in 2000 naar 375.000 melkgeiten in 2017.

De sector zelf is bezig met het uitwerken van een ketenvisie om de ontwikkeling van de geitenhouderij in goede banen te leiden. Dat gebeurt via het platform Melkgeitenhouderij, een samenwerking van LTO Nederland en de Nederlandse Geitenzuivelorganisatie NGZO.

Meeste geiten in Brabant en Gelderland

Dat Brabant als eerste provincie zelf maatregelen invoert om de geitenhouderij in te dammen is op zich geen verrassing. Van de melkgeiten in Nederland bevond 31% zich in deze provincie in 2016. Gelderland was vorig jaar goed voor nog eens 24%. Brabant en Gelderland tellen beide 22% van het aantal bedrijven. Overijsel en Limburg zijn goed voor respectievelijk 13 en 9% van het aantal melkgeiten in 2016.

In Noord-Brabant waren in 2016 bijna 107.000 melkgeiten op 110 bedrijven. Dat is respectievelijk 31% en 22% van het totaal in Nederland. Gelderland was goed voor 24% van het aantal melkgeiten in 2016 en eveneens 22% van het aantal bedrijven met melkgeiten.

Schaalvergroting

De kleine geitensector kent een enorme schaalvergroting. Het aantal bedrijven met melkgeiten is sinds 2000 flink gedaald. In dat jaar telde Nederland nog 840 bedrijven met gemiddeld 117 melkgeiten. In 2017 zijn dat 510 bedrijven met gemiddeld 735 melkgeiten. Ten opzichte van 2016 is dat een kleine toename van 20 bedrijven.

Binnen de sector wordt overigens gerekend met circa 360 professionele bedrijven met een gemiddeld aantal melkgeiten van 1.000 melkgeiten.

Schaalvergroting tekent de geitenhouderij. Het aantal geiten is gestegen, het aantal dieren per bedrijf is sterk gestegen maar het aantal bedrijven is afgenomen sinds 2000.

Vergunningverlening ligt stil

Met de Brabantse maatregelen lijkt in deze provincie de verlening van vergunningen in een klap stil te vallen. Feitelijk werden al beperkt nieuwe vergunningen verleend, volgens Henk Radstaak, specialist bedrijfsontwikkeling van Farmconsult.

Veel van de uitbreiding in de laatste jaren is gerealiseerd binnen bestaande vergunningen. Mede door de hogere melkprijs in 2014 en 2015 hebben bestaande bedrijven gekozen voor vernieuwing van gebouwen en melkinstallaties. Dat gaat alleen bij Farmconsult al om tientallen bedrijven die deels ook opschalen.

Natuurbeschermingswet meest beperkende factor

“De Natuurbeschermingswet is momenteel wel de meest beperkende factor en levert in feite een standstil op”, aldus Radstaak. Dat heeft volgens hem te maken met het aanpassen van het rekensysteem Aerius waarmee de stikstofuitstoot van bedrijven berekend wordt. In ieder geval tot 1 september ligt daardoor de vergunningverlening stil, verwacht Radstaak.

Foto: Hans Prinsen
Foto: Hans Prinsen

In Brabant was het aanvragen van een vergunning voor geiten volgens Radstaak sowieso al ‘problematisch’, terwijl in de rest van Nederland nog wel mogelijkheden waren. Er zijn wel veel plannen, maar de afzet van de melk is voor veel bedrijven beperkend.

Radstaak sluit niet uit dat er bedrijven zijn die voorsorteren op eventuele dierrechten of andere maatregelen in de geitenhouderij en daarom nog een vergunning aanvragen. “Maar dat gebeurt lang niet zoveel als in de melkveehouderij.” Bij aanvragen voor een vergunning in de geitenhouderij is afstemming over de afzet heel belangrijk, benadrukt hij.

Vertrouwen terugwinnen

Dat er weerstand is tegen de geitenhouderij is helaas een feit, volgens Jeannette van de Ven, voorzitter van LTO Geitenhouderij. “Aantallen doen er daarbij niet toe, ook biologische bedrijven lopen tegen weerstand aan als ze willen uitbreiden”, aldus Van de Ven. “Grote bedrijven komen wel meer in beeld; al die reuring is niet goed voor de sector en dat is ontzettend jammer.”

Foto: Hans Prinsen
Foto: Hans Prinsen

Volgens Van de Ven moet de sector het vertrouwen terug zien te winnen: “Dat hebben we laten liggen en daar gaan we de discussie over aan met alle partijen. Het betekent ook dat we ons af moeten vragen of overal uitbreiden wel mogelijk moet zijn, hoezeer ik voor vrij ondernemerschap ben.”

Ketenvisie in de maak

Van de Ven wijst erop dat volop gewerkt wordt aan een ketenvisie die in de tweede helft van dit jaar klaar moet zijn. Dat gebeurt door de vakgroep Melkgeitenhouderij van LTO samen met de Nederlandse Geitenzuivel Organisatie. “Dat wordt een integrale aanpak waarin alle aspecten waar discussie over is een plaats krijgen”, aldus Van de Ven.

Dat betreft dierenwelzijn, gezondheid van dieren en mensen, bedrijfsomvang in relatie tot de omgeving en tal van andere onderwerpen zoals het afmesten van de bokjes die niet gebruikt worden in de melkgeitenhouderij.

Geen fosfaatrechten voor geiten

Fosfaatrechten komen er niet, wat Van de Ven betreft. Ze wijst erop dat in de categorie overige diersoorten, waar ook geiten onder vallen, nog ruimte zit ten opzichte van het fosfaatplafond op basis van 2002. Overige diersoorten produceerden in 2002 8,5 miljoen kilo fosfaat, in 2016 was dat gedaald naar 6,5 miljoen kilo.

De fosfaatproductie van geiten steeg wel van 1 naar 1,8 miljoen kilo. Van de Ven: “Het geld dat anders in dierrechten gaat zitten, kunnen we veel beter investeren in betere stallen en dierenwelzijn.”

De fosfaatproductie van de overige diersoorten, waar ook geiten toe gerekend worden, is gedaald van 8,5 miljoen kilo in 2002 naar 6,5 miljoen kilo in 2016. Dat komt door een forse daling bij schapen en paarden op hobbybedrijven die vanaf 2016 grotendeels buiten de Landbouwtelling vallen.

Onzekere toekomst

Met een visie die in de maak is, maar er nog niet ligt en toenemende druk op de geitensector is onzeker hoe de toekomst eruit ziet voor de melkgeitenhouderij. Het lijkt erop dat de sector nu op slot zit, in ieder geval in Brabant. Aan de afzetkant is in ieder geval door de verwerkers een grens aan ongebreidelde groei gesteld. Vergunningen worden niet of nauwelijks verleend.

In die zin lijkt een situatie zoals in de melkveehouderij, die hard is gegroeid in de aanloop naar de afschaffing van de melkquotering, onwaarschijnlijk. De vraag is nog of de standstill in Brabant juridisch houdbaar is. Maar ook zonder verdere groei van de geitenstapel is in ieder geval voorlopig de druk op de sector groot.

Lees ook het hoofdredactionele commentaar:
‘Florerende geitensector kampt met groeipijnen’

Of registreer je om te kunnen reageren.