Home

Achtergrond 8 reacties

‘Het onkruid zit ons niet in de weg’

Mark Shepard reist de wereld rond om de permacultuur te propageren als dé landbouwmethode van de toekomst. Een bezoek aan zijn eigen bedrijf in Wisconsin leert dat theorie en werkelijkheid nog niet helemaal samenvallen.

De Amerikaanse selfmade boer Mark Shepard heeft een boeiend verhaal en is een graag geziene spreker op congressen over duurzame landbouw. In vlammende betogen zet hij zich af tegen de huidige gangbare akkerbouw op basis van monocultures, die in zijn ogen veel te afhankelijk is van chemische hulpmiddelen.

Permacultuur

“Elke cultuur op basis van eenjarige gewassen stort vroeg of laat in elkaar”, is de boodschap die hij dit voorjaar nog in Nederland verkondigde. Daar zet hij de permacultuur tegenover, waarvan hij een vooraanstaand beoefenaar is (zie kader onderaan dit artikel). Diversiteit is volgens hem cruciaal en bomen krijgen van hem een hoofdrol op het agrarisch bedrijf. Zo werkt de natuur ook, stelt hij. “Laten we de natuur nabootsen”, is zijn credo.

‘Ik laat je zien hoe je zelfs kunt boeren op een rots’

Geen hobby

Grote woorden schuwt de Amerikaan niet, bescheidenheid is hem vreemd als het gaat om het belang dat hij zijn eigen werk toedicht. “Ik laat je zien hoe je zelfs kunt boeren op een rots”, zei hij. En hij heeft het niet over een hobby, het gaat niet om backyard farming. Volgens hem is zijn landbouwmethode niets minder dan de sleutel tot een duurzame voedselvoorziening voor de groeiende wereldbevolking, iets waar de gangbare landbouw niet duurzaam in zou kunnen voorzien.


  • De New Forest Farm van Mark en Jen Shepard in Viola, Wisconsin (VS). Foto's: Johan Oppewal

    De New Forest Farm van Mark en Jen Shepard in Viola, Wisconsin (VS). Foto's: Johan Oppewal

  • Jen Shepard heeft een bescheiden rol op het bedrijf, ze heeft een baan elders.

    Jen Shepard heeft een bescheiden rol op het bedrijf, ze heeft een baan elders.

  • Mark Shepard is veel op weg om te vertellen over zijn landbouwmethode: 'Ík laat je zien hoe je op rotsen kunt boeren, zei hij dit voorjaar in Amsterdam. Hij was tijdens de reportage niet aanwezig.

    Mark Shepard is veel op weg om te vertellen over zijn landbouwmethode: 'Ík laat je zien hoe je op rotsen kunt boeren, zei hij dit voorjaar in Amsterdam. Hij was tijdens de reportage niet aanwezig.

  • Agroforestry. Rechts tamme kastanjes,  links hazelnoot. De strook grond ertussen is bewerkt met een schijveneg en ingezaaid met winterrogge.

    Agroforestry. Rechts tamme kastanjes, links hazelnoot. De strook grond ertussen is bewerkt met een schijveneg en ingezaaid met winterrogge.

Contourlandbouw

Na zoveel mooie woorden wordt het interessant om een bezoek te brengen aan zijn bedrijf. Hoe ziet de praktijk eruit die bij dit verhaal hoort? Die gelegenheid deed zich voor in september. Shepard was zelf niet beschikbaar. Hij heeft het te druk met congressen, workshops en het begeleiden van start-ups. Maar zijn vrouw Jen wilde wel een rondleiding verzorgen. Ze werkt al vanaf het begin samen met haar man, maar verontschuldigt zich toch dat ze niet helemaal op de hoogte is van alle technische details. Mede doordat ze zelf een baan buiten het bedrijf heeft als massagetherapeut.

New Forest Farm

Het bedrijf, genaamd New Forest Farm, ligt in een heuvelachtig gebied in Viola, Wisconsin. Bodemerosie is hier een belangrijke kwestie. De meeste boeren telen hun gewassen – meest soja, mais en luzerne – in horizontale banen evenwijdig aan de hoogtelijnen. Contourlandbouw, heet dat hier. Zo voorkomen ze dat de grond wegspoelt. Deze praktijk is al jaren ingeburgerd, nadat een overheidscampagne dit propageerde. In combinatie met veel bos geeft dit het landschap een eigen stempel.


  • Onkruid is er overal, klein en groot. Hier varkensgras.

    Onkruid is er overal, klein en groot. Hier varkensgras.

  • Een van de twee aspergeveldjes. Er staat veel onkruid tussen, vooral hoge grassen en guldenroede.

    Een van de twee aspergeveldjes. Er staat veel onkruid tussen, vooral hoge grassen en guldenroede.

  • Stukje braakland, dit jaar niet in gebruik.

    Stukje braakland, dit jaar niet in gebruik.

  • Jen Shepard op een van de lanen. Links en rechts hazelnoten. Er is veel variatie in vorm en grootte van de struiken. Er zijn meerdere soorten, waaronder Europese en Amerikaanse. Op dit perceel heeft dit jaar triticale gestaan.

    Jen Shepard op een van de lanen. Links en rechts hazelnoten. Er is veel variatie in vorm en grootte van de struiken. Er zijn meerdere soorten, waaronder Europese en Amerikaanse. Op dit perceel heeft dit jaar triticale gestaan.

Waterhuishouding is de basis

De Shepards gingen een stapje verder toen ze hier begonnen. In hun ogen is een goede waterhuishouding cruciaal. Voor ze de bomen plantten, begonnen ze met het aanleggen van greppels, waterbuffers en geulen om regenwater in goede banen te leiden en vast te houden. De lijnen lopen niet parallel aan de hoogtelijn, maar lopen net iets af, met als doel het water geleidelijk te laten afstromen naar opvangplekken.

‘Het is een wildernis. Ik weet dat boeren er zo over denken’

Grote wildernis

De greppels en waterbekkens zijn er nog steeds en doen hun werk, laat Jen zien. Maar je moet er wel naar zoeken. Ze zijn verborgen achter kniehoog gras, riet en onkruid. En zijn daarmee niet te onderscheiden van de rest van het terrein, want ook dat lijkt op het eerste gezicht een grote wildernis: bomenrijen met daartussen heel veel groen, maar geen gewassen te zien. Een rommeltje, zou een gangbare boer al snel zeggen. “Ja!”, beaamt Jen meteen. “Het is ook een wildernis. Maar dat is niet erg. Ik weet dat boeren er zo over denken. Die reactie krijgen wij ook als er bezoek is. Maar het onkruid zit ons niet in de weg. Wij willen graag biodiversiteit.”


  • Hazelnoten. Duidelijk is te zien dat de breedte van de stroken tussen de lanen varieert. Shepard heeft geen duidelijke theorie over de optimale breedte van de stroken. De hazelnoten kunnen machinaal geoogst worden.

    Hazelnoten. Duidelijk is te zien dat de breedte van de stroken tussen de lanen varieert. Shepard heeft geen duidelijke theorie over de optimale breedte van de stroken. De hazelnoten kunnen machinaal geoogst worden.

  • Hazelnoten. De variatie is groot in grootte en kwaliteit.

    Hazelnoten. De variatie is groot in grootte en kwaliteit.

  • Hazelnoten nog in de schil.

    Hazelnoten nog in de schil.

Biodiversiteit te over

Inderdaad, biodiversiteit te over. De lucht is vol insectengeluiden. Overal gonst het en in je ooghoeken zie je voortdurend beestjes wegkruipen. Wat dat betreft is het project zeker geslaagd. Al is er een keerzijde. Eekhoorns en ander wild nemen hun deel van de notenoogst. En Jen waarschuwt voor teken. “Vanwege gevaar voor de ziekte van Lyme lopen wij hier altijd op hoge laarzen”. Ook de grote diversiteit aan soorten bomen binnen de singels is geheel volgens verwachting. Shepard heeft een aparte visie op fruitteelt: hij hekelt de manier waarop in gangbare fruitteelt individuele bomen worden vertroeteld en in de watten gelegd, en hoe ook daar monocultuur de norm is. Hij is voor een robuustere manier van werken: zaai en plant maar raak en kijk wat er overblijft.

Met woelmes in de grond

De rijen bomen worden elk jaar flink gesnoeid. Ook ondergronds. Jaarlijks gaat Shepard op een afstand van ongeveer 2 meter van de stam met een meterdiep woelmes door de grond. Zo blijft het wortelstelsel beperkt en blijft er ruimte voor gewassen op de 25 meter brede percelen tussen de lanen. Overigens is er geen harde regel voor de optimale breedte van de percelen, en ook niet voor de ploegafstand. Dat gebeurt een beetje op het gevoel. “Trial and error”, zegt Jen. Deze landbouwmethode is duidelijk nog niet uitontwikkeld, ze zit eerder in een onderzoeksfase.


  • Tamme kastanjes nog onrijp aan de boom.

    Tamme kastanjes nog onrijp aan de boom.

  • Trekkertje waar Shepard het meeste werk mee doet, inclusief benodigd maaiwerk (de paden) en boomwortels bijsnijden.

    Trekkertje waar Shepard het meeste werk mee doet, inclusief benodigd maaiwerk (de paden) en boomwortels bijsnijden.

  • Machine om hazelnoten uit de schil te halen.

    Machine om hazelnoten uit de schil te halen.

Inkomen van elders

Appels en hazelnoten hangen plukrijp aan de bomen, maar veel oogstactiviteiten zijn er niet. De Shepards hebben het eigenlijk te druk met andere dingen om hun bedrijf serieus te kunnen runnen. Ze halen hun inkomen elders. Zij met haar baan buitenshuis en hij als spreker en trainer over de permacultuur. Gevolg is dat het mooie verhaal dat Shepard in Amsterdam hield hier maar voor een klein deel werkelijkheid is.

Geen tijd voor dieren

Om te beginnen de dieren. Die zijn er niet. Geen tijd voor. Geen blatende navyseals, zoals hij zijn schapen noemt en geen grazende varkens. Ook de 1,2 hectare zonnebloemen die Shepard anders voor eigen gebruik als brandstof teelde, is afwezig. Wel zijn er heel veel oogstrijpe hazelnoten. Die gaan er nog wel af, verzekert Jen. Zij vinden hun weg naar de consument via het online verkoopkanaal Organic Valley, dat in de VS goed is voor een omzet van ongeveer € 1 miljard per jaar en dus ‘serious business’ is.


  • Notenopbrengst. Ze zijn niet goed droog, waardoor na een paar dagen de kwaliteit achteruit gaat.

    Notenopbrengst. Ze zijn niet goed droog, waardoor na een paar dagen de kwaliteit achteruit gaat.

  • Appelboom. Ras: Priscilla, een Amerikaans ras uit de jaren ’70.

    Appelboom. Ras: Priscilla, een Amerikaans ras uit de jaren ’70.

  • Plukrijpe appels. Het ontbreekt aan arbeidskracht om ze te plukken.

    Plukrijpe appels. Het ontbreekt aan arbeidskracht om ze te plukken.

  • New Forest Farm van de weg af gezien.

    New Forest Farm van de weg af gezien.

Vanggewas

Voor meer dingen is tegenwoordig geen tijd, helaas, zo blijkt. Een aantal perceeltjes ligt braak. Er groeit welig gras en onkruid. Jen duidt het positief als “cover crop” (dek- of vanggewas). Aan twee perceeltjes is te zien dat er recent iets is geteeld, al liggen ook die er lang niet strak bij. De schijveneg is er overheen geweest en er is winterrogge ingezaaid. Hier groeide dit jaar triticale, een hybride graan dat het goed doet in het circuit van biovoeding.

Distels

De vele distels die hier gekiemd zijn, verdwijnen straks wel weer tussen het nieuwe gewas, verwacht Jen. “Distels krijg je bij een verstoorde bodem”, vindt ze. Zelfs de asperges – meer dan een meter hoog – moet je bijna zoeken tussen de andere planten, zoals bloeiende guldenroede en rietgras. Ze hebben hier een kleine hectare van. De manier van bewerken en oogsten is bijzonder: in april maaien ze het hele perceel, aspergeloof en onkruid, kort af. De – groene – stengels die daarna opschieten, worden geoogst. Na zes weken worden ze houtig en erg dun, en is het oogstseizoen voorbij.

‘We halen ons inkomen minder uit de gewasopbrengsten dan voorheen’

Geen modelboerderij

Al met al kun je niet om de conclusie heen dat de New Forest Farm in de huidige staat geen modelboerderij is voor de permacultuur. Jen geeft toe dat ze het zelf toch ook wel wat strakker zou willen zien, maar legt uit dat de tijd ontbreekt. “We moeten een afweging maken en halen ons inkomen minder uit de gewasopbrengsten dan voorheen.”

Alternatief voor gangbare landbouw?

Dat brengt ons tot de hamvraag: kan deze nieuwe landbouwmethode de wereld voeden, zoals Shepard zijn publiek voorhoudt? Is het een serieus alternatief voor gangbare landbouw? Jen moet lang nadenken over deze kwestie. “Er zitten heel veel kanten aan. De grootschalige landbouw op basis van monocultures leunt op enorm veel onderzoek en ontwikkeling. Daar zit heel veel geld en tijd achter. Wij zitten nog in de hazard hap-fase, in de beginfase. Dan heb je gewoon veel verschil in opbrengst tussen planten en tussen percelen. Dat was vroeger toen ze met mais begonnen niet anders. Het zou mooi zijn als er veel meer onderzoek werd gedaan. Eén ding weet ik wel zeker: biodiversiteit is ontzettend belangrijk. Daar moeten we zuinig op zijn.”

Mark Shepard is veel op weg om te vertellen over zijn landbouwmethode: 'Ík laat je zien hoe je op rotsen kunt boeren, zei hij dit voorjaar in Amsterdam. Hij was tijdens de reportage niet aanwezig. Foto: Mark Shepard
Mark Shepard is veel op weg om te vertellen over zijn landbouwmethode: 'Ík laat je zien hoe je op rotsen kunt boeren, zei hij dit voorjaar in Amsterdam. Hij was tijdens de reportage niet aanwezig. Foto: Mark Shepard

Permacultuur: schapen als ‘mobiele brigade’

Permacultuur is een alternatieve landbouwmethode die is begonnen bij de Australiër Bill Mollison en nu populair is in het wereldje van de bio-landbouw en duurzame productie.

Het is eigenlijk een vorm van ‘agroforestry’ (vergelijkbaar met de Nederlandse zogenoemde ‘voedselbossen’) waarin de combinatie van gewas- en boomteelt wordt gezocht. Belangrijk verschil is dat bij permacultuur veel verschillende plantensoorten door elkaar staan. Er is dan ook een enorme biodiversiteit in dit bedrijfsmodel.

Ervaren beoefenaar

De Amerikaan Mark Shepard geldt als een van de meest ervaren beoefenaars van de permacultuur. Al 23 jaar bewerken hij en zijn vrouw Jen een bedrijf van 43 hectare op deze manier in de Amerikaanse staat Wisconsin. In Shepards visie kan een landbouwbedrijf met monocultures van eenjarige planten niet duurzaam zijn. Hij wil variatie en vindt dat je moet aansluiten bij de natuurlijke plantengemeenschap van het gebied waar je boert, en die als het ware moet nabootsen. Voor zijn eigen bedrijf is een eiken-savannelandschap het referentiemodel. Daarin passen met name appels, hazelnoten en tamme kastanjes. Hij plant die in lanen. In stroken daartussen is dan ruimte voor meerjarige gewassen zoals asperge, maar ook voor eenjarigen zoals zonnebloemen, groenten en granen. Op het snoeiafval teelt hij paddenstoelen.

Hogere productie per hectare

Shepard, opgeleid als geoloog en selfmade boer, gaf in maart dit jaar een lezing in Amsterdam, in de debatserie ‘It’s the food...’. Hij liet daar cijfers van zijn bedrijf zien die aantonen dat de totale productie per hectare bij permacultuur groter kan zijn dan bij monocultures. Dat het wel veel bewerkelijker is doordat grote aaneengesloten oppervlaktes ontbreken, is geen onoverkomelijk probleem, vindt hij. Kwestie van organisatie en mechanisatie aanpassen. Daartegenover wijst hij op voordelen van gewassen min of meer doorelkaar verbouwen, zoals risicospreiding en vermindering van ziekte- en plaagdruk.

Koeien onder notenbomen

Dieren hebben ook hun plek in deze ecosysteemlandbouw. Koeien grazend onder notenbomen is zijn ideaal. Hij toonde ook foto’s van zijn schapen, die hij zijn ‘navy seals’ noemt, vanwege hun vaardigheid stukken land kaal te houden. Varkens horen er ook bij. Het menu van de varkens die tussen de bomen lopen, bestaat voor twee derde uit gras, naast gevallen fruit, noten en wat ze meer vinden. Opmerkelijk detail: deze dieren hebben een ring in de neus. ‘Anders ploegen ze de boel om en maken ze er een bende van’.

Geen tegenstander vleesproductie

Vlees is voor de boer een soort bonus bovenop de plantaardige productie. Shepard is dan ook zeker geen tegenstander van vleesproductie en -consumptie. Wel verzet hij zich tegen het voeren aan herkauwers van hoogwaardige granen en andere producten die mensen zelf zouden kunnen eten.

Biologisch

De permacultuur is biologisch, maar dat is voor de Shepards eerder vertrekpunt dan doel. Zij vinden hun methode meer dan dat. “Biolandbouw staat nog monocultuur toe. Wij gaan verder. Alles draait om diversiteit”, zegt zijn vrouw Jen.

Laatste reacties

  • alco1

    Laat hij de kost maar eens gaan verdienen met zijn land op huurbasis.

  • Peerke1

    Nen Koekebakker.

  • Attie

    Jen zit er maar mee.

  • Jan-Zonderland

    Er wordt daar geen stuiver verdiend maar gelukkig hebben ze beide goede neveninkomsten zoals zo veel boeren in Noord Amerika

  • geen boer

    Tsja, wat moet je hier van zeggen. Zijn verdienmodel is zijn 'theorie' verkondigen, niet het 'voeden van de wereld'.
    Dat bij hem thuis in de praktijk het enorme bullshitgehalte van zijn met verve verkondigde theorie zonder gene toont, zegt veel over het publiek dat hem welwillend toehoort... Wanneer het verhaaltje maar binnen het vooringenomen, politiek correcte denkbeeld past is het kennelijk al snel goed.

  • agratax(1)

    Laten het verhaal eens minder negatief benaderen. Iedere -normale- onderzoeker krijgt zijn inkomen uit het doen van onderzoek om te bewijzen dat zijn gedachten (uitvinding) kloppen of dat hij gaat aantonen dat de wereld verkeerd bezig is. Hij krijgt daarvoor een dik salaris van zijn bedrijf of liever -de overheid-. Ons belasting geld dus en daarna is de uitkomst voor een deel van de belasting betalers negatief en kunnen zij hun inkomen vaarwel zeggen. Deze man doet onderzoek naar zijn theorie en weet de middelen hiervoor via voordrachten bij elkaar te harken en tegelijk krijgt hij nieuw gedachten input van zijn gehoor. Hoe slecht kan het zijn? Hij krijgt geen subsidie van de belasting betaler en als er uit zijn theorie goede ideeen komen kan iedere voedselproducent die "gratis" toepassen. Ik ben er zeker van dat er goede ideeen tussen zitten, die een andere boer gaat toepassen om zijn bodem en productie te verbeteren en / of zijn chemische input te verkleinen.

  • Ik zie hier maar 1 waarheid in dit verhaal. Gangbare landbouw bestaat voor een groot deel voor- en dankzij de grote toeleveringsbedrijven en afnemers (inclusief onderzoek en universiteiten) waar het grote geld verdient wordt. Daar zit het verdien model voor de huidige landbouw. Geen wonder dus dat in de landbouw zelf geen goed salaris nog rendement verdient wordt. Te weinig om te goed van te leven maar ze zorgen er ook wel voor dat het te veel is om dood te gaan. Achter de bio landbouw staan geen grote industriële bedrijven en ook geen grote gesubsidieerde onderzoekbedrijven/instituten. Zo lang ze dat niet hebben wordt bio landbouw nooit groot.

  • pieter

    Heb deze zomer zijn boek gelezen gewoon boeren verstand met de vraag: waarom deze landbouwgewassen waarbij elk jaar weer energie en voedingsstoffen in een wortelstelsel investeren terwijl er ook gewassen zijn die gewoon door de winter komen en even in de rust gaan . en daar zijn ze weer vroeg in het voorjaar zonder ploegen en groenbemester. De bodem wil groen en bedekt zijn. Zon op de bouwvoor is afbraak van je blackpower.

Laad alle reacties (4)

Of registreer je om te kunnen reageren.