Boerenleven

Achtergrond 15 reactieslaatste update:13 mei 2019

‘Ik ben de laatste Joodse veehandelaar’

Sallo van Gelder (81) omschrijft zichzelf als de laatste Joodse veehandelaar in Nederland. Als jochie heeft hij de Tweede Wereldoorlog op wonderbaarlijke wijze overleefd. Het recent gepubliceerde boek ‘Sallo’s ontsnapping’ is een eerbetoon aan alle mensen die hem hebben geholpen de oorlog te overleven.

De kleine Sallo van Gelder, toen zes jaar, wacht eind augustus 1943 op het perron van Amsterdam Centraal. Honderden Joodse kinderen staan twee-aan-twee in een lange rij, in afwachting om naar Westerbork te worden vervoerd en vervolgens naar de vernietigingskampen in Polen.

Sallo heeft geen idee van de eindbestemming, maar zijn gevoel zegt dat die treinreis verkeerd gaat aflopen. Hij treuzelt. Als laatste is hij aan de beurt om de wagon in geduwd te worden.

Ik ben een van de weinigen die heeft kunnen ontsnappen

Opeens ziet hij een non, ze wenkt hem. Kruip onder mijn rok, zegt ze zachtjes. In haar handen heeft ze een foto van een kind dat ze hier moet oppikken. Een ander jochie, maar die kan ze niet vinden. Dan deze jongen maar, Sallo.

Ze is geen non, maar een verzetsstrijdster, blijkt later. Het tweetal passeert Duitse soldaten met geweren en honden. Even later stappen ze in de trein naar Arnhem, de plaats waar Sallo een paar uur eerder van is vertrokken.

Sallo van Gelder: "Een mens moet niet verroesten, maar verslijten." Foto Hans Prinssen
Sallo van Gelder: "Een mens moet niet verroesten, maar verslijten." Foto Hans Prinssen

Ontsnapping

Van Gelder uit Aalten, nu 81 jaar, vertelt het verhaal van zijn wonderbaarlijke ontsnapping in de Tweede Wereldoorlog. Hij kent nog alle details: data, straten, namen van mensen die hem hebben verborgen op onderduikadressen. Alle gebeurtenissen passeren in chronologische volgorde de revue.

Het boek over zijn oorlogsverleden – ‘Sallo’s ontsnapping’, geschreven door Henk Vis – is vorige week gepresenteerd. In de volle zaal zitten veel veehouders uit de Achterhoek, klanten van Van Gelder die na de oorlog het beroep van zijn vader overneemt: veehandelaar. Dat vak beoefent hij trouwens nog steeds uit. Bijna dagelijks gaat hij nog de boer op. “Een mens moet niet verroesten, maar verslijten”, zegt hij. Hij gaat ermee door tot hij echt niet meer kan. Dat moment is nog niet gekomen.

Boek Sallo's ontsnapping
Boek Sallo's ontsnapping

Onderduikadres

Zijn vader had in oktober 1942 een onderduikadres gevonden. Voor de kleine Sallo was op die boerderij geen plek. “Ga je mee de boer op?” vroeg zijn vader. Dat deden ze wel vaker, natuurlijk ging hij mee. “Toen we bij een boerderij aankwamen, zei mijn vader dat hij nog even naar de buren moest. Ik kon niet mee, omdat ze daar een gevaarlijk hond hadden, zei hij. Ik heb de hele dag op hem gewacht, maar hij kwam niet terug. Ik mocht daar wel blijven slapen, zei de dochter van de boerin. Toen ik naar bed ging, bleek mijn koffertje met kleren al op de slaapkamer te staan. Mijn ouders en broer heb ik pas jaren later teruggezien. Ook zij hebben de oorlog overleefd.”

‘Het boek is een eerbetoon aan alle mensen die ons hebben geholpen, met gevaar voor eigen leven’

De meeste Joden uit de Achterhoek zijn niet meer teruggekomen. Het gezin Van Gelder heeft die jaren op wonderbaarlijke wijze overleefd. “Het boek is een eerbetoon al alle mensen die ons hebben geholpen, met gevaar voor eigen leven. Bijvoorbeeld verzetsstrijdster Anna Hoekstra die mij in Amsterdam oppikte en onze huisarts die een centrale rol speelde in het verzet en ook mij hielp op een veilige plek terecht te komen. En natuurlijk een eerbetoon aan de boerenfamilies waar we ons zo lang konden verbergen.”

Veehandelaar

In mei 1945 pakt zijn vader zijn beroep als veehandelaar weer op. Hij noteert de prijzen in zijn oude kasboek en begint op de pagina waar hij eind 1942 is gestopt. Sallo krijgt op zijn zestiende verjaardag een brommer en duizend gulden. “Ik moest mijzelf maar redden. Dat is prima gelukt, net zoals mijn vader met de in- en verkoop van vee.”

Van Gelder heeft nog 28 klanten voor wie hij regelmatig bemiddelt in de verkoop van koeien en stieren. Het vee gaat naar slachterij Gosschalk in Epe. “Zet maar in het artikel dat ik de laatste Joodse veehandelaar ben in Nederland. Voor de oorlog was de veehandel voor een groot deel in handen van Joden. De meesten hebben de oorlog helaas niet overleefd. Ik ben een van de weinigen die heeft kunnen ontsnappen.”

Sallo’s ontsnapping is te koop in boekhandel Messink & Prinsen in Aalten en boekhandel Kramer in Winterswijk.

Laatste reacties

  • Firma Vellenga

    Je mag het niet denken maar vaak denk ik hadden maar meer mensen de oorlog meegemaakt. (Linkse partijen) Ze zouden anders in het leven staan. Misschien meer begrip hebben voor ons boeren. Fijn dat Sallo zijn verhaal heeft opgeschreven. Zo was het...

  • Tonnis

    Firma Vellenga, U slaat de plank helemaal mis.

  • barthofsteenge

    Een bijzonder verhaal,ga het boek vast lezen! Ook mijn vader was een joodse veehandelaar die de oorlog heeft overleeft! Jammer genoeg is hij allang niet meer bij ons ! Rond 4 mei voel ik nog altijd zijn verdriet wat hij jammer genoeg nooit met ons kon delen! Moeder van Bart.

  • Bennie Stevelink

    @Tonnis, kun je uitleggen wat er mis is met de reactie van Vellenga. Ik ben nieuwsgierig.

  • Jan-Zonderland

    Bennie, "vroeger" als iemand iets niet wilde eten omdat hij of zij het niet lekker vomd of dacht dat het niet lekker was, dan zei je vaak: "zeker de oorlog niet meegemaakt". Als je die uitdrukking heel ruim intrepeteerd dan snap je wat Vellinha bedoelt en wat Tonnis miet snapt.

  • xw

    Nou 't is niet zo erg hoor als je 't niet snapt. Ik snap het nog niet.
    En ook al ben ik al wat ouder, ik kijk toch graag wat voor uit. Die oorlog ligt ondertussen ook al 74 jaar achter ons, dus de meesten (en ook ik ) weten van die oorlogse omstandigheden uit eigen ervaring niet af. Alleen van overlevering

  • el

    Ik snap het wel, ga het boek ook lezen. Mijn groot vader is dankzij een joodse handelaar in de jaren 30 Boer gebleven!

  • Koen123

    Mooi artikel,goed dat deze verhalen bewaard blijven in boekvorm,ik ken de verhalen van de opa's en oma's tot dat deze je verlaten,dan nemen de ouders welke allebei heel bewust de oorlog beleefd hebben het stokje over tot dat deze ook uit je leven verdwijnen,straks is er alleen de boekvorm over en zal er niemand meer deze verhalen vertellen,ik ga het boek zeker lezen

  • landboer

    Opmerkelijk dat er de laatste 10 jaar zoveel boeken uitgegeven worden als deze ,blijkbaar beginnen de overlevenden pas aan het einde van hun leven hun ervaringen te delen.

  • veldzicht

    Als je weet wat de Joodse bevolking is aangedaan in de 2e wereldoorlog is het wel triest dat het antisemitisme toch weer de kop opsteekt,die lui moeten zich diep schamen.

  • de-boer-

    Xw @dat is juist het grote punt iets snappen omdat je het wel meegemaakt hebt of iets snappen omdat je dat intellectueel weet
    Verschil is heel groot want ......
    Voorbeeld weet je hoe voedsel verbouwd wordt
    Iemand uit jarenlang ervaring zegt ......
    Een wetenschapper zegt .....
    verschil met het weten tussen oosterse wereld is het weten door het te ervaren
    De westerse wereld is meer geneigd tot het weten door studie kennis
    Door studie en wetenschap kun je de grote groep mensen wel heel makkelijk een beeld schetsen goed of fout of neutraal
    Bij ons wordt eigenlijk het weten door ervaring heel weinig meegedaan
    Als je dan een boek leest kun je misschien een beetje inleven door het luisteren naar een andere ervaring
    De linkse mensen varen blind op wetenschap ?? Met name de mensen die het verhaal wel goed vinden van de GroenLinks ga maar eens in discussie met ......
    En dat is toch jammer

  • bankivahoen

    Het kan nog veel erger , eerste boer is aangevallen op dit moment in Boxtel meer als 125 activisten ingebroken in de stal en nog 100 buiten. Razzia's gaan los tegen voedselproducenten. Benieuwd hoe de politiek reageert. Groen links en pvdd zullen juichen en hebben hiertoe opgeroepen. Arme boeren , van voedselvoorzieners naar paria's in enkele jaren tijd!

  • GJ Bunt

    als je in een streek woont waar de meeste huizen eind jaren 40 begin 50 zijn gebouwd is het enigzins in te denken.

  • arink

    Stevelink, de grootste negatieve essentie van het Nazisme was onder meer dat gehele bevolkingsgroepen generaal weggezet, beschimpt, gediscrimineerd en iedereen weet wel wat er nog meer gebeurd is. Firma Vellinga maakt hier een aanzet tot wederom het generaliseren van een bevolkingsgroep, in dit geval met een bepaalde politieke voorkeur. Snap je het nu Stevelink?

  • Bennie Stevelink

    @arink, Vellenga spreekt zich niet uit over een bevolkingsgroep maar over bepaalde politieke partijen.
    Het grondwettelijk recht op vrije meningsuiting is primair bedoelt om de burger de gelegenheid te geven zich uit te spreken over de politiek. Anders kan de democratie niet functioneren.
    Wilders draait het andersom: hij definieert het recht op vrije meningsuiting als het recht van de politicus zich uit te spreken over bepaalde bevolkingsgroepen.
    Ik begrijp nog steeds niet wat er mis zou zijn met de reactie van Vellenga.

Laad alle reacties (11)

Of registreer je om te kunnen reageren.