Home

Achtergrond 1 reactie

Brazilië krabbelt op na vleesschandaal

In de Braziliaanse vleesindustrie kwamen in maart schandalen met bedorven vlees en corruptie aan het licht. De autoriteiten storten zich nu vooral op vleesgigant JBS, de rest van de industrie lijkt er met weinig kleerscheuren vanaf te zijn gekomen.

Nagenoeg 100% van de markten waaraan Brazilië vlees levert, is herwonnen, stelde een trotse Ricardo Santin tijdens een persbijeenkomst op de Braziliaanse beurs voor intensieve veehouderij SIAVS eind augustus in São Paulo. Santin is vice-voorzitter van de Braziliaanse organisatie van producenten van dierlijke eiwitten (ABPA).

Vleesschandaal maart 2017

De afgelopen maanden kreeg Brazilië bezoek van autoriteiten vanuit alle uithoeken van de wereld, die met eigen ogen wilden zien of het Braziliaanse controlesysteem wel deugde na het vleesschandaal dat in maart 2017 aan het licht kwam. Tijdens het internationaal georiënteerde SIAVS wil de industrie tonen de boel weer op de rit te hebben. Zowel journalisten als inkopers werden ingevlogen uit alle voor Brazilië relevante markten.

Brazilië liep kwart miljard mis

Het schandaal heeft grote impact gehad op Brazilië, ’s werelds grootste exporteur van zowel rund- als pluimveevlees, en de vierde grote exporteur van varkensvlees. Brazilië liep hierdoor omgerekend zo’n € 213 tot 256 miljoen mis, schat Santin. In de eerste helft van het jaar exporteerde Brazilië bovendien 145.000 ton vlees minder dan in dezelfde periode van 2016. Nu trekt de export weer aan. In juli overtrof het geëxporteerde volume pluimveevlees voor het eerst het volume van diezelfde maand in 2016, sinds het schandaal in maart. Van de 46 landen die in eerste instantie vragen hadden over het ‘Weak Flesh’-onderzoek, en waarvan een deel ook exportrestricties opwierp (waaronder de EU), zijn er nog zeven landen die de grenzen volledig dichthouden voor Braziliaans vlees. Samen zijn ze goed voor slechts 0,4% van de totale export van zowel pluimvee- als varkensvlees.

Operatie Carne Fraca

Operatie Weak Flesh (‘Het vlees is zwak’, of, in het Portugees, Carne Fraca) barstte op 17 maart in alle hevigheid los. De federale politie kondigde toen aan bezig te zijn met een onderzoek naar de verkoop en export van bedorven en met salmonella besmet vlees, en omkoping van voedselinspecteurs en politici. Onderdeel van dat onderzoek: de twee grootste vleesbedrijven in Brazilië, JBS en BRF. Dat maakte veel los. Drie slachterijen zijn als gevolg van de operatie gesloten, 21 andere staan nog altijd onder overheidstoezicht.

Paardenvleesschandaal

Volgens Santin werd de situatie uit zijn verband gerukt. Hij wijst op Europese schandalen met paardenvlees en nu fipronil, waarvoor de EU ook niet het hele controlesysteem hoefde te veranderen. “Het is geen systematisch probleem”, stelt hij. “Bij twee slachterijen in het zuiden van Grupo Peccin, die overigens niet exporteerden, was vlees over de datum. Het was niet rot, en zou gekookt worden. Maar natuurlijk is het dan nog steeds niet goed.” Bij vleesreus BRF was wat anders aan de hand, verklaart Santin: er werden diverse soorten salmonella aangetroffen. “Maar in de EU is de regel: je kunt die kuikens afnemen en het vlees koken. Bij JBS was het probleem corruptie.”

De industrie ziet zich gesteund door landbouwminister Blairo Maggi, zelf één van de grootste sojaboeren ter wereld. Hij spreekt er zijn optimisme over uit dat de sector in de nabije toekomst kan terugkijken op de affaire en tevreden zal zijn met wat deze uiteindelijk heeft opgeleverd.

De voedsel- en warenautoriteit van de staat Rio de Janeiro onderzoekt vlees in een opslag van een supermarkt in Rio. Foto: ANP
De voedsel- en warenautoriteit van de staat Rio de Janeiro onderzoekt vlees in een opslag van een supermarkt in Rio. Foto: ANP

Hervormingen ketentoezicht

Hoewel gesproken wordt over ‘menselijke fouten’ in plaats van systematische, gaat Brazilië desondanks het toezicht op de vleesketen hervormen na het vleesschandaal afgelopen voorjaar, om het vertrouwen van afnemers terug te winnen. Het land werkt aan een nieuw, modern model voor inspecties, zei Maggi, waarbij inspiratie wordt opgedaan van systemen in Europa en de Verenigde Staten. De details worden nog uitgewerkt. De planning is dat de hervormingen in maart 2018 klaar moeten zijn. Ook ‘politieke invloeden’ die hinder zouden kunnen opleveren in het ministerie, wil hij verwijderen.

Europa belangrijke bestemming

Mário Lanznaster, directeur van coöperatie Aurora die na JBS en BRF de nummer 3-vleesproducent van Brazilië is, vindt die hervormingen een goede zaak (zie kader onderaan dit artikel). Gevraagd wat volgens hem moet veranderen, stelt hij dat de overheid bedrijven veel beter moet controleren of ze hun huiswerk wel echt doen.

Europa, één van de belangrijke bestemmingen voor Braziliaans pluimvee- en rundvlees, kijkt met kritische ogen naar deze hervormingen. Deze herfst zal de EU opnieuw een grote audit laten uitvoeren om te zien hoe het Braziliaanse controlesysteem is verbeterd. Volgens eurocommissaris Vytenis Andriukaitis gaat daar structureel wat mis. Sinds het schandaal in maart hebben Europese lidstaten na extra controles tientallen partijen vlees uit Brazilië geweigerd. Volgens ABPA’s technische directeur Rui Vargas overigens volkomen onterecht, en voor Brazilië mogelijk reden hierover naar de WTO te stappen. Volgens Vargas past de EU salmonella-normen toe op het geïmporteerde, gezouten pluimveevlees, die normaal van toepassing zijn op gekookt vlees. Nultolerantie is niet realistisch voor vers (gezouten) vlees, stelt hij.

Corruptieprobleem

De laatste twee maanden is het aantal meldingen van weigeringen in het Europese RASFF-systeem wel flink afgenomen. In Brazilië komt de situatie voor de totale industrie in een rustiger vaarwater. De binnenlandse consumptie, die even was teruggevallen, trok na een week of twee alweer aan. Veruit de grootste bedreiging voor de Braziliaanse industrie is het onderliggende corruptieschandaal, met naar het lijkt honderden omgekochte ambtenaren. JBS (dat zich op
SIAVS overigens met name profileert onder de naam van dochteronderneming Seara) haalt nog wekelijks de media met een nieuwe etappe in de nog altijd verder uitdijende corruptie-affaire, dat loopt tot aan het niveau van de Braziliaanse president Michel Temer zelf. Broers Wesley en Joesley Batista (respectievelijk de voormalige CEO en voorzitter van JBS) werden beiden half september alsnog vastgezet, nadat ze eerder dit jaar een deal sloten met het openbaar ministerie in een poging aan vervolging te ontsnappen.

Export richting oude niveau

De rest van de industrie lijkt er met relatief weinig kleerscheuren vanaf te zijn gekomen na Carne Fraca, nu de export enkele maanden na het schandaal weer richting het oude niveau gaat, de meeste grenzen weer geopend zijn en er eind van het jaar zelfs een plusje van 1% wordt verwacht. Maar ABPA-voorzitter Francisco was duidelijk over de lessen uit Carne Fraca: “Wat we hebben geleerd van Carne Fraca, is dat zij die een globaal bereik hebben, zich geen fouten kunnen permitteren.” Dat geldt zeker voor een nummer 1-exporteur.

Artikel gaat verder onder de foto.

Mário Lanznaster, directeur van coöperatieve vleesverwerker Aurora Alimentos. Foto: Aurora
Mário Lanznaster, directeur van coöperatieve vleesverwerker Aurora Alimentos. Foto: Aurora

‘Bedrijven moeten gecontroleerd worden om te zien of ze hun huiswerk doen’

Aurora Alimentos is na JBS en BRF de derde pluimveevleesproducent van Brazilië en exporteert naar 70 landen. Als enige van de top-3-bedrijven was Aurora niet betrokken bij het vleesschandaal. “De impact was meer positief dan negatief voor ons”, stelt CEO Mário Lanznaster zelfs.

In eerste instantie was er snel ‘damage control’ nodig toen markten dichtgingen en ook de binnenlandse consumptie kort daalde. “Die eerste impact was er met name in de eerste twee weken. Maar daarna waren onze verkoopcijfers beter, omdat Aurora één van de bedrijven was waar afnemers voor kozen”, zegt Lanznaster.

‘We zijn één van de weinige bedrijven die nog verkoopt naar Europa’.

Veel landen zijn nu strenger met het testen op Braziliaanse producten. Sinds een groot vleesschandaal in maart controleert de Europese Unie al het inkomende Braziliaanse vlees, en wordt 20% bovendien microbiologisch getest. Maar dat zouden ze altijd moeten doen, vindt Lanznaster. “We zijn één van de weinige bedrijven die nog verkoopt naar Europa. Sommige Braziliaanse bedrijven hebben het moeilijk met de nieuwe regels of potentieel strengere analyses. Maar dat is voor ons tot zover geen probleem. Als de Europeanen ergens anders om vragen, of meer testen willen, dan doet Aurora dat. Zo kunnen alleen de goeden concurreren op de markt”, aldus de CEO.

‘Veehouders hebben weinig gevoeld’.

Aurora, dat naast pluimvee ook varkens en melk verwerkt, wordt gevormd door twaalf leden; coöperaties die in totaal ruim 60.000 veehouders vertegenwoordigen.

De bij Aurora aangesloten veehouders hebben weinig gevoeld van de crisis volgens Lanznaster, omdat Aurora de productie niet hoefde te verlagen. “Het lukte om die stabiel te houden, hoewel het een week of twee moeilijk was. Maar dat geldt duidelijk niet voor de rest van Brazilië. We hadden gevallen zoals BRF, dat één van zijn slachterijen moest stilleggen, waar boeren de teruggang voelden. Dat was een moeilijke periode.”

Maar zelfs daarvoor zal iemand in de toekomst dankbaar zijn, is de stellige overtuiging van Lanznaster, omdat het leidt tot veranderingen zoals die nu zijn aangekondigd door de overheid.

‘De wetgeving die we hebben, is goed’.

Lanznaster is uitermate enthousiast over de aangekondigde systematische veranderingen. “Wanneer de minister aankondigt dat er veranderingen in het toezicht op de productie komen, is dat goed. De wetgeving die we hebben, is goed. Wat er ontbreekt, is dat ambtenaren niet daadwerkelijk het proces gaan controleren, ze blijven achter hun bureau zitten. Bedrijven moeten gecontroleerd worden door de overheid om te zien of ze hun huiswerk wel echt doen.”

Eén reactie

  • koestal

    Brazilie is nog steeds niet veranderd !

Of registreer je om te kunnen reageren.