Home

Achtergrond 28 reacties

De discussie: zonneparken op landbouwgrond

Zonneparken zijn populair. Projectontwikkelaars benaderen boeren om hun grond beschikbaar te stellen. Wat voedt de discussie omtrent zonneparken op landbouwgrond en wat hebben projectontwikkelaars te bieden?

Duurzame energie en met name zonnepanelen zijn populair. Berichten over de opzet van grootschalige zonneparken zijn niet meer weg te denken. Zonne-energie wordt gezien als een goede optie om bij te dragen aan duurzamere energievoorziening. Het wordt ook genoemd als bijdrage aan de klimaatdoelstellingen van het kabinet.

Provincies, gemeentes en particulieren houden zich bezig met het plaatsen van zonnepanelen, op daken én op gronden. In mei berichtte de NVDE, de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie, dat er op zeker 28 plekken in Nederland grote zonneparken worden gerealiseerd. Dit bleek uit cijfers van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl).

Landbouwgrond voor energie of voedsel

Met name projectontwikkelaars zoeken grond om zonneparken op te plaatsen. Hiervoor worden ook boeren en tuinders benaderd. In het klimaatverdrag van Parijs staat echter dat duurzame energie de voedselproductie niet in het geding mag brengen. Dit is dan ook het onderwerp van discussie. De vraag ontstaat of landbouwgrond moet worden ingezet om zonneparken te realiseren in plaats van voedsel te produceren. LTO Nederland is tegen de inzet van landbouwgrond voor zonneparken en vindt dat eerst alle daken moeten worden benut. Naast kritiek is er ook interesse. Boeren melden zich bij projectontwikkelaars omdat ze hun grond beschikbaar willen stellen. Jaap Baarsma van de brancheorganisatie HollandSolar bevestigt dit. “Terwijl sectororganisaties tegen zonneparken zijn, zien wij veel interesse onder boeren.”

Projectontwikkelaars

Projectontwikkelaar Tomorrow Energy communiceerde eerder de ambitie 500 hectare grond in Nederland te zoeken voor het plaatsen van zonneparken. Mark Kok van Tomorrow Energy zegt dat gronden die bijvoorbeeld braak liggen en toch al niets opbrengen, in eerste instantie de voorkeur hebben. Hij benadrukt daarbij ook de voordelen voor de boer: “Iets dat geen geld oplevert, wordt financieel interessant. Een hectare levert ongeveer tussen de € 3.000 en € 5.000 per jaar op.” De vergoedingen zijn afhankelijk van de grootte van het stuk grond, de beschikbare netaansluiting en de periode van het contract.

Een zonnepark in Duitsland. In Nederland worden boeren steeds vaker benaderd om hun grond beschikbaar te stellen voor zonneparken. Foto: Jens Wolf
Een zonnepark in Duitsland. In Nederland worden boeren steeds vaker benaderd om hun grond beschikbaar te stellen voor zonneparken. Foto: Jens Wolf

Mark Straver van Lightsource, een zonne-energiebedrijf dat is opgestart in Groot-Brittannië en nu ook zijn pijlen richt op Nederland, snapt de discussie. Hij zegt dat het echter onvermijdelijk is om uiteindelijk landbouwgrond te gaan gebruiken voor zonneparken. “Zonneparken zullen onderdeel van het landschap worden, net als elektriciteitsmasten of windmolens. Er zit nog veel potentie in daken, maar om de klimaatdoelstellingen te halen is ook grond nodig. In eerste instantie gaat dan de voorkeur uit naar minder vruchtbare gronden.” Straver noemt het een voordeel dat grond waarop zonnepanelen worden geplaatst een tijdelijke bestemming krijgt. “Na de contractperiode krijgt de grond weer de bestemming landbouw terug.”

‘Het is onvermijdelijk om landbouwgrond te gaan gebruiken voor het opwerkken van zonne-energie’

Maatschappij en risico’s

Kok en Straver benadrukken beiden de rol van projectontwikkelaars in de maatschappelijke betrokkenheid. Kok: “We geven bij de projecten die wij opzetten de zogenoemde ‘social return’. We zorgen voor ruimte voor bijvoorbeeld bijen en weidevogels.”

Ook Straver noemt de maatschappelijke betrokkenheid als belangrijk punt. “We willen de lokale bevolking er zo veel mogelijk bij betrekken. Als zij aangeven bouwactiviteiten te willen uitvoeren, de panelen te willen wassen, schapen te willen houden of het gras te willen maaien, graag! Daar staat natuurlijk wel een vergoeding tegenover. Het initiatief van honingproductie op onze parken krijgt ook veel positieve reacties.” Educatie is voor beide projectontwikkelaars ook een aandachtspunt. Schoolklassen komen bijvoorbeeld naar de zonneparken om uitleg te krijgen over duurzame energie.

Veel boeren zien risico’s in het plaatsen van zonneparken. De beslissing agrarische grond te verhuren ten behoeve van een zonnepark kan gevolgen hebben voor de bedrijfsvoering. Een overzicht van alle risico’s en een goede overweging zijn dan ook van belang. Over de risico’s zegt Kok het volgende: “Risico’s voor de grondeigenaar zijn er eigenlijk niet. Ons bedrijf kan in principe niet failliet gaan, want voor elke 50 hectare zonnepark maken we een aparte bv. Mocht dit toch het geval zijn, dan biedt de waarde van de panelen en voorzieningen een goede waarborg voor de verhuurder.” Ook is de huurovereenkomst overdraagbaar en dus kan deze worden overgedragen aan een andere partij, aldus Kok.

Landbouwactiviteiten onder zonnepanelen

Baarsma van HollandSolar noemt dat landbouwgrond één van de laatste opties op de ‘solar-ladder’ zou moeten zijn voor het plaatsen van zonneparken. “Daken, overschietende ruimtes naast bijvoorbeeld snelwegen of landingsbanen en braakliggend terrein moeten in eerste instantie de voorkeur hebben.” Volgens hem is het echter ook onvermijdelijk om landbouwgrond te gebruiken voor het opwekken van zonne-energie. “De eerste opties op de ‘solar-ladder’ zijn in kwantiteit niet genoeg om de energiedoelstellingen te halen”. Daarnaast vindt hij dat men ook moet kijken naar de mogelijkheden voor het combineren van zonneparken en landbouw. Het initiatief hiervoor ligt volgens hem onder andere ligt bij de agrarische sector. Ook kan de sector bijvoorbeeld gemeentes ondersteunen in het maken van keuzes waar de zonneparken moeten komen. “Boeren weten vaak beter welke grond het meest geschikt is voor voedsel of zonnepanelen.”

Daken, overschietende ruimtes naast bijvoorbeeld snelwegen of landingsbanen en braakliggend terrein moeten in eerste instantie de voorkeur hebben om zonnepanelen op te plaatsen, volgens HollandSolar. Foto: AFP
Daken, overschietende ruimtes naast bijvoorbeeld snelwegen of landingsbanen en braakliggend terrein moeten in eerste instantie de voorkeur hebben om zonnepanelen op te plaatsen, volgens HollandSolar. Foto: AFP

Prijsvraag voor innovatief ontwerp

De discussie gaat ook aan RVO.nl niet voorbij. De Rijksdienst organiseerde een prijsvraag waarbij werd opgeroepeneen innovatief ontwerp te bedenken voor een agrarisch zonnesysteem: hoe combineer je een zonnesysteem met de agrarische functie van het land? Twaalf ideeën werden gepresenteerd tijdens het zonne-energiecongres Sunday. De drie best beoordeelde concepten krijgen bij de verdere uitwerking ondersteuning. Het idee dat de publieksprijs gewonnen heeft, is een systeem met verticale panelen die aan twee zijden energie opwekken. Door de verticale positionering is het verlies aan landbouwgrond minimaal. Daarnaast is er de mogelijkheid om over de constructie gaas, regenkappen of klimaatfolie te plaatsen om het gewas te beschermen.

Of landbouwgrond beschikbaar gesteld moet worden aan zonneparken is onder andere een keuze van de individuele boer. Een goede afweging van alle factoren die meespelen is belangrijk

Uit een proef van het Duitse Fraunhofer-Institut blijkt dat een zonnepark en landbouwactiviteiten prima gecombineerd kunnen worden. Afgelopen jaar is een systeem getest met zonnepanelen op een 5 meter hoog frame met een grotere tussenruimte dan gebruikelijk. Hierdoor dringt voldoende licht door om gewassen te telen en kunnen machines onder de panelen door rijden. Op de proeflocatie werden afgelopen jaar wintertarwe, aardappelen, knolselderij en klaver geteeld. De eerste oogst betekende een opbrengst van een vijfde minder dan gemiddeld voor alle gewassen, uitgezonderd klaver. Voor klaver was de opbrengst 5% minder. Vanwege de opstelling was ook de opbrengst van de zonnepanelen minder dan bij een ‘regulier’ zonnepark. Oogst en zonnepark moeten dus beide iets inleveren in opbrengst, maar per gebruikt oppervlakte levert het meer op dan een zonneweide en akker afzonderlijk.

Volgens velen wordt het gebruik van landbouwgrond voor zonne-energie onvermijdelijk in de toekomst. Of landbouwgrond beschikbaar gesteld moet worden aan zonneparken is onder andere een keuze van de individuele boer. Een goede afweging van alle factoren die meespelen is belangrijk.


Hernieuwbare energie en SDE+ subsidie: de cijfers

Hernieuwbare energie maakt nog maar zo’n 6% uit van het totale energieverbruik in Nederland en zonne-energie maakt nog maar 0,3% uit van het totale energieverbruik. Hier zit echter wel een stijgende lijn in.

Waar ook een stijgende lijn in zit, is het aantal aanvragen voor een SDE+-(Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie)subsidie. Deze subsidie wordt beschikbaar gesteld door het Ministerie van Economische Zaken en klimaat en stimuleert de ontwikkeling van duurzame energievoorziening in Nederland. In 2017 waren er twee openstellingsrondes: voorjaar en najaar. Het budget voor de najaarsronde was € 6 miljard. Het totaal aangevraagde subsidiebudget bedroeg bijna € 10 miljard met 5.456 aanvragen voor zonne-energieprojecten. In het voorjaar van 2017 waren dat 4.485 aanvragen en een jaar eerder in 2016 waren dat nog 3.104 aanvragen.


Mogelijke plaatsen zonneparken in beeld

De website van de Nationale EnergieAtlas brengt in beeld waar in Nederland potentie is om zonnepanelen in veldopstelling te plaatsen. Er is onderscheid gemaakt tussen kleine terreinen, middelgrote terreinen en grote terreinen van 0,5-1 hectare, 1-3 hectare en 3 hectare en groter. Gebieden die tot Natura2000 behoren zijn uitgesloten. Per locatie kan worden bekeken wat het plaatsbare schaduwvrije vermogen is, uitgaande van schaduwvrije velden en 0,65 megawattpiek vermogen per hectare grond. Deze stroomopbrengst kan tussen de 150 en 200 huishoudens per jaar voorzien van stroom. Ook is de verwachte jaarlijkse opbrengst in kWh is te zien, net als het aantal huishoudens dat kan worden voorzien van groene stroom door deze opbrengst, ervan uitgaande dat het verbruik per huishouden 3.300 kWh is. De mogelijkheden die worden getoond, houden geen rekening met ‘politieke voorkeuren of richtlijnen van gemeenten dan wel provincies, dan wel de wenselijkheid van zonnevelden op landbouwgronden’.


Visie Rabobank op zonneparken

Hans van den Boom, sectormanager Duurzame Energie bij Rabobank, ziet de afgelopen twee jaar een toename in het aantal financieringsaanvragen voor zonneparken. Waar eerst de stijging vooral te zien was in aanvragen voor zonnepanelen op daken in kleinere omvang, nam de hoogte van het financieringsbedrag de laatste jaren steeds meer toe. Bij de aanvragen voor zonneparken wordt door Rabobank niet gekeken naar de locatie van het plan op zich. “Wel wordt eventuele maatschappelijke weerstand tegen het zonnepark, al dan niet dan niet over het feit of het op landbouwgrond geplaatst zal worden, meegenomen in de toewijzing van de financiering.”

Van den Boom is van mening dat er betere afspraken nodig zijn over waar zonneparken geplaatst mogen worden en over wat duurzaam is. “Energiegewassen leveren per hectare vaak niet meer dan 10% van wat zonnepanelen opbrengen. Over wat we gaan doen op welk stuk land, moeten afspraken gemaakt worden.” Volgens van den Boom stuurt de SDE-subsidieregeling nu enkel op kostprijs en bepaalt de overheid daarmee welke vorm van duurzame energie het meest kan groeien. “Hierdoor wordt onvoldoende meegenomen welke vorm van duurzame energie uiteindelijk echt duurzaam is.”

Laatste reacties

  • John*

    als zonneparken een saldo opleveren van 5000 euro per hectare zal uiteindelijk ook tarwe en daaraan gekoppelde gewassen een saldo 5000 euro per hectare gaan noteren..

  • glaasje

    Leg zonnepanelen op de platte daken van gebouwen op de industrieterreinen. Belachelijk om daar landbouw grond voor te gebruiken.

  • a van Gerwen

    Landbouwgrond die omgezet wordt in natuur of ingeleverd wordt voor infrastructuur of bebouwing ( waarbij vaak weer extra landbouwgrond ter compensatie omgezet wordt in natuur), vormt geen enkele discussie ten aanzien van de voedselproduktie. Komen er een paar zonnepanelen op dan komt de voedselproduktie ineens wel in het geding.

  • veelust

    Misschien moet er ook landbouwgrond gereserveerd worden voor batterijen om al die zonne energie op te slaan. Batterij akkers.vind het zo'n kortzichtige gedachte dat 3300 kWh zonnestroom 1huishouden kan voorzien.Het uitgangspunt om groene stroom op te wekken is het verminderen van stroomopwekking door bv een kolencentrale. Aangezien je een centrale niet effe uit kan zetten en een halve dag later weer aan is een zonnepaneel heel beperkt.Een zonnepaneel wekt alleen op de dag stroom op en dan vooral zomers en winters een klein beetje.Wil je daarmee de fossiele brandstoffen terug brengen zal je moeten opslaan of andere vormen van opwekking er naast moeten houden.Dus het massaal neerleggen van zonnevelden heeft niet zo veel zin als dit niet aangevuld wordt met met andere vormen van opwekking of opslag

  • agrobosbouwer

    Om hernieuwbare energie afkomstig van zonnepanelen en windmolens (tijdelijk) te kunnen opslaan heeft Elon Musk (Tesla) onlangs in 60 dagen tijd een compacte batterij van 100-megawatt opgeleverd, juist om pieken en dalen in de elektriciteitsvoorziening te kunnen opvangen. Daar is geen landbouwgrond voor nodig.
    En in de VS heeft een universiteit zonnepanelen ontwikkeld op basis van het zogenaamde Wavelength-Selective Photovoltaic System. Die hebben een hoge opbrengst, zijn rood van kleur en laten voldoende licht door om onschadelijk voor de groei van planten te zijn (sommige planten groeien er zelfs beter door), zodat ze voor kassen kunnen worden gebruikt. En dus ook voor zonneparken-op-poten boven landbouwpercelen zodat er geen grond voor de landbouw verloren hoeft te gaan.

  • driepint

    Geen nadelen voor de boer?? De fiscus zal daar een andere mening over hebben denk ik

  • jan10

    de fiscus ziet dit niet meer als agrarische grond, wil je dit nadat de zonnepanelen weer weg zijn weer landbouwgrond van maken zal dit ook weer problemen geven (fiscaal).
    Als een boer dit wil plaatsen zou ik prima vinden.
    maakt niet uit waar hij geld aan verdient , als hij maar verdiend!!

  • edke

    Leg de natuurgebieden vol, daar is ruimte genoeg waar helemaal niets mee wordt gedaan

  • koestal

    Leg eerst alle stallen en schuren maar vol met zonnepanelen en kijk dan maar eens hoeveel extra stroom we nog nodig zijn

  • breukers1

    De gewassen zelf zijn misschien wel de meest milieu vriendelijke energieleveranciers/buffers . Groei bij voldoende zonlicht en warmte, oogsten, opslaan en energie uit terug winnen op die momenten dat de vraag het hoogst is, de koudere donkere periodes in het jaar. Ook nog eens goed voor de prijsvorming.

  • MBMB

    Welke 'braakliggende'grond wordt bedoeld, die is er immers niet, natuurgebieden uitgezonderd, en dáár mogen echt geen zonnepanelen op komen, vergeet het maar. Cowboys in de markt proberen met hippe praatjes zo goedkoop mogelijk (overheids)grond te claimen om geld te verdienen. Dat is geen braakliggende grond, maar grond wat aan de landbouw wordt onttrokken. Dat is hoe dan ook een slechte zaak. Er zijn nog duizenden daken om vol te leggen, die eerst maar eens.

  • agratax(1)

    Als de cijfers kloppen, dan hebben grond eigenaren eigenlijk geen keus Zonnepanelen geven tussen Euro 3000 - 5000 op zonder risico en arbeidsuren en investeringen. Dit kan een leuk gezinsinkomen opleveren als de boer kans ziet om elders zijn arbeid te gelde te maken.

  • gerben5

    En waar is die super accu van gemaakt @agrobosbouwer ? Allemaal biologisch afbreekbaar spul?

  • j.h.vonk@home.nl

    Iedere stad, Dorp heeft een industrie gebied met veel daken.
    Maak een wet dat ondernemers 25 % !. Van zijn daken moeten bestaan uit
    zonne-panelen.
    Heb je geen landbouwgrond / natuurgrond meer nodig voor stroom.

  • veelust

    De superaccu is van lithium gemaakt en daar zit nou gelijk het probleem.De prijzen van lithium stijgen enorm en het zal in de toekomst een onbetaalbare opslag worden. De lithium voorraden in de wereld zijn niet groot en het delven van lithium wordt ook steeds moeilijker omdat de voorraden steeds dieper zitten en dan ook nog de discussie hoe vervuilend het is om lithium te delven.
    Dan heb je het probleem dat bij opslag in een accu er veel stroom verloren gaat en accu's gaan ook maar enkele jaren mee en dan gaat de capaciteit snel achteruit.
    Zo komt het ook dat de elektrische auto gebruikt weinig waarde meer heeft omdat je eerst de accu kan vervangen.Een accu heeft wel toekomst alleen in kleine toepassingen als horloges en telefoons. Voor grote energieopslag zal een accu te duur zijn en niet lang genoeg meegaan.we moeten dan ook meer gaan denken in stroom opwekken en gelijk gebruiken, geen opslag dus ook minder verliezen.Denk aan combinaties van wind en zon, maar ook van vergisting van biomassa om gas te verkrijgen.Gas is zeer eenvoudig en goedkoop op te slaan zonder verliezen en je kunt het gebruiken wanneer je het nodig hebt.

  • WGeverink

    Nadat de zon onder is gegaan en de wind is gaan liggen heb je nog steets de zelfde hoeveelheid capaciteit nodig in kolen en gas generatoren. Voor de zonnepanelen en wind generatoren is de energie al opgestookt bij de fabricage . We hopen dat we die energie weer terug krijgen over de levensduur van het paneel en/of molen... Voor de westerse wereld is zon en wind schone energie omdat de vervuiling van de fabricage ver van ons bed in China plaats vindt.

  • van der berg

    het nieuwe asbest?? als bv de rfc en de staat zooooo met de natuur begaan zijn snap ik ten eerste niet waarom ze zoveel ha land uit de natuur onttrekken willen voor zonnepanelen terwijl er zat andere mogelijkheden zijn om die dingen kwijt te kunnen. laat ze ze op zee plaatsen,en wie zegt wat voor schadelijke stoffen er uit die dingen komen. nu nog niets natuurlijk want nederland heeft zijn doelstelling nog niet gehaald,maar als dat over bv 5 jaar wel zo is........... wat dan? heffing per zonnepaneel? heffing per kw ? en als er dan 1 vervangen moet worden is het dan ineens het nieuwe asbest voor particulieren en zelfstandige bedrijfjes?? de staat komt wel aan zijn geld hoor ,is het niet linksom dan rechtsom en anders door de achterdeur. laat bedrijven zoals de rfc en de staat anders de grond in groningen kopen van mensen die daar heel graag weg willen omdat die zenuwinzinking nabij zijn van de onzekerheid wanneer de volgende beving komt. laat de staat die mensen met een net bedrag uitkopen zodat die ergens anders een toekomst opbouwen en zet die grond en gebouwen daar vol met zonnepanelen,maar neee dan zullen er wel teveel problemen opgelost worden daar gaan we iet aan beginnen

  • alco1

    96 Procent van de zonnepanelen is recyclebaar wordt er gesteld, dus vier procent niet. Asbestplaten bevatten nog geen één procent echt asbest!

  • agratax(1)

    Ik zie op dit moment dan ook maar 1 opslag mogelijkheid nl. Waterstof productie door elektrolyse. Alle tijd en geld investeren in H2 energie transitie en geen geld meer steken in batterijen of andere alternatieve opslag van elektrische energie.

  • wullum

    Goed alternatief om slechte landbouwpercelen rendabel te maken

  • moi !

    Het valt mij ook op het zijn mooie verkoop praatjes. Zonnepanelen horen daarom op het dak . Als de daken vol liggen en we hebben geen graan vervangers meer nodig ,kom dan maar eens weer met je zonnepaneelverkooppraatjes.

  • Schrauwen Landbouw

    Je kan een boer niet verbieden om zonnepanelen op landbouwgrond te leggen als het produceren van voedsel onrendabel is. Volgens mij kunnen ze zoiets echter beter Europees bekijken: In Zuid Europa zijn veel gebieden minder productief dan hier, heb je veel hellingen die op het zuiden liggen en de zon schijnt veel meer en krachtiger.

  • Robert ter Horst

    In Duitsland ziet men alle groei onder en tussen zonnepanelen als onkruid omdat de kosten voor het verwijderen hoger zijn dan de opbrengsten.
    Dat het Fraunhofer Instituut zegt dat dit effectief is onder 5 meter hoge Solarconstructies kennen we in Nederland al. We noemen dit “ kassen”

  • Tonnis

    En weer willen anderen beslissen wat ik met mijn grond wil doen.

  • farmerbn

    Eens met Tonnis. Als een boer zijn land wil beplaten en hij daar een vergunning voor heeft ,moet hij vrij zijn dat te doen. Je kunt een boer niet verplichten om voedsel (onder de kostprijs) te produceren.

  • bluemink

    waarom zonnepanelen op LANDBOUWgrond .
    plaats ze op natuurterrreinen ,past beter

  • agro1

    hoe meer landbouwgrond uit plantaardige productie, hoe beter. hoe eerder, hoe liever. prijsondersteuning heet dat. gaat niet gebeuren.

  • Peet1212

    Windenergie, zon-energie,bio-energie en nog enkele vormen vullen elkaar goed aan tot een milieu-verantwoord energie-aanbod iets waar wij als landbouw een sleutelrol in kunnen vervullen!! Eindelijk misschien weer eens iets positiefs na alle ellende van de laatste paar jaren!!!

Laad alle reacties (24)

Of registreer je om te kunnen reageren.