Home

Achtergrond 6 reacties

Nog veel vragen rondom mestvergisting

FrieslandCampina wil het gebruik van mestvergisting op melkveebedrijven een forse impuls geven. Gezien de moeilijke historie van vergisting is het een delicaat onderwerp waar nog veel vragen en onduidelijkheden rondom bestaan.

Net als mestverwerking kent de vergisting van mest een lange historie van ups en downs. In de jaren tachtig bestond er al interesse in het opwekken van biogas uit mest. Door onder andere onbetrouwbare techniek en een te lage vergoeding voor elektra is de ontwikkeling toen als een kaars uitgegaan.

Rond de eeuwwisseling kwam vergisting van mest met co-producten in de belangstelling. De verbeterde systemen zijn betrouwbaarder en realiseren een hoger vergistingsrendement dan de voorgangers. Door onder andere hoge aanvoerkosten voor co-producten, tegenvallende financiële en technische rendementen en moeilijk beheersbare processen is de ontwikkeling ingezakt en zijn veel installaties gestaakt.

Monovergisters

Nu staan vergisters opnieuw in de belangstelling. Dit keer zijn het niet de vergisters die met co-producten werken, maar monovergisters (zie kader onderaan dit artikel). Deze gebruiken alleen drijfmest om gas, warmte en stroom te produceren. Een belangrijke impuls komt dit keer van FrieslandCampina, die de coöperatie Jumpstart is gestart. Die moet melkveehouders helpen met de financiering, de vergunningen en een SDE-subsidie. FrieslandCampina heeft bij het ministerie van Economische Zaken een aanvraag gedaan voor collectieve SDE-subsidie van 12 cent per kWh met een looptijd van 12 jaar. Het bedrijf streeft naar 1.000 deelnemers van wie de eerste 200 zo snel mogelijk van start gaan.

Overigens wordt ook in de varkenshouderij gesproken over vergisting; het vitaliseringsplan van deze sector bevat een vergelijkbare visie op mestbewerking op het eigen bedrijf. Ook het nieuwe mestbeleid dat de provincie Noord-Brabant maakt, zit op diezelfde route.

Binnenzijde van een monovergister. Dergelijke vergisters gebruiken alleen drijfmest om gas, warmte en stroom te produceren.<br /><em>Foto: Anne van der Woude </em>
Binnenzijde van een monovergister. Dergelijke vergisters gebruiken alleen drijfmest om gas, warmte en stroom te produceren.
Foto: Anne van der Woude

‘Meer vragen dan antwoorden’

Grootschalige toepassing van monovergisters op bedrijfsniveau staat dus weer in de belangstelling. Maar ondanks de voordelen die dat biedt, is niet iedereen enthousiast. Dat komt met name door onzekerheid over het economische rendement en de potentiële milieuwinst. "Ik ben niet voor of tegen, maar heb meer vragen dan antwoorden", zegt Frits van der Schans, adviseur bij het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM). De feiten zijn helder: monovergisting levert duurzame energie en verlaagt de uitstoot van methaan. Dankzij duurzame energie wordt ook de landelijke CO2-uitstoot verlaagd. Maar het vergt een forse investering die zonder subsidie niet is rond te rekenen. "Ik heb nog geen bedrijfsplan gezien waarbij op termijn het systeem zonder subsidie kan draaien." Van der Schans vindt dat bezwaarlijk omdat als op termijn de milieusubsidie vervalt, de ondernemers met een niet-rendabele installatie blijven zitten.

'Er zijn andere mogelijkheden die meer zekerheid bieden'

Ook zet Van der Schans vraagtekens bij de voordelen voor het milieu. "Het draagt zeker bij aan vermindering van uitstoot van broeikasgassen. Maar daarvoor zijn ook andere mogelijkheden die meer zekerheid bieden. Zonnepanelen hebben minder impact op de bedrijfsvoering en leveren als je alles telt per geïnvesteerde euro een grotere milieuwinst." Overigens is Van der Schans niet per definitie tegenstander, maar wil voordat de sector zich in grote schulden steekt eerst meer zekerheid over deze en andere aspecten rondom vergisting.

Gevolgen gebruik digestaat onbekend

Zo is over de gevolgen van het gebruik van digestaat voor de bodem weinig bekend. Tijdens de vergisting wordt organisch stof afgebroken, waardoor stikstof en fosfaat na vergisting sneller opneembaar zijn voor de planten. Dat afgebroken deel, ongeveer 30%, komt dus niet beschikbaar voor de bodem en het bodemleven. Meerjarige, betrouwbare onderzoeken naar het effect van verschillende typen meststoffen op het bodemleven ontbreken. Wel heeft De Marke 15 jaar digestaat aangewend en vond het geen verschil in hoeveelheid organische stof. Een verklaring is dat de organische stof die door vergisting verdwijnt niet effectief is en ook in de bodem snel zou zijn afgebroken. Maar het effect op het bodemleven is echter onbekend; dat is bovendien een complex gebeuren waarbij het moeilijk is om harde relaties te leggen. Van der Schans en andere bodemdeskundigen roepen daarom tot meer onderzoek op dit gebied.

‘Niet rendabel rekenen’

Vraagtekens rondom de economische haalbaarheid is ook voor Nico Verdoes, onderzoeker mestverwerking bij Wageningen Livestock Research, niet onbekend. "Wij konden mestvergisting niet rendabel gerekend krijgen bij de monovergisters die we in onderzoek getoetst hebben. Dat is pas het geval als de investering van circa 3 ton halveert", aldus Verdoes. Het grootste nadeel voor vergisters is volgens Verdoes dat de alternatieven zo goedkoop zijn. "Kunstmest, gas en stroom kosten weinig en dat maakt de businesscase nu een stuk lastiger te maken." Gezamenlijke inkoop van installaties is volgens hem een goede optie om de aanschafprijs te verlagen. Hij hoopt dat door de actie van FrieslandCampina de investeringsprijs voldoende zal dalen.

Vergisting werkt efficiënter met verse mest. Dat vraagt aanpassing in de stal.<br /><em>Foto: Anne van der Woude</em>
Vergisting werkt efficiënter met verse mest. Dat vraagt aanpassing in de stal.
Foto: Anne van der Woude

Verschillen in effectiviteit

Verdoes zegt dat het werken met een vergister niet eenvoudig is en ziet grote verschillen in effectiviteit. Hij benadrukt dat veehouders er zelf bovenop moeten zitten. "Technisch kan er veel en ontwikkelingen in techniek gaan door. Maar op meerdere fronten is optimalisatie nodig." Zo werken vergisters efficiënter met verse mest. Dat vraagt aanpassingen in de stallen en een andere manier van werken. Een zorgpunt van tegenstanders is dat melkveehouders nog meer genoodzaakt zijn om de koeien op stal houden, omdat ze dan de mest altijd ter beschikking hebben.

'Alle mest door de vergister is dé manier om waarde uit de mest te halen'

Gerke Draaistra, adviseur bij milieuadviesbureau EKwadraat, is positief over de kansen voor monovergisters. "Onze visie is altijd geweest: alle mest door een vergister. Het is dé manier om waarde uit de mest te halen." Draaistra ziet ook dat het economische verhaal lastig is, maar dat is niet de enige reden dat monovergisting nog niet populair is. "Veehouders hebben nu wel wat anders aan hun hoofd, zoals de lage melkprijzen en onzekerheid rondom fosfaatrechten." Op bedrijven met voldoende omvang (minimaal 180 koeien voor de kleinste installatie) en die erin slagen de energie optimaal te benutten, ziet hij de meeste kansen. "Vooral het leveren van Groen Gas kan interessant zijn. Het lijkt complex, maar het valt wel mee. Het is dan wel handig als meerdere buurtbedrijven samenwerken, zodat ze schaalvoordeel kunnen behalen."

Dat met andere investeringen mogelijk meer milieuvoordeel is te halen is volgens hem geen argument daarom maar niks te doen. "Om de milieudoelstellingen te halen is een mix van maatregelen nodig. Mestvergisting past daar prima in. Het belangrijkste is dat de politiek zich eens uitspreekt voor een langetermijnvisie.

Van mest naar warmte, gas en elektriciteit

Vergisting is een biologisch proces waarbij bacteriën onder zuurstofloze omstandigheden organische stof afbreken tot methaan (CH4) en kooldioxide (CO2). De vergister zelf is een grote tank of reactor met een gasdichte overkapping, zodat er geen lucht bij het proces kan komen en het geproduceerde gas niet weglekt. Uit een mestvergister is energie in 3 vormen bruikbaar. Het opgewekte biogas kan worden opgewerkt tot Groen Gas en worden gebruikt op het eigen bedrijf of geleverd aan het aardgasnet. Meer gangbaar is om het gas via een WKK-koppeling om te zetten in elektriciteit die de ondernemer op het eigen bedrijf gebruikt en levert aan het energienet. Tot slot komt een hoeveelheid warmte vrij die voor het vergistingsproces zelf wordt gebruikt, maar ook voor andere processen als zuivelverwerking of indikken van mest. Dit is wel minder dan bij covergisting.

Laatste reacties

  • mtseshuis

    Mestvergisting lost geen broeikasgasprobleem op... Enkel minder organische stof in mest, niet minder methaan. Dan moet je afzuiging in de stal hebben van scheten en boeren van koeien

  • Broer

    Friesland Campina wil/moet wat doen voor het milieu en haar imago.
    Wat is er op tegen dat zij leden-melkveehouders helpt met een mestvergister,
    zo dat er minder van het (schadelijk geachte ) broeikasgas methaan in het milieu
    terecht komt ?
    Hoe erg is het als hierdoor een deel van de door de overheid beschikbaar gestelde subsidies naar ons gaan ?
    Als na 12 jaar de subsidie ophoud en de installatie is terugverdiend kun je hem gewoon stopzetten. Hoe moeilijk wil je het doen ?
    Als veehouder moet je alles op een rij zetten en dan zelf beslissen, maar het bied in elk geval ook aan de grotere boer de mogelijkheid om iets te doen aan het gezamelijke belang van imago.

  • leo,s vriend

    mts eshuis, jawel het lost wel een klein deel van het broeikasprobleem op, methaan is 28 keer schadelijker dan co2, en je verbrand de methaan tot co2.

  • Farmer4life2

    Bouwblok vervuiling?

  • agro1

    kosten van verwijdering in rendementsschatting meenemen. zie atoomcentrales.

  • leo,s vriend

    Agro1, 10 ton oud ijzer a 20 cent per kilo OPBRENGST en een paar ton folie voor een mestopslag die je waarschijnlijk toch nodig hebt/had.

Laad alle reacties (2)

Of registreer je om te kunnen reageren.