Akkerbouw

Achtergrond 1 reactie

Uienvlieg slaat volop toe in de Noordoostpolder

De schade door larven van de uienvlieg is groot in het noorden van de Noordoostpolder, nu de IC-coating niet meer wordt gebruikt. “Zo verdwijnt de uienteelt hier.”

De uienvlieg laat zich overdag niet zien, maar de larven zijn makkelijk te vinden. Veel te makkelijk. Bij elke verdachte plant is het raak. Martijn Zijlema van Agrifirm snijdt de wortel van een vergeeld plantje open. Hij geeft met duim en wijsvinger iets druk en de larven, die doen denken aan maden uit de afvalcontainer, krioelen naar buiten. Deze beestjes doen zich tegoed aan wortels van de ui, waardoor de plant sterft. De populatie van de uienvlieg breidt zich intussen uit. Ook poppen zijn vrij snel te vinden in de wortelzone van de bodem.

Valplekken

Over het hele perceel van 3,5 hectare, ten noordoosten van Bant, hebben de larven valplekken veroorzaakt. De plantjes liggen geel en verschrompeld tegen de grond. Akkerbouwer Niels Scholtens heeft een probleem, dat is duidelijk. “Dit is perfecte grond voor de uienteelt. Kijk maar naar de planten die er wél staan”, zegt Scholtens, die de lichte grond in het voorjaar ploegde en klaar legde, om het begin april van uienzaad te voorzien. “Het kwam als één blok op, zonder beregening. Dat de uienvlieg en bonenvlieg hier huishouden, is ons niet vreemd. Maar zo’n hoge druk als nu, had ik niet verwacht. Ik schat de schade van de uienvlieg hier momenteel op 40%. Ik ben bang dat dit nog wel meer wordt.”

Niels Scholtens (31) uit Blokzijl (Ov.) boert in maatschap zijn vader, oom en neef. Van de ruim 400 hectare, is zo’n 50 hectare bestemd voor de uienteelt (rode en gele zaaiuien en 5 hectare eerstejaars plantuien). - Foto's: Sytze Bakker
Niels Scholtens (31) uit Blokzijl (Ov.) boert in maatschap zijn vader, oom en neef. Van de ruim 400 hectare, is zo’n 50 hectare bestemd voor de uienteelt (rode en gele zaaiuien en 5 hectare eerstejaars plantuien). - Foto's: Sytze Bakker

‘Ik ben bang dat we hier voorlopig geen uien meer kunnen telen’

Het is akkerbouwer Niels Scholtens een doorn in het oog dat de IC-zaadcoating in de ban is gedaan, zonder dat de teelt een alternatieve bestrijdingsmethode heeft.

“Uit nood zijn we nu twee keer per week pyrethroïden aan het spuiten. Dat wil ik helemaal niet, omdat ik natuurlijke vijanden graag spaar in de strijd tegen trips. Maar we staan met de rug tegen de muur. Ik ben bang dat we hier voorlopig maar geen uien meer telen, ondanks dat het er perfecte grond voor is. Of eerder beginnen met pyrethroïden. Het risico op schade is gewoon te groot.”

Uientelers hebben een overgangsperiode nodig tussen de IC-coating en een soortgelijk alternatief, stelt de akkerbouwer. “De Groene Vlieg wil opschalen, maar mist daarvoor de financiële middelen. Daar zit een deel van de oplossing. Het zou mooi zijn als we voor de tussenperiode een andere coating tot onze beschikking krijgen. Dat is een mooiere bestrijdingsmethode dan volvelds spuiten.”

Lage residunorm
Scholtens ruilde het reeds bestelde zaad met Mundialcoating om voor ongecoat zaad, toen bleek dat de residunorm heel laag werd voor de komende oogst. “We leveren veel aan supermarkten en kunnen dat risico absoluut niet lopen. Het luistert heel nauw.”

Met een lage druk wil Benevia nog wel eens helpen, mits je het met 95% driftreductie kunt toepassen. Bij Scholtens was de druk al te hoog, toen hij erachter kwam dat uienvlieg had toegeslagen.

Voor nu hoopt Scholtens dat hij de uienvlieg met pyrethoïden onder controle krijgt en zo uitbreiding van de plaag kan voorkomen. Wellicht worden de overbleven planten wel grover door de extra ruimte die ze hebben. Dat zou een beetje compenseren. Wat ook scheelt is dat Scholtens meer uienpercelen heeft, dus die kunnen de gemiddelde opbrengst op het bedrijf weer opkrikken.

Bedrijfsinformatie
400 hectare akkerbouw
50 hectare uien
40% schade op 3,5 hectare


Uit buurtpercelen

De voorvrucht van het perceel is aardappelen. Dat is geen bron van de uienvliegen. “Het moet van buurtpercelen komen”, weet Scholtens. Het noorden van de Noordoostpolder (NOP) staat bekend om de intensieve uienteelt en daarmee de hoge druk van de uien- en bonenvlieg. Dat komt onder meer door de hoge concentratie plant- en zilveruienteelt. Zo’n dicht gewas is zeer aantrekkelijk voor de uienvlieg. Vermeerderen is hier makkelijker. “Met de IC-coating was het nog beheersbaar”, stelt Zijlema. De coating mag niet meer worden toegepast op uienzaad. “Nu is het hek van de dam.” Zeer illustratief is een perceel in de regio waar de coating wel is gebruikt. Dat zaad is vorig jaar extra aangekocht. Die uien blijven allemaal staan.


  • Martijn Zijlema van Agrifirm (links) bekijkt de uienvliegschade met akkerbouwer Niels Scholtens.

    Martijn Zijlema van Agrifirm (links) bekijkt de uienvliegschade met akkerbouwer Niels Scholtens.

  • Een beetje druk op de wortel van de uienplant is voldoende om de larven tevoorschijn te laten komen.

    Een beetje druk op de wortel van de uienplant is voldoende om de larven tevoorschijn te laten komen.

  • De verkleurde bladeren verraden dat er schade aan de wortels is.

    De verkleurde bladeren verraden dat er schade aan de wortels is.

  • De Groene Vlieg zet wel vangbekers neer voor de monotoring, maar de druk is te hoog om steriele mannetjes in te zetten.

    De Groene Vlieg zet wel vangbekers neer voor de monotoring, maar de druk is te hoog om steriele mannetjes in te zetten.

Fipronil ongewenst

De toelating van de coating is niet verlengd, omdat fipronil de werkzame stof is van het IC-product Mundial. Door het schandaal in de eieren, wordt het gebruik van fipronil nu ongewenst geacht in de voedselproductie. Dat vinden de mannen wel erg streng, zeker als je je bedenkt dat het middel op de vlooienbanden voor honden nog altijd in gebruik is.

De Agrifirm-teeltbegeleider schat de gemiddelde schade in dit hele gebied op 20 tot 40%, met uitschieters van 50% schade in de eerstejaars plantuien, ook zo’n dicht gezaaid uiengewas. Naast uientelers het noorden van de NOP hebben ook collega’s in Drenthe en Flevoland last van de uienvlieg.

Schade zonder zaadcoating

De Groene Vlieg, die monitoring en de inzet van de Steriele Insecten Techniek (SIT) verzorgt, onderschrijft dat. “Dit is het eerste jaar zonder de zaadcoating en dat leidt tot schade door meerdere insecten”, zegt Arjan Hurink van HLB/De Groene Vlieg. “Naast uienvlieg gaat het ook om onder andere bonenvlieg, uienmineervlieg en trips. In de praktijk is het erg lastig om een onderscheid te maken. Daarom is nauwkeurig onderzoek heel belangrijk. Monitoring is de basis voor tijdig ingrijpen.”

De Groene Vlieg monitort in de regio Rutten nog wel, ook Scholtens heeft vangbekers staan, maar zet er geen steriele mannetjes meer uit die de populatiegroei remmen. Het bedrijf heeft capaciteit voor de helft van het uienareaal en zou deze graag uitbreiden. Maar voor nu zijn er onvoldoende steriele mannetjes om het probleem in dit specifieke gebied te tackelen.

Hoge druk is normaal

De hoge druk in de genoemde gebieden is normaal, net als het in andere teeltgebieden nauwelijks een probleem is dankzij de inzet van steriele uienvliegmannetjes. Hurink: “Het voordeel van de SIT, in tegenstelling tot de coating, is dat deze de uienvlieg gedurende het hele seizoen beheerst. Daarvoor begin je volgend jaar opnieuw met een goede uitgangspositie.”

Uienteelt in het nauw

“Dat betekent dat de uienteelt hier gaat verdwijnen als er geen alternatieven komen om uien- en bonenvlieg te bestrijden, beredeneert Zijlema. “We gaan, met verschillende andere partijen, een proef doen met aaltjes die parasiteren op de larven en poppen van de uienvlieg. Dat is dus nog afwachten. Tot die tijd zijn pyrethroïden de enige optie. Dat past niet in het duurzaamheidsverhaal, waar we allemaal graag aan meewerken. Hopelijk komen er andere mogelijkheden beschikbaar, in de vorm van toelatingen, tot we een goed plan van aanpak hebben tegen de uienvlieg.”

Stoppen met uien vanwege vliegdruk

Dat wacht niet iedereen af. Verschillende telers overwegen te stoppen met de uien, vanwege de uienvliegdruk. Zijlema: “Dit helpt de teelt om zeep. Het raakt de hele sector. Want de populaties van de uienvlieg groeien en groeien. Volgend jaar wordt het alleen maar erger. Deze situatie is niet houdbaar.”

Eén reactie

  • maxisprint

    Volgend jaar de duurzame manier : met een piepklein beetje fipronil op het uienzaadje weer toelaten ?
    We zijn door wanordelijk beleid de laatste 2 jaar in de uien , de aardappelen en de bieten veel minder duurzaam bezig Beseft dat de groene EU ook ?

Of registreer je om te kunnen reageren.