Boerenleven

Achtergrond 3 reacties

Zo voorkom je ongelukken tijdens de oogst

In oktober gebeuren de meeste boerderij-ongelukken. De oogst is aan de gang en niet iedereen staat meer op scherp. Dat moet anders.

Voor veel boeren is de oogst de mooiste tijd van het jaar maar wel een met een keerzijde, namelijk die van verhoogde kans op ongevallen. Dat zit hem vooral in de combinatie van grote machines en heel veel werk in relatief weinig tijd. Dat het niet altijd goed gaat, blijkt onder meer uit berichten die het nieuws halen zoals ‘persoon bekneld in aardappelrooier’, ‘slachtoffer met arm in uienrooier’ of ‘ongeval met landbouwmachine’.

Arm gegrepen door loofrollen

Akkerbouwer Kor Berghuis uit Kloosterburen kan erover meepraten al is het bij hem alweer 50 jaar geleden. “Als kind hielp ik natuurlijk mee op het bedrijf, ook tijdens de oogst. Ik stond op de aardappelrooier en zou even wat restjes loof wegpakken. Ineens werd mijn linkerarm gegrepen door de loofrollen. Ik herinner me dat de machine is stilgezet en dat ze bezig waren me eruit te krijgen. Mijn arm hing nog aan 2 spiertjes. Met een personenauto ben ik naar het ziekenhuis in Groningen gebracht. De weg erheen was bestraat met een soort kasseien, dat hobbelde erg en ik weet nog dat dat gruwelijk veel pijn deed.”

Was dit gebeurd met de machines van nu, dan was ik mijn arm zeker kwijt geweest

Het was nog maar de vraag of de arm geamputeerd moest worden maar dat bleek niet het geval. Kors arm genas uiteindelijk volledig. “Hij staat wel een beetje scheef maar ik kan er alles mee.” Hij heeft geluk gehad, zegt hij zelf. “Was dit gebeurd met de machines van nu, dan was ik mijn arm zeker kwijt geweest, want moderne rooiers draaien echt wel door, die geven niks om een arm of been.”

Help!

Bel bij een ernstig ongeval meteen 112. Moet het slachtoffer naar het ziekenhuis? En/of is er blijvend letsel? Als werkgever moet je dit direct melden bij de Inspectie SZW via 0800 – 5151 of online via www.inspectieszw.nl. Een ondernemer die zelf een ongeluk krijgt en naar het ziekenhuis moet, hoeft niet de inspectie in te schakelen.

Bewust van risico‘s

Hoewel het lang geleden is, heeft het voorval hem bewuster gemaakt van de risico’s. “Ik zeg niet dat het me nooit meer zal gebeuren, maar ik let wel beter op dan anderen, denk ik. Soms vraag ik me af of ik niet te veel zit te miepen, maar ik weet hoe snel het mis kan gaan. Een ongeluk zit echt in een klein hoekje.”

Een draaiende aftakas is bloedlink. Zo is de afscherming goed: met kap, buis en kettinkje. - Foto: Herbert Wiggerman
Een draaiende aftakas is bloedlink. Zo is de afscherming goed: met kap, buis en kettinkje. - Foto: Herbert Wiggerman

Dat weet ook Gerben, akkerbouwer in de Flevopolder. Juist omdat het zo ‘idioot snel’ gebeurde, wil hij niet met zijn volledige naam ‘in de krant’. “Ik geneer me enorm. Er wordt altijd voor gewaarschuwd en toch dacht ik even snel de machine te kunnen smeren en dat gaat nou eenmaal beter als hij draait. Lang verhaal kort: ik mis nu 3 vingers. Ik voel me zó stom.”

Let op: CE-markering zegt niet alles

Het CE-keurmerk heet officieel CE-markering. Het geeft aan dat de betreffende machine is gemaakt in overeenstemming met de fundamentele Europese veiligheidseisen. Dat wil echter niet zeggen dat een dergelijke machine dus ook voor 100% veilig is. Het onafhankelijke Keurmerkinstituut legt uit: “De CE-markering is geen kwaliteitskeurmerk maar een verklaring van overeenstemming met de wet. In veel gevallen brengt de producent het teken echter aan zonder voorafgaand onafhankelijk onderzoek.” Ook arbodienst Stigas komt soms machines tegen die wel een CE-plaatje hebben maar die toch niet geheel veilig zijn om mee te werken. Voor boeren is niet altijd na te gaan waar de mankementen zitten. De boodschap is en blijft daarom: wie werkt met machines moet te allen tijden zelf goed op blijven letten.

Doel: zero accidents

Hoe vaak het elk jaar misgaat, is niet helemaal duidelijk. De ongevallen met zwaar lichamelijk letsel komen wel bij de huisarts of de arbeidsinspectie terecht, maar de minder zware ongevallen niet. Dan is het al snel: een pleister erop en door. Cijfers die wel bekend zijn: in 2017 kregen 93 mensen in de landbouw te maken met een ernstig ongeval.

Wat ook duidelijk is: driekwart van het letsel wordt veroorzaakt door rijdende machines. Mensen worden overreden of raken bekneld en aangezien de machines van nu geen traptrekkertjes zijn, zijn de gevolgen vaak heftig. Arbodienst Stigas lanceerde eind 2018 een campagne die het aantal ongevallen drastisch moet reduceren. Het doel is om volgend jaar ‘zero accidents’ te hebben, ofwel nul ongelukken. Om dat te bereiken is vooral nog meer bewustwording nodig van het feit dat machines gevaarlijke dingen zijn met enorm veel power. Stigas merkt dat boeren dat nog steeds vaak onderschatten. Ze denken: dat weten we wel en ik kijk heus wel goed uit. Maar de aftakas is een monster als hij de mouw van een slobberende overall te pakken krijgt en draaiende kettingen hebben letterlijk aan 1 vinger genoeg om ook de rest te nemen. Gerben weet er helaas alles van. “Neem dat nou serieus jongens!”

10 tips om ongelukken te voorkomen

  • Werk nooit aan machines die draaien.
  • Draag tijdens het werk op of met machines geen loszittende of fladderende kleren.
  • Draag lange haren onder een pet of steek ze op.
  • Zet de motor van de trekker uit als er een werktuig aan- of afgekoppeld moet worden.
  • Wacht na het uitzetten tot alle bewegende delen zijn uitgedraaid.
  • Bescherm bewegende delen zoals aftakas en kettingen met afdekkappen.
  • Houd kinderen uit de buurt van werkende en rijdende machines.
  • Spreek met bezoekers af waar ze wel en niet mogen komen tijdens de oogst.
  • Spreek elkaar aan op onveilig gedrag.
  • Neem tijdig pauze en ga niet eindeloos door om het werk maar af te krijgen.

Andere werkhouding

Los van bewustwording is een andere werkhouding belangrijk. Niet even snel-snel iets doen en niet doordenderen terwijl iemand eigenlijk oververmoeid is. “Ik begrijp de verleiding wel”, zegt Kor Berghuis. “Als mensen lang gewerkt hebben, met stress en slecht weer op komst, dan wil je dóór. Maar je aandacht verslapt, de scherpte gaat eraf en dan wordt het gevaarlijk.” Wat hij zelf doet in zulke situaties? “Als er nog een half rijtje staat, dan maak ik dat echt wel af. Maar anders niet. Dan stop ik om mijn rust te pakken.”

De boer als werkgever: wat moet je doen?

Ook voor de boer als werkgever is het zaak scherp te zijn en te blijven. Zorg voor een Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E), geef instructies, zorg dat er een BHV‘er is, bespreek veiligheid ook tijdens pauzes en benadruk dat het niet ‘cool’ is om er nonchalant over te doen. Letsel is al vervelend genoeg, de nasleep is dat ook, zeker als een slachtoffer per ambulance naar het ziekenhuis moet. Dan moet namelijk de Inspectie SZW ingeschakeld worden. Deze overheidsinstelling, voorheen de arbeidsinspectie, gaat dan kijken wat er precies is gebeurd en wie er verantwoordelijk is.

Controles

Dat er vaak wat mis is, bleek uit de controles die de dienst in 2017 uitvoerde bij verschillende loonbedrijven. Bij 83% bleken zaken niet op orde, meestal betrof het de machineveiligheid. Te vaak constateerde de inspectie dat bewegende delen onvoldoende waren afgeschermd. De inspectie is hier scherp op, de organisatie heeft namelijk als kerndoel het bewaken van de gezondheid en veiligheid van werknemers en bij onvolkomenheden mag de dienst boetes uitdelen. Op haar eigen website staat dat daar een preventieve werking vanuit gaat omdat de financiële gevolgen fors kunnen zijn. Giel Hermans uit het Limburgse Kessel weet er alles van (zie kader). Hij kreeg na een ongeval van een Poolse uitzendkracht de inspectie over de vloer. Wat volgde was een dikke boete terwijl Hermans voor zijn gevoel aan alle regels voldeed op gebied van veiligheid.

Forse boetes

Een woordvoerder van de inspectie gaat niet in op specifieke gevallen maar laat weten dat als er sprake is van lichamelijk letsel, de werkgever altijd een boete krijgt. “Dat zijn nou eenmaal de regels.” Maar wie aantoonbaar inspanningen heeft verricht om ongelukken te voorkomen, kan wel een zogenaamde ‘matiging van de boete’ krijgen. Die inspanningen zijn onder meer het hebben van een goede risico-inventarisatie, het geven van adequate instructies en het houden van adequaat toezicht. Als alles aantoonbaar 100% in orde was, kan de boete zelfs omlaag tot nul.

Giel Hermans vocht zijn boete aan, maar weet nog niet wanneer de uitspraak volgt. “Zoiets kan jaren duren.” Hij heeft er in elk geval een wrange nasmaak van. “Het ongeval was natuurlijk heel erg, maar de nasleep ook. De inspectie, daar wil je echt niet mee te maken krijgen.”

‘In het ziekenhuis bleek dat hij 2 vingertoppen kwijt was’

3 jaar geleden ging het mis op het bedrijf van Giel Hermans. Via een uitzendbureau heeft hij regelmatig mensen aan het werk, zo ook toen.

Giel Hermans.
Giel Hermans.

“Het was een Poolse jongen. Omdat hij eigenlijk alleen maar Pools sprak, hebben we de gebruikelijke instructie voor het werk en de omgang met onze machines, ook in het Pools gegeven. Hij tekende dat hij het begrepen had en ging aan de slag. Het ging goed, tot we tijdens de oogst ineens geschreeuw hoorden. Hij was met zijn vingers tussen een kettingtandwiel gekomen. Het was een officieel CE-erkende machine, maar kennelijk zat er ergens toch iets te veel speling. Ik weet ook niet waarom hij daar met zijn hand zat, maar het zag er niet goed uit. De chauffeur is BHV’er bij ons, hij verleende eerste hulp en belde de ambulance. In het ziekenhuis bleek dat de man 2 vingertoppen kwijt was.

Inschakelen van arbeidsinspectie

Ze wezen me erop dat ik verplicht was de arbeidsinspectie in te schakelen. Dat wist ik niet, het was voor het eerst dat er op mijn bedrijf een ongeluk gebeurde. Bij de inspectie kwam ik in een molen terecht, ik werd behandeld als verdachte, werd verhoord, moest verklaringen afleggen net als de medewerkers. Maar we hadden voor mijn gevoel echt niks verkeerd gedaan, de machines waren in orde, we hadden een Risico Inventarisatie en Evaluatie van de Stigas. We gaven vooraf instructies, wat had ik nog meer moeten doen? De inspecteur raadde de Pool aan om een letselschadeadvocaat in de arm te nemen. Dat vond ik raar, is dat de taak van de inspectie? De Poolse man had mij toen al gezegd dat het gewoon een ongeluk was geweest.

Boete van € 18.000

Ik kreeg een boete van € 18.000. Moet ik nu denken: ‘oei, nu ga ik alles anders doen?’ Ik zou niet weten wat dan. De boete hebben we aangevochten maar het kan jaren duren voor er een uitspraak is. Hoe het inmiddels met de Poolse man is, weet ik niet. Ik heb hem al 2 jaar niet gezien. Hij zit in de ziektewet en ontvangt € 1.100 per maand. Voor Polen is dat heel veel. Zijn Poolse collega’s zeiden tegen mij: thuis is hij nu king of the city. Niettemin hoop ik dat het goed met hem gaat. Ik voel me niet schuldig over wat er gebeurd is, maar wel verantwoordelijk.”

Laatste reacties

  • Jan-Zonderland

    Margreet, de foto van die aftakas is niet helemaal zoals het hoort. Er hoort ook een beschermkap aan de machine te zitten die het uiteinde van de aftakas afschermt. De situatie als op de foto wordt absoluut afgekeurd.

  • HJ O R

    Helemaal met Jan Z eens, dit is lang niet zonder gevaar, en zeker niet zo afgeleverd.

  • Hilhorst100

    En altijd machines alleen aankoppelen, geen mensen ertussen die behulpzaam willen zijn, gewoon oprotten.

Of registreer je om te kunnen reageren.