Boerenleven

Achtergrond 9 reacties

1950: Eindeloos zakken vullen met kunstmest

Stalmest uitspreiden was lastig, want na de oorlog was arbeid duur en schaars. Gelukkig was er kunstmest.
Kunstmest was na de tweede wereldoorlog niet aan te slepen. Het was goedkoop en veel makkelijker in gebruik dan stalmest. Dat kwam goed uit aangezien arbeidskrachten duur en moeilijk te krijgen waren. - Foto: Misset
Kunstmest was na de tweede wereldoorlog niet aan te slepen. Het was goedkoop en veel makkelijker in gebruik dan stalmest. Dat kwam goed uit aangezien arbeidskrachten duur en moeilijk te krijgen waren. - Foto: Misset

Op deze foto uit 1950 worden in een fabriek zakken gevuld met kunstmest. Kalksalpeter, staat er op de zakken die handmatig, stuk voor stuk, onder de vulpijpen worden gehangen. Het was big business, kunstmest was niet aan te slepen sinds de productie begin 1900 fabrieksmatig plaats kon vinden.

Thomasslakkenmeel

Tot die tijd strooiden boeren veelal thomasslakkenmeel over hun percelen, een fosfaathoudend restproduct uit de hoogovens. De grond kleurde er zwart van, net als de mensen die de zakken op schouders droegen. Ook kwam zwavelzure ammoniak op de markt, dat werd vooral in de zeekleigebieden gebruikt.

Dit artikel is te lezen in Boerderij 17 van dinsdag 19 januari en is onderdeel van de rubriek Zo ging het toen

Boeren waren direct om

Nederlandse boeren waren van begin af aan om. Niet langer hoefden ze zich te laten beperken door de beschikbaarheid van compost en mest van hun eigen veestapel; je kon meststoffen gewoon kopen. Het CBS noteerde vlak voor het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog een afname van 630.000 ton kunstmest. Dat was gigantisch vergeleken bij de 50.000 ton zo rond 1905.

Veel gebruikt

Per hectare was de Nederlandse boer de grootste kunstmeststrooier ter wereld. Alleen al aan stikstof ging er 39 kilo op een hectare, meer dan tien keer zoveel als in 1905. Dat was echter nog niks bij wat er na de oorlog zou gebeuren. Toen steeg het gebruik naar 300 kilo per hectare en zelfs nog meer.

Aankoopverenigingen

Het gebruik werd gestimuleerd door speciale aankoopverenigingen die de kunstmest goedkoop aan konden schaffen. Gebruiksadvies van een van de vele rijkslandbouwconsulenten deed de rest.

Laatste reacties

  • agratax(1)

    Margreet de uitleg onder de foto suggereert dat Stalmest door de hoge arbeidskosten, werd vervangen door kunstmest (precies wat de huidige generatie milieu lovers beweren) . Althans zo lees ik het. In mijn ogen was het duidelijker als hier had iets gestaan in de trant van "Groei gebruik kunstmest veroorzaakt door explosieve groeilandbouw areaal door ontginnen arme zandgronden". Daarna even uitleggen dat hiervoor te weinig dierlijke mest en compost aanwezig was. In mijn ogen bevestig je met dit onderschrift precies de reden die onze landbouwtransitie vrienden aanvoeren om de landbouw chemie vrij te maken.

  • Alco

    In de jaren 80-90 was het hier in de buurt nog zo dat de akkerbouwers geen mest wilden vanwege alle onkruiden die het met zich meebracht.

  • Welinkm

    @agratax, dank voor aanvulling. Die klopt idd voor de zandgronden maar ook elders ging het gebruik flink omhoog. Wat ik schrijf, is dat boeren de kunstmestkorrels behalve goedkoop ook erg handig vonden. Net na WOII hadden ze een enorm tekort aan arbeidskrachten, het was echt nijpend. Stalmest op het land brengen en vork voor vork uitspreiden, was een flinke klus waar men weken mee bezig was. Kunstmest strooien ging veel sneller. Dat was zeker niet de belangrijkste oorzaak van de stijging, maar het speelde wel mee. Groet, Margreet

  • Berend

    Kissebissen.....

    Hoe je het ook brengt , de stalmest moest in elk geval verspreid of evt afgevoerd naar akker- of tuinbouw.
    Kunstmest was een makkelijke aanvulling met steeds meer opbrengst tot gevolg.

  • Kaiser

    En zo gemakkelijk was het niet om te zeulen met zakken kunstmest van 50-70 kg per stuk. Weliswaar heb je met kunstmest strooien wat minder fysieke arbeid nodig, maar daar staat tegenover dat kunstmest strooien wel veel meer hersenwerk vergt. Nog tot de jaren `90 werden er nog heel veel strooi- en doseringsfouten gemaakt. Tegenwoordig is er de kunstmest strooicomputer, die dat soort fouten minimaliseert.
    Trouwens, kunstmest is er ook voor om de mineralen verliezen door het riool te compenseren. En wellicht is dat de belangrijkste reden dat er kunstmest wordt gebruikt.

  • veldzicht

    Helemaal gelijk over het veld krijg je het nooit met een centrifigaal strooier maar of dat nou zo,n ramp is, dan staat er hier en daar wat meer en een andere plek wat minder en welke boer komt precies uit als hij klaar is?nou ik niet dan maak ik nog even een rondje om die strooier leeg te maken maar daar hoef ik geen computer voor te hebben.

  • Alco

    @Welinkm.
    Dat zie je toch verkeerd:
    Stalmest ging wel terug naar het land maar de mineralen die mee gingen naar de consument in de producten waren te duur om terug te brengen.

  • farmerbn

    Gaat ‘zakken vullen’ over het vele geld wat er verdiend werd met het verkopen van kunstmest?

  • agratax(1)

    @Welinkm. Kunstmest is uitgevonden om een evenwichtige mineralen balans te maken. Dus aanvulling op stalmest. Dit resulteerde in een hogere opbrengst, hier werd door de overheid dan ook alles aan gedaan om de boeren daarvan te overtuigen. Resultaat is nu maar al te goed bekend, "De landbouw gaat ten onder aan zijn eigen succes." Ik wil nog wel kwijt, dat de huidige voedselzekerheid wensen niet gedekt kunnen worden met kringloop landbouw zonder chemie of import van voedsel uit derde landen. De door afvoer (oogst) ontstane mineraal tekorten zullen we moeten aanvullen met mineralen van elders. Ik vrees dat maaisel van bermen en natuurgebieden deze tekorten niet goed kan maken, want hier geldt ook Afvoeren en niet weer Aanvoeren. Ik heb in Rusland ervaren wat het betekent om niet anders te bemesten dan met eigen stalmest en dan toch proberen de broodnodige omzet te halen uit alle aanwezige hectares. Dalende hectare opbrengsten en stijgende verliezen per hectare met als eindresultaat Einde boerderij. Dit toont aan dat er geen gesloten kringloop is in de moderne verstedelijkte maatschappij.

Laad alle reacties (5)

Of registreer je om te kunnen reageren.