Home

Achtergrond 9 reacties

Ruim helft heeft geen opvolger

De bedrijfsopvolgingscijfers van CBS blijken minder dramatisch dan in eerste instantie gedacht. Het percentage opvolgers is hoger dan 10 jaar geleden.

De dramatische insteek die het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) koos voor het naar buiten brengen van de cijfers over bedrijfsopvolging in de agrarische sector, bracht veel opwinding teweeg. Heel veel bedrijven zonder opvolger. De landelijke media stortten zich er meteen op en nog geen dag later deed ook de Tweede Kamer een duit in het zakje.

CBS meldde dat van de ruim 55.000 landbouwbedrijven er 25.000 een bedrijfshoofd van 55 jaar of ouder hebben, daarvan hebben 15.000 geen bedrijfsopvolger. Dat betekent dat nog geen 40% een opvolger heeft. In de komende 10 jaar zullen deze bedrijven verdwijnen, of zal de bedrijfsopvolging op een andere manier worden opgelost, aldus CBS.

Kamerleden bezorgd

Tweede Kamerleden spraken tijdens de behandeling van de landbouwbegroting meteen hun bezorgdheid uit. Kamerleden van verschillende partijen zijn bang voor leegloop van de agrarische sector door het tekort aan jonge boeren. De landbouw moet aantrekkelijker worden voor jongeren, is de algemene mening. CDA en ChristenUnie pleiten voor een investeringsregeling die beter aansluit bij de plannen van bedrijfsopvolgers. Voor VVD is het vooral een kwestie van het verminderen van de regeldruk die demotiveert, denkt Helma Lodders. D66 vreest voor de duurzaamheid van de sector en SP is bang dat dit gegeven de schaalvergroting verder aanjaagt.

Cijfers opgeklopt

Overigens heeft het Centraal Bureau voor de Statistiek de situatie erg dramatisch ingestoken door ook alle hobbymatig actieve boeren mee te tellen. Door deze 'hobbyboeren' uit de cijfers te filteren, daalt het aantal bedrijven met een bedrijfshoofd ouder dan 55 jaar van ruim 25.000 naar een kleine 20.000 en stijgt het aantal bedrijven met opvolger van nog geen 40 naar 46%. Dat maakt het beeld al iets minder alarmerend.

Opvallend aan het hele verhaal is dat niet verder teruggekeken wordt in de tijd. Zo'n 10 jaar geleden was het aantal bedrijfsopvolgers – op bedrijfsmatig gerunde bedrijven – procentueel veel lager dan nu. Sinds 2002 is sprake van een 10 jaar durende stijging van 41 naar 47%. Uit de gepubliceerde cijfers van het CBS blijkt dat op bedrijfsmatig gevoerde bedrijven er een procent minder bedrijfsopvolgers is, namelijk 46%.

Meeste opvolgers voor grotere bedrijven

Grote bedrijven zijn met afstand het meest in trek om over te nemen. Wel liep het percentage overnemers terug van 71 in 2012 naar 70 in 2016. Daarentegen steeg het aantal grote bedrijven sterk, van een kleine 2.000 naar bijna 3.900.

De middelgrote bedrijven zien het aantal opvolgers het sterkst dalen. Terwijl het aantal middelgrote bedrijven met bijna 200 steeg tot ruim 9.800, daalde het aantal opvolgers met een kleine 700 tot een bijna 4.700. Het gevolg is dat het percentage beschikbare opvolgers daalde van 56 naar 48.

Het aantal kleine bedrijven met een bedrijfshoofd van 55 jaar of ouder is in 4 jaar tijd teruggelopen met ruim 500. Voor deze bedrijven daalde het aantal opvolgers van 28% in 2012 naar 27% in dit jaar.

Melkveehouderij ook in 2016 het populairst

Melkveehouderijen blijven binnen de agrarische sector het meest populair om over te nemen. Ruim 60% van de melkveebedrijven met een bedrijfshoofd van 55 jaar of ouder heeft een bedrijfsopvolger. Overigens was dat percentage in 2012 nog hoger, toen had bijna 64% van de oudere melkveehouders een opvolger klaarstaan. Aan de melkveehouderij valt verder op dat het aantal bedrijven met een 55-plusser als bedrijfshoofd in 4 jaar fors is gestegen, van een kleine 5.900 naar bijna 6.600.

Ook geitenbedrijven mogen zich verheugen op een relatief grote belangstelling. Van de geitenhouders zegt 53% een opvolger te hebben. Pluimveehouderijen doen het eveneens goed met bijna 47%, net als de vleeskalverhouderij met bijna 44%.

Akkerbouw blijft achter

Opvallend is dat een sector waarvan in het algemeen de mening is dat hij er behoorlijk goed op staat, de akkerbouw, niet verder komt dan een kleine 38%. NAV-voorzitter Teun de Jong herkent de cijfers niet. "Ik zie veel jonge, actieve akkerbouwers om me heen. Ik kan echt niet verklaren waarom het percentage niet hoger is. Waarschijnlijk worden in de akkerbouwsector bedrijven later overgenomen."

Overigens is het percentage wel gestegen ten opzichte van 2012, toen was er een kleine 34% opvolgers voor akkerbouwbedrijven. Positief is dat het aantal akkerbouwbedrijven met opvolger in absolute zin toenam met bijna 100 tot ruim 2.200, terwijl het totale aantal bedrijven met een 55-plusser aan de leiding daalde met meer dan 400 bedrijven.

Varkenshouderij scoort laag

De varkenshouderij scoort maar iets lager dan de akkerbouw. Ruim 37% van de oudere varkenshouders heeft een opvolger, een daling van 2%. Die tendens vinden we ook terug in het aantal varkensbedrijven van oudere bedrijfshoofden, dat liep in 4 jaar terug met ruim 150 tot de huidige 1.125.

Noorden van het land meest in trek

De verdeling van de beschikbare opvolgers over de provincies laat zien dat het noorden van het land meer in trek is dan het zuiden. Koploper is Flevoland, daar heeft ruim de helft van de landbouwbedrijven een opvolger. Voor de 2 veelvoorkomende sectoren is dat zelfs nog hoger. Van de melkveebedrijven met een ouder bedrijfshoofd heeft bijna driekwart (72%) een opvolger. Bij akkerbouwbedrijven is dat 55%.

Van de beschikbare opvolgers op melkveebedrijven scoort de provincie Zuid-Holland het laagst. Toch heeft ook daar de meerderheid van de veehouders de zaakjes geregeld; 55% beschikt over een opvolger.

Akkerbouw en de provincie Utrecht lijken geen goede combinatie, slechts 21% van de oudere akkerbouwers heeft een opvolger. In absolute getallen is dat minder schokkend; Utrecht heeft volgens het CBS maar 63 akkerbouwers binnen de provinciegrenzen.

Geen afwijking in de tendens

Eigenlijk is de conclusie dat de bedrijfsopvolgingscijfers niet opzienbarend zijn. Het aantal opvolgers loopt procentueel maar heel iets terug. Wel blijkt van alle opvolgers een steeds grotere groep zich te richten op de grote bedrijven. Een afgeleide conclusie uit de cijfers is dat de schaalvergroting, zoals al jaren, gewoon doorgaat. Kleine bedrijven vallen af en het aantal grote bedrijven groeit.

<strong>Naam:</strong> Kees van Dijk (60)<br /> <strong>Plaats:</strong> De Heen (N.-Br.)<br /> <strong>Bedrijf:</strong> akkerbouwbedrijf met 108 hectare met suikerbieten, consumptieaardappelen, cichorei en graan.<br /><em>Foto: Peter Roek </em>
Naam: Kees van Dijk (60)
Plaats: De Heen (N.-Br.)
Bedrijf: akkerbouwbedrijf met 108 hectare met suikerbieten, consumptieaardappelen, cichorei en graan.
Foto: Peter Roek

De hoop op een opvolger nooit verliezen
Akkerbouwer Kees van Dijk (60) uit de West-Brabantse plaats De Heen, gemeente Steenbergen, hoort aan de ene kant niet bij de groep boeren die geen opvolger heeft, maar aan de andere kant toch ook weer wel.
De akkerbouwer runt een bedrijf met 108 hectare grond. In zijn bouwplan heeft hij suikerbieten, consumptieaardappelen, cichorei en graan.
Van Dijk heeft op dit moment niet daadwerkelijk een opvolger voor zijn bedrijf rondlopen. Maar hij is bijna 2 jaar geleden wel met zijn dochter in maatschap gegaan. Volgens hem heeft ze niet de intentie om uiteindelijk ook werkelijk op een trekker te stappen, "maar je weet maar nooit". Zijn dochter werkt nu als data-analist voor de Nederlandse zwemtop en is dus maar zelden op de boerderij.
Toch heeft akkerbouwer Van Dijk de hoop niet opgegeven dat er zich in de komende jaren nog onverwacht een opvolger zal aandienen.
Afstand doen van zijn bedrijf zal Van Dijk, naar eigen zeggen, in ieder geval nooit. Verkopen is geen optie voor hem, dat moeten zijn nabestaanden te zijner tijd maar zien, mocht het zo ver zijn. Zo lang als het kan, wil hij het akkerbouwbedrijf zelf voeren.
Hij houdt zijn bedrijf up-to-date, een paar jaar geleden heeft hij nog grond bijgekocht en een nieuwe bewaarcel gebouwd. Ook nu staat Van Dijk er nog zo in dat als de mogelijkheid zich aandient een goed stuk land erbij te kopen, hij dat zeker zal doen.
De hoop dat er toch nog een opvolger opstaat, laat hem echter niet los. Van Dijk blijft positief gestemd, hij kent een voorbeeld van een bedrijf dat door iemand is overgenomen van grootouders. Er werd een generatie overgeslagen, ook een optie.
Mocht de opvolger zich niet aandienen, dan wil Van Dijk te zijner tijd gaan werken met een bedrijfsleider. Ook het bedrijfsmatig verhuren van de grond aan buren is een optie of het verpachten van de grond. Maar deze situaties staan nog ver bij hem vandaan en daar is hij niet serieus mee bezig.
Dat geldt ook voor het NAJK-initiatief 'Boer zoekt boer'. "Daar denk ik wel eens aan, maar meer ook niet", aldus de akkerbouwer. "Ik ben daar niet aan toe. Ik houd gewoon nog alle mogelijkheden open."

Laatste reacties

  • agro1

    zoals bekend en hier wederom bevestigd zijn er leugens, grote leugens en statistieken. zo'n exercitie heet ook wel creatief boekhouden. compliment!!!!

  • John*

    zou zouden de uitspraken de pvdd en wakker dier ook wel nageplozen mogen worden en terug in de media gebracht worden.

  • pinkeltje

    Statistieken zijn net zo betrouwbaar als opiniepeilingen. De laatste regel uit vrijwel ieder onderzoeksrapport is dat er nog veel vragen onbeantwoord zijn en dat nader onderzoek geboden is. Zodra er ergens een tabelletje met wat getallen is dan shopt een ieder daar uit wat zijn/haar agenda goed past en voor je het weet zit je bij het 8-uur journaal!

  • farmerbn

    Grotere bedrijven en een kleiner aantal boeren zijn niet te stoppen. Dat zie je bij alle andere bedrijven ook zoals kruideniers, banken en benzinepmopen. Daar moet je niet moeilijk over doen. Ook de politiek niet. Zorg er alleen voor dat je stopt met weinig of geen schuld of een bedrijf hebt die makkelijk (duur) te verkopen is voor een blijver. Dus oppassen met de investeringen als je ouder wordt. Denk eerlijk na of je bedrijf nog steeds aantrekkelijk is voor een andere boer. Kan een andere boer na de aankoop wel een inkomen halen of niet. Als dat niet het geval is dan heb jij een probleem.

  • Peerke1

    De melk is alweer aan de prijs en de varkens en eieren ook. Alleen die ............ regelgeving en bemoeienis van mensen die opeen flat en of appartement wonen. Trouwens het wonen in een flat en of appartement zou van dierwelzijn niet mogen als het dieren waren. Te weinig uitloopruimte en te veel fijnstof van het verkeer.

  • John*

    en juist voor die mensen op een flathe moet dit een opsteker zijn! verder concentreren betekent meer dieren in schone stallen, minder emissies en makkelijker te controleren.

  • agratax(1)

    Een ding is duidelijk, iedere boer die stopt en zijn bedrijf over doet aan een groeier betekent weer minimaal 2 stemmen minder voor de landbouw op termijn bij de verkiezingen en een jong gezin minder om het sociale leven op peil te houden. Laten we wel zijn de niet opvolgende jongeren zoeken doorgaans hun heil (inkomen) elders (stad) met vergrijzing en eind resultaat leegloop of vergrijzing (pensionado's) van de kleine kernen.

  • alco1

    En het betekend hoe dan ook dat er weer veel geld door rechten verkoop, uit de landbouw verdwijnt.

  • farmerbn

    Er zijn teveel melkveehouders die een grotere hypotheek gekregen hebben dan een land waard is. Rabo ziet dat niet graag dus zijn zij voor fosfaatrechten. Ik snap niet dat boeren daar massaal achter gaan staan. Tenzij ze allemaal denken dat ze stopper zijn.

Laad alle reacties (5)

Of registreer je om te kunnen reageren.