Home

Achtergrond 4 reacties

Gunfactor bij overname belangrijker dan ooit

Bij agrarische bedrijfsovernames gaat het om familiekapitaaloverdracht tegen een veel lagere waarde dan de marktwaarde. Dat vraagt aandacht.

Dat de overdracht van een agrarisch bedrijf iets heel anders is dan de overdracht van een gemiddeld ander bedrijf, daar zijn eigenlijk alle deskundigen het wel over eens. Het feit dat het bijna altijd familiebedrijven betreft die alleen in de familie kunnen blijven door ze – vaak – ver onder de werkelijke waarde door te schuiven naar een bedrijfsopvolger, maakt dat de bedrijfsoverdracht in de agrarische sector een veel gevoeliger traject is dan de overdracht van een niet-agrarisch bedrijf.

‘Er moet onderling begrip zijn, anders is de kans op problemen groot’

Bedrijf gunnen

Het boerenbedrijf moet de opvolger door zijn broers en zussen gegund worden. Daarvoor is het nodig dat ouders en bedrijfsopvolger het overnameproces tot een gemeenschappelijk gebeuren maken waar de overige kinderen nadrukkelijk bij betrokken worden. “Vaak worden broers en zussen van de beoogde bedrijfsopvolger veel te weinig betrokken bij het overnameproces”, zegt Sander Thus, die binnen het NAJK-bestuur de portefeuille bedrijfsovername heeft. “Als NAJK stimuleren we dat heel sterk. Er moet onderling begrip zijn, anders is de kans op problemen groot.”

Bedrijfsopvolgersfaciliteit

Johan Oonk en Mariet Kortekaas-Schotman, die als bedrijfsadviseurs bij Flynth vele agrarische bedrijfsovernames hebben begeleid, bevestigen die mening van Thus. Oonk: “Vanuit fiscaal oogpunt is het nog nooit zo gemakkelijk geweest als nu om een bedrijf over te nemen. De bedrijfsopvolgersfaciliteit (BOF) maakt een bedrijfsoverdracht goed mogelijk. Daarin bestaat een grote vrijheid om te schenken zonder dat de belasting om de hoek komt kijken. Ook onder de inkomstenbelasting kan een bedrijf geruisloos worden doorgeschoven. Het gaat in de praktijk om de gunfactor, want overname tegen de werkelijke waarde is bij een agrarische onderneming meestal onmogelijk.”

Bedrijf ‘ter leen van de familie’

Horst in ’t Veld, partner bij accountantskantoor De Jong & Laan, gaat nog een stap verder. “De opvolger krijgt het bedrijf min of meer ter leen van de familie, met als doel het bedrijf in de familie te kunnen houden en door te geven aan de volgende generatie. Door ouders, broers en zussen te blijven betrekken bij het bedrijf, zich in te zetten voor het bedrijf en het op termijn door te zetten naar een volgende generatie kweekt hij of zij een hogere gunfactor bij broers en zussen.”

Genogram

Vanwege de mogelijke gevoeligheden bij een overname in de familie, gebruikt De Jong & Laan vaak een genogram als gids door het verleden. Een genogram is een grafische voorstelling van de vertakkingen van de familie van een aantal generaties waarin aangegeven wordt welke personen een positieve of negatieve relatie met elkaar hadden. Door hier samen met opvolger, ouders, broers en zussen inzicht in te krijgen ontstaat er meer begrip en inzicht voor elkaar, aldus In ’t Veld.

Leidraad

Om conflicten ook in de toekomst te voorkomen maakt De Jong & Laan gebruik van een zogenaamd familiestatuut, een leidraad waarin zaken rondom en na de opvolging beschreven zijn, zoals:

  • hoe gaan we om met verschillende manieren van werken;
  • aan welke opleidingen en competenties moet een opvolger voldoen;
  • welke waarden heeft de familie hoog in het vaandel staan;
  • hoe omschrijven we de familiecultuur;
  • bedrijfsbelang en familiebelang;
  • wie worden er eigenaar van het bedrijf;
  • hoe gaan we om met de waarde van het bedrijf en de koopsom;
  • hoe gaat de opvolger om met ouders en broers en zussen;
  • mogen partners in het bedrijf werken en/of eigenaar zijn;
  • hoe gaan we om met echtscheidingen, verkoop e.d.

Vastleggen in familieovereenkomst

Ook Flynth kent een dergelijk document. Johan Oonk: “Wat we regelmatig doen na een gesprek met de familie is het besprokene vastleggen in een familieovereenkomst. Daarin staan de intenties van ouders, opvolgers en andere kinderen rondom de bedrijfsoverdracht. Vervolgens zet iedereen een handtekening; het heeft een morele waarde voor alle gezinsleden.”

‘Buitengesloten kinderen hebben minder moeite hun erfdeel op te eisen’

Rechten kinderen

Een belangrijke reden lang stil te staan bij de bedrijfsoverdracht met het hele gezin zijn de wettelijke rechten die kinderen kunnen laten gelden op de erfenis van hun ouders. Kinderen die zich buitengesloten voelen, hebben in de praktijk veel minder moeite hun erfdeel op te eisen, ook als dat grote gevolgen heeft voor de continuïteit van het bedrijf binnen de familie.

Kinderen op die wijze onterven leidt in ieder geval tot definitief verstoorde familieverhoudingen maar niet tot een financiële oplossing. Ook onterfde kinderen houden recht op een legitieme portie van de erfenis en daar hoort het hele agrarisch bedrijf bij (zie kader hieronder).

De rol van de legitieme portie bij een bedrijfsovername

Bij een bedrijfsovername in de familie doen de niet-overnemende kinderen vaak onuitgesproken afstand van een deel van hun erfenis.

Ze gunnen hun broer of zus de overname van het ouderlijk bedrijf. Op papier is er veel te regelen rond de overname. Je kunt niet regelen dat kinderen afzien van hun legitieme portie. Daar heeft ieder kind wettelijk recht op. Zelfs bij het testamentair onterven van een kind blijft de aanspraak op het legitieme deel.

Waarde legitieme deel

Het legitieme deel is de helft van het normale kindsdeel. In het geval van een gezin met drie kinderen waarvan vader overlijdt, hebben vrouw en kinderen ieder recht op een kwart van de nalatenschap. Het legitieme deel is in dit voorbeeld een achtste deel. Het gaat om een niet-opeisbare vordering die pas opeisbaar wordt na – in dit voorbeeld – het overlijden van de moeder.

De waarde van het legitieme deel is afhankelijk van de waarde van het op het moment van overlijden aanwezige vermogen. Naast het saldo van baten en lasten worden ook gedane schenkingen meegerekend, een belangrijke factor in een bedrijfsovername.

Rekenvoorbeeld

Stel dat in het hierboven genoemde voorbeeld er op het moment van overlijden een vermogen van € 200.000 is, dan hebben moeder en drie kinderen ieder recht op € 50.000. Mocht een van de kinderen onterfd zijn dan heeft hij of zij altijd nog recht op het legitieme deel: € 25.000.

Als de bedrijfsopvolger in dit voorbeeld bij de bedrijfsoverdracht een schenking van € 800.000 heeft gehad, kan broer of zus een beroep doen op het legitieme deel. Dan wordt die € 800.000 opgeteld bij het vermogen van € 200.000 = € 1.000.000. Dat betekent dat die broer of zus recht heeft op een achtste deel: € 125.000. Aanzienlijk meer dan in eerste instantie.

Artikel gaat verder onder de foto.

Voor het daadwerkelijk tot een bedrijfsoverdracht komt is er veel overleg noodzakelijk binnen de familie om een succesvolle opvolging mogelijk te maken. - Foto: Bert Jansen
Voor het daadwerkelijk tot een bedrijfsoverdracht komt is er veel overleg noodzakelijk binnen de familie om een succesvolle opvolging mogelijk te maken. - Foto: Bert Jansen

Meer zakelijkheid

Met het groeien van de bedrijven en daarmee de toename van de waarde van de ondernemingen ziet Flynth-adviseur Johan Oonk meer zakelijkheid in de overname sluipen. “Op dit moment is het zo dat het wordt gegund met enkele strikte clausules. Met name de meerwaardeclausule is belangrijk. Als de opvolger binnen een bepaalde tijd het bedrijf zou verkopen zal hij of zij het verschil tussen de overnamesom en de vrije waarde moeten delen met de broers en/of zussen. De opvolger krijgt het bedrijf om er mee te werken, puur ervan profiteren door het snel te verkopen gunnen de andere kinderen de opvolger niet.”

Beëindiging meerwaardeclausule tegenwoordig vaker richting de 55 of zelfs 60 jaar.

Meerwaardeclausule

De bedrijfsadviseurs zien de termijn voor de meerwaardeclausule toenemen. Was in het verleden de leeftijd van 45 of 50 jaar van de opvolger heel gangbaar om de meerwaardeclausule te beëindigen, tegenwoordig gaat dat al vaak richting de 55 of zelfs 60 jaar. Maar dan wel met een afbouw er in. Maar vaste formules zijn er niet. Het komt zelfs voor dat verkoop buiten de familie wordt uitgesloten.
Artikel gaat verder onder de foto.

De fiscus is in de praktijk geen belemmering om een bedrijf over te doen aan een opvolger. Van de schenkingsruimte kan ook gebruik gemaakt worden als er geen opvolger onder de kinderen is. - Foto: Jan Willem van Vliet
De fiscus is in de praktijk geen belemmering om een bedrijf over te doen aan een opvolger. Van de schenkingsruimte kan ook gebruik gemaakt worden als er geen opvolger onder de kinderen is. - Foto: Jan Willem van Vliet

Door de grote bedragen die met een overname gemoeid zijn wordt het overdrachtsmoment naar de volgende generaties vaak uitgesteld. De NAJK ziet dat met lede ogen aan. Sander Thus: “Een ideale leeftijd is er niet, maar wij kijken toch vooral naar mensen onder de 35 jaar. Tussen 30 en 35 is een hele mooie leeftijd voor zo’n stap. Het is niet gezond om heel lang mee te werken in het bedrijf, zonder ook de daadwerkelijke zeggenschap te hebben. Je moet als opvolger leidend worden en niet volgend blijven.”

Rol partner onderschat

Als een opvolger een relatie krijgt wordt regelmatig vergeten daar aandacht aan te besteden, constateren de bedrijfsadviseurs. Terwijl dit toch grote invloed kan hebben op het bedrijf, ook al staat de partner buiten de maatschap. Na het trouwen is er namelijk wel sprake van een belangrijke erfgenaam bij overlijden van de opvolger, als er dan nog niets geregeld is.

Overname als vermogensoverheveling

De fiscus is in de praktijk geen belemmering om een bedrijf over te doen aan een opvolger.

Van de schenkingsruimte kan ook gebruik gemaakt worden als er geen opvolger onder de kinderen is. Dan is niet de intentie om het bedrijf over te dragen, maar gaat het om een vermogensoverheveling. De ouders kunnen er voor kiezen alle kinderen opvolger te maken. Op papier ontstaat een samenwerking met alle kinderen. Eerst in maatschap en na drie jaar nemen de kinderen het over en gaan vijf jaar verder met het bedrijf. In de praktijk blijven de kinderen hun eigen werk doen en blijven alleen de ouders werkzaam op het bedrijf. Maar omdat op papier de kinderen het bedrijf exploiteren – en verantwoordelijkheid dragen – kan zo wel heel veel vermogen worden overgeheveld van ouders naar kinderen.

Het is gebruik maken van de randen van de wet, want voor puur vermogensoverheveling is de regelgeving natuurlijk niet bedoeld. Illegaal is het niet.

De constructie heeft wel een behoorlijk gevaar in zich. Mochten er tijdens de ‘papieren’ samenwerking problemen ontstaan tussen de kinderen en/of ouders, dan kan het de bedrijfsvoering, maar vooral de onderlinge verhoudingen in de familie ernstig in gevaar brengen.

Soepele wetgeving blokkeert proefmaatschap

Soepele wet- en regelgeving bij een overname heeft ook een keerzijde constateert Johan Oonk.

“We stellen standaard een proefperiode in de maatschap voor. De ouders kunnen de maatschap met de opvolger terugdraaien als het niet voldoet. Dat wordt de laatste jaren gedwarsboomd door financieel voordeel dat de opvolger kan binnenhalen. Als een maatschap is terug te draaien, komt de opvolger voorlopig nog niet in aanmerking voor een toeslag op de betalingsrechten van ca € 50 per hectare voor 5 jaar en ook niet voor de subsidie jonge landbouwers voor investeringen als startende ondernemer, zo’n € 20.000.”

Het gevolg is dat er vaak wordt gekozen om geen proefperiode op te nemen. Dat heeft een gevaar in zich. Als het dan mis gaat, staan partijen als gelijkwaardig voor de rechter. Het kan de continuïteit van het bedrijf ernstig in gevaar brengen.

Laatste reacties

  • piet p

    In veel gevallen zul je jezelf af moeten vragen of het verstandig is om het bedrijf over te nemen/dragen .De opvolger gaat weinig verdienen en de overige erfgenamen moeten met de huidige grond en fosfaatprijzen enorm veel geld laten zitten om het bedrijf te laten bestaan. Consequentie van alle belastingtrucjes is dat de productie middelen een waarde hebben gekregen die niet meer in verhouding staan tot wat er mee verdiend kan worden. Dikke kans dat de zeepbel een keer knapt.

  • s.wolf1

    .

  • deB.


    Met de opbrengstprijzen van afgelopen jaren, bloeit de gehele sector dood.

    Het hangt met gunning en belastingtrucjes aan elkaar.

    Gezond rendement, DAT moet er gedraaid worden...zo niet, houdt het op

  • MKRouveen1

    *

Of registreer je om te kunnen reageren.