Home

Achtergrond 1 reactie

2017: jaar van fosfaatreductie, fipronil en terugkeer ministerie

Voor melkveehouders was 2017 het jaar van de fosfaatreductie. Pluimveehouders zullen zich vooral de fipronil-affaire herinneren. Het was een bewogen jaar voor de landbouw. Een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen.

Januari

Uienexport verslechtert door quotum Afrika. De eerste voorpagina van BoerderijVandaag in 2017 kopte op dit nieuws. De export naar landen als Senegal en Ivoorkust daalt met bijna 50%, waardoor de voorraad ophooptt, dat doet de prijs op den duur weinig goeds.

● Derogatie 2017 is binnen bereik, stelt Kees Romijn, vakgroepvoorzitter LTO-Melkveehouderij, al vroeg in het jaar. De ministeriële fosfaatreductieregeling wordt goedgekeurd door Europa.

● Geen EU-steun bij crises, meldt eurocommisaris Phil Hogan. € 1,5 miljard heeft de EU de afgelopen jaren uitgekeerd aan zuivel- en varkensboeren, het werd tijd voor structurele maatregelen.

-Pootgoed snijden wordt noodzaak bij het tekort aan poters voor fritesaardappelen. De prijzen stegen naar ongekende hoogte, de notering van Bintje-pootgoed stond op 8 februari op € 135 per 100 kilo.

● Pluimvee zit vanaf het begin van het jaar binnen. Vanwege de uitbraak van vogelgriep eind 2016 is de ophokplicht nog steeds van kracht.

● Duurzame landbouw is slecht voor de omzet, blijkt uit een rapport van het RIVM. Als de bevolking minder dierlijke en meer plantaardige producten gaat eten en minder frisdrank, sap en alcohol gaat nuttigen, heeft dat een negatief effect op de Nederlandse landbouweconomie.

● Eerste Kamer twijfelt of de Europese Commissie het fosfaatreductieplan goed zal keuren via het juridische kader van de landbouwwet.

Jaaroverzicht gaat verder onder de video.

Februari

● Telers waken voor zwarte roest in de tarwe na een waarschuwing van de FAO. De graanschimmel kan een volledige oogst bederven. Een nieuwe fysio van de schimmel is gesignaleerd in Italië.

● Europese regels voor de status van vrije-uitloopeieren worden door Duitsland omzeild. Door een onderbreking mogen formeel gezien eieren nog als vrije-uitloop verkocht worden. Dit mag niet meer na 12 weken ophokken. De Europese commissie zag dit als illegaal. In de tussentijd verkopen supermarkten de afgewaardeerde Nederlandse eieren ‘gewoon’ als vrije uitloop, terwijl de inkoopprijzen lager zijn.

● Boeren stoppen graag: de eerste inschrijving van de stoppersregeling, als deel van het fosfaatreductieplan was binnen een dag vol. Stoppers kregen €1.200 per koe, € 276 per kalf en € 636 per pink subsidie. Dat werd twee weken eerder bekend gemaakt. De boete voor elk dier dat te veel gehouden wordt, werd vastgesteld op € 240 per maand.

● Europese varkensstapel krimpt, ook in Nederland loopt het aantal varkens terug met 600.000 dieren. Alleen in Spanje zijn in 2017 meer varkens dan vorig jaar.

● Afvalinzamelaar Rova in Zwolle test een trekker die volledig op methaan rijdt in plaats van diesel. De speciaal gebouwde gasmotor heeft een vermogen van 132 kW/180 pk, maar stoot minder CO2 en fijn stof uit.

● Veehouders verzetten zich tegen de fosfaatplannen. Biologische melkveehouders, grondgebonden bedrijven en groeiers starten samen een kort geding.

● Politieke partijenprofileren zich in hun verkiezingsprogramma’s. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) analyseerde de plannen: VVD-beleid zal het minste impact hebben op de landbouw. De standpunten van GroenLinks zijn het meest ingrijpend voor het aantal varkens dat gehouden wordt. PvdA, SP, VVD, D66, ChristenUnie en GroenLinks willen extra geld voor agrarisch natuurbeheer.

Jaaroverzicht gaat verder onder de foto.

VVD-lijsttrekker Mark Rutte bezoekt tijdens zijn campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen een melkveehouderij in het Overijsselse Beerze. - Foto: Ruud Ploeg
VVD-lijsttrekker Mark Rutte bezoekt tijdens zijn campagne voor de Tweede Kamerverkiezingen een melkveehouderij in het Overijsselse Beerze. - Foto: Ruud Ploeg

Maart

● Rabobank-investeringsfonds stelt €100 miljoen beschikbaar voor de aanleg van glasvezel in het buitengebied. Internet is niet langer een luxe, maar een noodzaak, is het argument voor het fonds.

● Vion investeert € 8 miljoen in de varkensslachterij in Apeldoorn. Met de investering is het bedrijf beter in staat om te voldoen aan de wereldwijde eisen over kwaliteit, transparantie en certificering van vlees. Deze vraag is vooral afkomstig uit Azië.

● Nederlandse mestexporteurs hebben moeite om de dikke fractie naar Polen en Hongarije te vervoeren. De reden was de verplichting van AGR/gps-systemen op de vrachtwagen. Het systeem is te kostbaar voor exporteurs om te installeren op internationale wagens.

● Provincies mogen veehouderijen begrenzen om het platteland leefbaar te houden, een voorstel van staatssecretaris Martijn van Dam. In het wetsvoorstel veedichte gebieden kunnen onder meer grenzen worden gesteld aan aantallen bedrijven en de grootte ervan. Boeren en burgers zijn weinig positief over het voorstel.

● Ingrid Jansen en Eric Douma stappen op als bestuurders van POV. 11 dagen later, na de algemene ledenvergadering zijn beiden weer terug op hun oude stek als voorzitter en vice-voorzitter. Een bestuurscrisis is de oorzaak, het duo wordt verweten de overige bestuursleden onvoldoende te hebben geïnformeerd en zelfs te hebben gelogen. Deze verklaring komt drie dagen na het aftreden van Douma en Jansen.

● Vernatting van landbouwgronden en investeren in mestvergisting waren onderwerpen die veel partijen meenamen in het verkiezingsprogramma. Het CDA pleitte voor de herintreding van het ministerie van Landbouw.

● De vogelgriepuitbraak is de zwaarste ooit, in Frankrijk zijn er ruim 500 gevallen. In België wordt de ophokplicht versoepeld en mogen hobbydieren weer naar buiten. Staatssecretaris Van Dam vroeg in Brussel om een verlening van de status van het vrije-uitloopei bij een ophokplicht.

● De verkiezingsuitslag is geruststellend: een grote omslag van het landbouwbeleid leek vooralsnog niet op korte termijn aan de orde. De VVD wordt opnieuw de grootste partij. De groei bij de linkse partijen zorgt voor meer druk op klimaat en duurzaamheid.

April

● Martijn van Dam mag als staatssecretaris van Economische Zaken nog maar over weinig onderwerpen in debat met de Tweede Kamer. Veel onderwerpen worden controversieel verklaard; de volgende bewindspersoon mag zich buigen over onder andere het mestbeleid, weidevogels, gewasbeschermingsmiddelen en weidegang.

● Pluimveehouders willen dat de landelijke ophokplicht nog voor Pasen wordt beëindigd. De maatregelen zijn kort daarna versoepeld: het bezoekersverbod wordt aangepast en het klinische onderzoek bij vervoer is niet langer verplicht. De opheffing is uiteindelijk op 19 april, de woensdag na Pasen.

● Uien zijn bijna niets waard: de notering is zelfs 0. Veel akkerbouwers nemen hun verlies en lieten de uien voor niets ophalen.

● POV vraagt om geld van LTO en NVV om het jaar door te komen en door te gaan met de plannen voor 1Varkensgeluid.

● Vleesvee valt buiten het fosfaatreductieplan. Alleen melkveehouders moeten dus vee afstoten om geen boetes te krijgen.

● Een tekort aan regen zorgt voor slechte kieming in met name het Zuidwesten. In het zuiden van Nederland valt in de gehele maand slechts 15 tot 20 millimeter neerslag. Vooral uien hebben last van de droogte.

● Stoppers leveren niet genoeg fosfaatreductie op. In het plan werd rekening gehouden met 2,5 miljoen kilo fosfaat, in de realiteit blijkt dit slechts 1,5 miljoen te zijn. Een tweede stoppersregeling, met fors lagere vergoedingen per dier, droeg niet marginaal bij aan de reductiedoelen. Deze moesten op andere onderdelen van het plan behaald worden.

Mei

● Noord-Brabant komt met een plan om de veehouderij in de provincie versneld te verduurzamen. De Gedeputeerde Staten wil zo de stikstofdepositie terugdringen. Verouderde stallen moeten voor 2022 voldoen aan de Verordening Stikstof, in plaats van 2028.

● De uitspraak van de rechtbank in Den Haag is in het voordeel van tientallen procederendemelkveehouders. Zij hoeven voorlopig geen vee af te stoten en riskeren dus ook geen boete.

● Het jongveegetal verrast boeren. Een nieuwe referentie in de GVE-regeling. Afvoer van jongvee naar bijvoorbeeld een jongveeopfokker levert geen reductie van het aantal GVE’s op als het jongveegetal lager wordt dan is berekend op basis van de situatie op 28 april. LTO is niet blij met de komst van het jongveegetal en wil aanpassing.

● Slachterijen moeten hun camerabeelden van aanvoer tot slacht beschikbaar stellen aan de NVWA. Twee Belgische slachterijen moeten dit jaar tijdelijk hun deuren sluiten omdat dierenwelzijnsorganisaties beelden van mishandeling naar buiten brachten. Naar aanleiding hiervan wordt ook het toezicht op Nederlandse slachterijen verscherpt.

● Staatssecretaris Van Dam gaat met het ministerie van Economische Zaken in hoger beroep tegen de uitspraak van de rechter over het fosfaatreductieplan. De regeling was wel te voorzien voor veehouders, is het argument dat de staat hierbij gebruikt.

● Veehouderijen gebruiken steeds minder antibiotica. Wel zijn er veel verschillen tussen sectoren. Een dalende trend in antibioticagebruik betekent niet meteen een afname van resistentie.

Juni

● De pluimveehouderij moet 50% minder fijn stof uitstoten. De sector krijgt 10 jaar de tijd om aan het reductiedoel te voldoen. LTO/NOP onderschreef deze doelen niet.

Gesprekken met lidstaten en de Europese commissie zorgen nog niet voor een oplossing rondom de problematiek met vrije-uitloopeieren. De twee geboden opties vallen nog niet in goede aarde bij staatssecretaris Van Dam.

● Landelijke aanpak van IBR en BVD gaat melkveehouders flink geld kosten. Met een verplicht programma wil de rundveesector IBR de komende jaren uitroeien. Het eerste jaar zijn de kosten het hoogst: € 11 miljoen.

● Buurtbewoners van pluimvee● en geitenbedrijven hebben vaker last van longontstekingen. Dat blijkt uit vervolgonderzoek van het RIVM, Wageningen UR, Universiteit Utrecht en Nivel naar het effect van de veehouderij op de volksgezondheid.

● Eurocommissaris Phil Hogan waarschuwt de varkenssector: we moeten niet te afhankelijk worden van China. De afzet aan China is zo groot, dat de sector groot gevaar loopt als China een andere weg zoekt.

● Een vergelijking van de graanpools laat zien dat AgruniekRijnvallei (AR) zijn boeren het beste betaalt voor de productie. De tarwepool van AR heeft in voertarwe over de afgelopen vijf jaar het best uitbetaald. Gemiddeld betaalde de coöperatie € 175 per ton voertarwe.

● De droogte in juni heeft weinig effect op de hectareopbrengsten in de EU. De zomergerst heeft het meeste last van de droogte. Bij de aardappelen daalt de hectareopbrengst met 0,7% naar 33,4 ton. De opbrengst bij suikerbieten bleef gelijk.

Juli

● Het afwaarderen van vrije-uitloopeieren gebeurt minder snel, besluit de Europese commissie. In plaats van een termijn van 12 weken, mogen eieren na 16 weken nog als vrije uitloop verkocht worden.

● Provinciale Staten van Noord-Brabantdebatteren 11 uur lang over het besluit over het maatregelenpakket voor de versnelde verduurzaming van de veehouderij, in 2022 in plaats van 2028. Geitenhouderijen mogen niet meer uitbreiden tot 2020. Boeren protesteren bij het provinciehuis tegen de maatregelen.

Jaaroverzicht gaat verder onder de foto.

Brabantse boeren protesteren voor het Provinciehuis in Den Bosch tegen de voorstellen voor versnelde verduurzaming van de veehouderij in de provincie. - Foto: Bert Jansen
Brabantse boeren protesteren voor het Provinciehuis in Den Bosch tegen de voorstellen voor versnelde verduurzaming van de veehouderij in de provincie. - Foto: Bert Jansen

● Het kortingspercentage voor fosfaatrechten wordt vastgesteld op 8,3. Dit getal is berekend op basis van de omvang van de fosfaatproductie op de peildatum voor het fosfaatrechtenstelsel en het sectorplafond voor de fosfaatproductie in Nederland.

● Oud-landbouwminister Gerrit Braks (CDA) overlijdt op 12 juli op 84-jarige leeftijd. Braks was minister van 1980 tot 1990, de eerste landbouwminister die vanwege de nadelige milieueffecten ingreep in de groei van de intensieve veehouderij.

24.000 varkens komen om bij een stalbrand op De Knorhof van Adriaan Straathof in Erichem (Gelderland). Bij de brand komt asbest vrij.

● Verboden middel in eieren, 7 bedrijven op slot. Dat was het eerste nieuws over de fipronil-affaire. De NVWA publiceert lijsten met codes van bedrijven waarvan de eieren fipronil bevatten. Van één bedrijf bevatten de eieren dusdanig hoge fipronil-gehaltes dat deze een acuut gevaar vormen voor de volksgezondheid. De fipronil werd verspreid bij het bestrijden van bloedluizen door de Barneveldse firma ChickFriend. Het bedrijf liet lijken alsof het gebruikte middel Dega-16 goedgekeurd was door IKB.

Augustus

● NVWA-man Freek van Zoeren raadt kijkers van Nieuwsuur aan om geen eieren te eten. Er is veel kritiek op de werkwijze van de autoriteit rondom de fipronil-affaire. Albert Heijn haalt eieren uit de schappen.

● Vrachten mais die al onderweg zijn naar de EU, werden belast met een heffing. Voor het eerst sinds 3 jaar besloot de EU een heffing van € 5,16 per ton mais, rogge en sorghum te rekenen. De heffing zorgt voor een drukkend effect op de import en stijgende prijzen.

● Bestuurders van ChickFriend worden aangehouden in hun woningen wegens het in gevaar brengen van de volksgezondheid.

● Melkveehouders die bij RvO.nl een lichte toets laten doen, worden uitgesloten van verplichtingen van het fosfaatreductieplan. Dat besluit de rechter in Den Haag. De lichte toets is mogelijk voor melkveebedrijven die grondgebonden zijn gegroeid en voor 2 juli 2015 onomkeerbare financiële verplichtingen zijn aangegaan.

● Een pluimveestal in Swifterbant, Flevoland, gaat in vlammen op. 40.000 kippen overleefden het niet. In de afgelopen jaren is het aantal stalbranden op intensieve bedrijven gestegen.

● 400 melkveehouders krijgen gelijk van de rechter: ook zij hoeven niet te krimpen in het kader van het fosfaatreductieplan.

● Groeizaam weer zorgt voor een negatief effect op de prijs van aardappelen. Proefrooiingen laten zien dat de opbrengsten beter uitpakken dan aanvankelijk verwacht.

● Fosfaatreductieplan werkt goed: in het eerste half jaar werd 8,3 miljoen kilo fosfaat minder geproduceerd. De doelstelling was 8,2 miljoen. Door lopende rechtszaken was er nog wel een duidelijke scheiding in de sector merkbaar.

● Pluimveehouders hoeven niet te rekenen op een schadefonds voor de financiële gevolgen van de fipronil-crisis. Vanwege staatssteunregels was het instellen van een noodfonds niet mogelijk.

September

● Varkenshouders die boeren op een plek met amper ontwikkelruimte, kunnen geld beuren om hun bedrijf te beëindigen. De POV-stoppersregeling wordt gepresenteerd door de Coalitie Vitalisering Varkenshouderij.

● Zonder fosfaatplafond krijgt Nederland geen nieuwe derogatie. De Europese Commissie is daarin heel stellig, een harde voorwaarde.

● Pluimveestallen van onderzoeksinstituten van Animal Sciences Group van Wageningen UR en Schothorst Feed Research blijken ook met fipronil besmet.

● PotatoNL wordt de landelijke aardappelnotering. Hiermee komen de marktnoteringen in Rotterdam, Emmeloord en Goes te vervallen per 14 november. De PotatoNL-notering komt gezamenlijk tot stand na inbreng vanuit teelt, handel en verwerkende industrie.

● Het wel of niet uitwisselbaar maken van varkensrechten met andere sectoren blijft een dilemma in de varkenshouderij. Voorstanders denken dat het makkelijker wordt om te stoppen of om te schakelen naar een andere vorm van houderij met meer toegevoegde waarde door een hogere prijs voor de rechten.

● Gezocht: spookbokken. 17.000 geitenbokken zijn niet traceerbaar. Minister Henk Kamp wil dat de registratie in de melkgeitenhouderij verbetert, zodat ook duidelijk werd wat er met alle geitenbokken gebeurt.

Parijse klimaatdoelen kunnen alleen behaald worden als de veestapel wordt gehalveerd, blijkt uit een rapport van Natuur en Milieu.

● Storm en veel neerslag zorgen voor schade aan gewassen en bemoeilijken de oogst. Waterrot in aardappelen en omgewaaide mais kost boeren opbrengst.

● € 25 miljoen voor de NVWA en € 6 miljoen voor groen onderwijs, dat is de ‘winst’ voor de landbouw uit de begroting van het ministerie van Economische Zaken die op Prinsjesdag.

Jaaroverzicht gaat verder onder de foto.

De aardappeloogst werd bemoeilijkt door grote regenval. - Foto: Koos van der Spek
De aardappeloogst werd bemoeilijkt door grote regenval. - Foto: Koos van der Spek

Oktober

● Geen krimp van de veehouderij in het regeerakkoord. Een geruststelling voor de veehouderij, een gemiste kans volgens oppositiepartijen. Het regeerakkoord van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie biedt ook € 200 miljoen voor een warme sanering van de varkenshouderij en € 75 miljoen in een fonds voor jonge boeren.

● Nederlandse zuivelbedrijven stellen dat er geen nieuwe grup● en aanbindstallen meer in Nederland bij mogen komen, vanwege het verbeteren van dierenwelzijn. Grupstalboeren brengen hier tegenin dat dieren op de grup juist een hoger welzijnsniveau kennen. Bovendien vonden boeren dat de zuivelcoöperaties zich niet als wetgever moeten opstellen.

● Gedurende het jaar worden regiowerkgroepen van de POV gevormd, de definitieve samenstelling hiervan werd bekend. Deze moeten nauw gaan samenwerken met de lokale LTO groepen.

● Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, er bestond nog even twijfel over de terugkomst van het ministerie van LNV. Ja of nee? Er werd druk gespeculeerd in verschillende media. En, als het ministerie terugkomt, wie wordt dan minister?

● De sectorplafonds voor de mestproductie worden voor varkens, pluimvee en melkvee onderdeel van de Meststoffenwet vanaf 2020. Binnen het landelijk plafond is tussen die sectoren geen compensatie meer mogelijk. De limieten worden opgenomen in de Meststoffenwet.

● Brexit raakt Nederland veel harder dan eerder gedacht, verwacht Rabobank. Een harde Brexit kost de Nederlandse economie 4,25% groei van het bruto binnenlands product tot 2030.

● Boerendochter Carola Schouten is de nieuwe bewindsvrouw voor het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en vice-premier. Ze werd beëdigd op 26 oktober.

● Het Gerechtshof stelt boeren in het ongelijk. Melkveehouders die procedeerden tegen het fosfaatreductieplan zijn niet langer vrijgesteld van de regeling. De klap is hard en onverwachts en heeft directe en indirecte gevolgen voor duizenden melkveehouders.

November

● Landbouwminister Carola Schouten gaat voor haar eerste werkbezoek in haar nieuwe ambt op bezoek bij een pluimveebedrijf dat getroffen is door de fipronil-affaire.

Jaaroverzicht gaat verder onder de foto.

Het eerste werkbezoek van de kersverse landbouwminister Carola Schouten was aan een door de fipronilcrisis getroffen pluimveehouder. - Foto: Koos Groenewold
Het eerste werkbezoek van de kersverse landbouwminister Carola Schouten was aan een door de fipronilcrisis getroffen pluimveehouder. - Foto: Koos Groenewold

● De veehouderij en mestbranche moeten mestfraude zelf aanpakken, om te voorkomen dat de derogatie voor de Nitraatrichtlijn gevaar loopt. Een over grootschalige fraude met mest in de regio’s Noord-Limburg en Brabant is hiertoe de aanleiding. Minister Schouten noemt de zaak schadelijk voor het milieu en de sector.

● De kans op uitspoeling van nitraat bij gebruik van melkveedrijfmest blijkt kleiner uit onderzoek van Wageningen UR. Op grasland dat gemaaid wordt, is de nitraatuitspoeling lager als het bemest wordt met melkveedrijfmest in plaats van met kunstmest.

● Milieukeur werd verplicht door supermarktketens Aldi en Plus. De supermarkt wil dat de impact van de teelt op het milieu wordt teruggedrongen.

● Procederende boeren die uiteindelijk de rechtszaak verloren, kunnen gebruik maken van een betaalregeling. Ze moeten alsnog over de brug komen met geld, aangezien zij niet volgens het fosfaatreductieplan hun veestapel hebben doen krimpen.

● Wereldwijd lopen de zorgen om antibioticaresistentie op. Preventief gebruik van antibiotica is in Nederland verboden. De oproep van wereldgezondheidsorganisatie WHO om daarmee te stoppen heeft voor veehouders hier geen gevolgen. Het toont wel aan hoe Nederland voorop loopt.

● Glyfosaat wordt de komende vijf jaar nog toegelaten door de Europese Unie. Dat hebben de Europese lidstaten in Brussel in meerderheid besloten. Nederland stemt voor de toelating van het middel. Met het besluit in het beroepscomité is een eind gekomen aan een jarenlange discussie over de toelating. Aanvankelijk wil de Europese Commissie een toelating van 15 jaar. Dat wordt, onder druk van de publieke en politieke discussie, in de loop van de tijd ingekort.

● Contributie blijkt een struikelblok voor de vorming van 1Varkensgeluid. Leden wilden weten hoe de belangenbehartiger provinciaal en lokaal gaat functioneren, alvorens zij instemmen met het contributievoorstel van afgelopen week.

● Lidstaten krijgen meer invloed op de invulling van het nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, stelt eurocommisaris Phil Hogan voor. De Europese Commissie stelt de doelen en normen, waarna de lidstaten bepalen hoe deze worden gehaald.

December

● Bietentelers krijgen € 1,8 miljoen van Brussel. Europese suikerfabrikanten hebben € 116 miljoen te veel aan productieheffingen betaald aan Brussel in 1999-2000 en 2000-2001. De Nederlandse bietentelerscoöperatie Cosun ontvangt € 7 miljoen.

● Zeldzame koeienrassen worden niet vrijgesteld van fosfaatrechten. Het is Stichting Zeldzame Huisdierrassen niet gelukt om vrijstelling te krijgen van het ministerie.

● Barneveldse pluimveehouder wordt voor de tweede keer getroffen door vogelgriep. Opnieuw volgt een landelijke ophokplicht. Eenden bleken meer vatbaar voor het griepvirus dan eerder verwacht. Tot vorig jaar leefde in de pluimveesector juist de gedachte dat eenden niet snel tegen een infectie van het virus aanlopen.

● België compenseert pluimveehouders voor de schade door de fipronil-kwestie. Nederland niet. De NVP vind dat het ministerie en de Tweede Kamer opnieuw moeten kijken naar de mogelijkheid voor een steunmaatregel.

● Strengere mestregels en een kwaliteitskeurmerk voor mesttransporteurs moet fraude met mest aan banden leggen. De aanpak komt uit de sector: LTO Nederland, Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV), Rabobank, Cumela en Transport en Logistiek Nederland stelden het plan op.

Eén reactie

  • kuiken007

    barneveldse pluimveehouder 2 keer vogelgriep???
    graag de tekst aanpassen

Of registreer je om te kunnen reageren.