Akkerbouw

Achtergrond

‘Onzekere tijd voor de bloembollensector’

De bloembollensector ging begin dit jaar door de coronacrisis van economisch goed naar dramatisch onzeker. De afzet viel stil, maar de teeltcyclus gaat gewoon door. “Het was direct duidelijk dat zonder financiële hulp gezonde bedrijven zouden omvallen”, zegt Prisca Kleijn van de KAVB.

De tulpenbroeierij is dit voorjaar overdonderd door de coronacrisis. De prijzen en afzet waren de laatste jaren goed, maar de markt voor snijbloemen – en dus ook tulpen – stortte half maart volledig in. Veel Nederlandse bloemen zijn bestemd voor het buitenland en met het plotseling sluiten van de grenzen viel de afzet abrupt stil. Inmiddels is het broeierijseizoen afgesloten en wordt voorzichtig vooruitgekeken naar de komende tulpenoogst.

In de zomermaanden wordt ruim 13.000 hectare tulpenbollen gerooid. De grote vraag is nu hoe de afzetmarkt er later dit jaar uitziet als deze bloembollen op de markt komen. Kunnen de broeiers nog investeren in plantmateriaal en hoe is de vraag naar bloembollen en bolbloemen wereldwijd?

De crisis heeft een enorme impact op de gehele sector

Intussen zijn er ook nog genoeg andere onderwerpen die spelen in de bloembollensector. Veel van deze vraagstukken liggen op het gebied van duurzaamheid. Prisca Kleijn, directeur van de Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur (KAVB), ziet hier dat de bloembollensector in dezelfde spagaat zit als de akkerbouw. “Om op een goede, verantwoorde wijze te kunnen telen, hebben we rust in de regelgeving nodig.”

Lees verder onder foto

Prisca Kleijn (47) is sinds 2011 directeur van de KAVB in Hillegom. Jaap Bond is sinds 1 januari 2020 voorzitter. - Foto's: Cor Salverius
Prisca Kleijn (47) is sinds 2011 directeur van de KAVB in Hillegom. Jaap Bond is sinds 1 januari 2020 voorzitter. - Foto's: Cor Salverius

De impact van corona op de bollensector is ongekend. De markt stortte in en veel bloemen zijn vernietigd. Wat doet de KAVB voor haar leden?

“Tot maart liep de bloemenexport goed. Midden in het tulpenseizoen raasde corona de wereld over en werden de broeiers direct enorm hard geraakt. Het telen van bolbloemen is een jaarlijkse cyclus die niet zomaar kan worden gestopt. De werkzaamheden en kosten lopen door, zonder dat er inkomsten tegenover staan. Het was dan ook direct duidelijk dat zonder financiële hulp gezonde bedrijven zouden omvallen. Vandaar dat de KAVB zich vanaf het begin van de crisis heeft ingezet voor financiële steun voor de getroffen bedrijven. We zijn hierbij samen opgetrokken met andere organisaties in de sierteelt en dat heeft tot resultaat geleid. Door de overheid is € 600 miljoen beschikbaar gesteld voor de sierteelt. Naast de generieke maatregelen die al eerder waren genomen. We hopen dat bedrijven dankzij deze steun het hoofd boven water kunnen houden.”

Hoe lang verwacht u dat deze crisis gaat duren?

“De crisis heeft een enorme impact op de gehele sector. Voordat de crisis in Europa zich aandiende, werd de bollensector al geraakt door de situatie in Azië. Daar viel de bloemenhandel al in de eerste maanden van het jaar weg. De Aziatische markt is van groot belang voor de export van lelie en tulp. De vraag is nu in hoeverre de marktsituatie zich daar kan herstellen. Voor de bollentelers is het nu een onzekere tijd. De voorjaarsbollen zitten nog in de grond en worden in de zomer gerooid. Daarna moet blijken of broeiers nog kunnen investeren in plantmateriaal en hoe de vraag naar bloembollen dan wereldwijd is. Leliebollen worden pas laat in het najaar gerooid. Hier duurt het dus nog langer voor er duidelijkheid is.”

Hebben ondernemers spek op de botten?

“De bollensector is een financieel gezonde sector waarin de afgelopen jaren een flinke schaalvergroting heeft plaatsgevonden. Vorig jaar was een topjaar voor tulpenbedrijven met goede prijzen. Hier staat echter tegenover dat bedrijven volop investeren in een duurzame teelt. Ook zijn de kosten voor het telen van bloembollen en bolbloemen flink gestegen door onder andere nieuwe wetgeving op het gebied van arbeid. Daarnaast komen bedrijven pas in aanmerking voor financiële coronasteun als de omzet 30% lager is dan in de voorgaande jaren. De huidige crisis is dan ook een enorme aanslag op het eigen vermogen van bedrijven.”

Nu het voor het derde jaar op rij erg droog is, is ook voldoende en goed water van groot belang

Natuurlijk zijn er naast corona nog meer zaken die de aandacht van de KAVB vragen. Wat zijn op teeltgebied de actuele thema’s in de bloembollensector?

“Duurzaamheid is een heel belangrijk thema. Centrale vraag is hoe bedrijven op een rendabele manier gezonde bloembollen kunnen blijven telen en exporteren. Ondernemers moeten onder andere kunnen beschikken over een goed pakket aan gewasbeschermingsmiddelen. Nu het voor het derde jaar op rij erg droog is, is ook voldoende en goed water van groot belang. Evenals voldoende ruimte bij bemesting. De KAVB heeft eind 2018 de visie Vitale Teelt 2030 gepresenteerd. Deze visie wordt nu uitgerold in onderzoeksprojecten. Om deze projecten op de langere termijn te kunnen financieren, wordt gewerkt aan een algemeenverbindendverklaring (AVV). Hiermee zijn de leden van de KAVB eerder al akkoord gegaan. Naast duurzaamheid zijn ook productkwaliteit, ondernemerschap en imago belangrijke speerpunten.”

Imago? Houdt niet iedereen van bloemen?

“Het imago van onze gewassen is gelukkig goed. Bloembollen en bolbloemen zorgen voor kleur en geluk in huis en buiten. De Keukenhof, het showvenster van onze sector, werd vorig jaar door maar liefst 1,5 miljoen mensen bezocht in acht weken tijd. Er zijn echter wel aandachtspunten. De teelt van bloembollen is niet eenvoudig en de regelgeving op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen, bemesting en arbeid gaat steeds meer knellen. Niet voor niets waren er vorig jaar boerenprotesten in Nederland. Daar waren ook bloembollentelers bij. Ook zij hebben met deze toenemende druk te maken. Bloembollen gaan de hele wereld over, maar van een gelijk speelveld is helaas geen sprake. Wij zitten in Nederland op een veel hoger niveau qua milieuregelgeving.”

Lees verder onder foto

Kleijn: "Ondernemers willen doen wat de maatschappij vraagt, maar daar hebben ze wel tijd voor nodig."
Kleijn: "Ondernemers willen doen wat de maatschappij vraagt, maar daar hebben ze wel tijd voor nodig."

Wat doet dat met de telers?

“Die zitten in een spagaat met aan de ene kant het krimpende middelenpakket en aan de andere kant hoge eisen aan productgezondheid. Dat knelt. Net als in de akkerbouw. Voor de bloembollensector zijn er op dit moment steeds grotere problemen met de bestrijding van onkruid. Ook zien we dat de druk van insecten zoals trips en wolluis in de bewaring flink toeneemt. Net als de schade die ontstaat door bodemgebonden ziekten en plagen als nematoden. Hier moet echt een oplossing voor komen.”

Wat moet er gebeuren?

“Bedrijven hebben rust in de regelgeving nodig om te kunnen voldoen aan de wensen van de maatschappij. En daar hebben we de overheid keihard bij nodig. Middelen schrappen op basis van emotie, daar kan de praktijk niet tegenop werken. Heeft een teler net een nieuwe spuit gekocht en dan moet het alweer anders, voor de machine goed en wel is geleverd. Telers zijn meerkampers: op alle onderdelen van het bedrijf moet goed gescoord worden. Naast wetgeving op het gebied van duurzaamheid moet ook worden voldaan aan regelgeving op het gebied van onder andere arbeid, kwaliteit, ruimtelijke ordening en vergunningen. Nu de wetgeving zo snel verandert, is het eigenlijk onmogelijk om als kleine ondernemer alles bij te houden. Rust, stabiliteit en een betrouwbare overheid zijn van groot belang voor de toekomst van de sector. De KAVB wil samen met andere partijen de regie pakken over onze eigen toekomst. Wij staan daarin niet alleen. De akkerbouw en de tuinbouw worstelen daar ook mee.”

Oudste agrarische belangenorganisatie van Nederland

De schrijfwijze van de Koninklijke Algemeene Vereeniging voor Bloembollencultuur geeft al aan dat het een oude organisatie is. Opgericht in 1860 wordt dit jaar de 160e verjaardag gevierd. “Het is de oudste agrarische belangenorganisatie van Nederland”, schetst directeur Prisca Kleijn.
De KAVB is vlak na het ontstaan van de professionele bloembollenteelt opgericht. De bakermat van de bloembollenteelt is de streek rond Haarlem; de Bollenstreek. Van daaruit heeft de teelt zich naar alle windstreken uitgebreid. In het Noorden en Oosten, Flevoland, Zeeland en Limburg roteert de teelt veelal mee in de akkerbouwbouwplannen. De nettenteelt maakte bloembollenteelt op zware grond mogelijk. De specialisten zitten in de Bollenstreek en op het Noordelijk zand. Specialisten telen meerdere soorten bloembollen in een bouwplan en producten als bol-op-pot. Ook hier zijn bepaalde rotaties noodzakelijk voor de productgezondheid. In Brabant vindt de teelt soms plaats in combinatie met veehouderij.
Het grootste aaneengesloten bloembollenareaal bevindt zich nog altijd in Noord-Holland.
Kleijn: “De dekkingsgraad van de KAVB is 75% van het areaal, daar zijn we heel trots op. De leden bevinden zich in de hele keten; teelt, export en broeierij. Vaak binnen één bedrijf.”
In de bloembollensector wordt onderscheid gemaakt tussen zomer- en voorjaarsbloeiers. Zomerbloeiers, zoals lelie en gladiool, worden in het voorjaar geplant. Voorjaarsbloeiers gaan in de herfst de grond in. Voorbeelden hiervan zijn tulp, hyacint en narcis. Tulp is het grootste en groeiende bloembollengewas met 13.234 hectare in seizoen 2019-’20. Het totale areaal voorjaarsbloeiers is 16.850 hectare. Lelie is het tweede bloembollengewas van Nederland, met 4.268 hectare in 2019. Dit areaal krimpt sinds 2017, vanwege de marktontwikkelingen.

Duurzaam ondernemen is natuurlijk ook een eigen belang…

“Zeker, telers willen een toekomstbestendig rendabel bedrijf dat interessant is om op den duur overgenomen te worden door de volgende generatie. Hier wordt door de sector dan ook fors in geïnvesteerd. Onlangs is het project Bollenrevolutie 4.0 gestart. Binnen dit project worden oplossingen gezocht voor knelpunten via technologische ontwikkelingen als robotica, big data, visiontechnieken en kunstmatige intelligentie. Dit gebeurt op een praktische manier, samen met de sector, onderzoeksinstellingen en mechanisatiebedrijven.”

Waterbeschikbaarheid is landbouwbreed een knelpunt. Hoe zit dat in de bloembollensector?

“Ook in onze sector is de beschikbaarheid van kwalitatief goed en voldoende water een hot item. Nu het al voor het derde jaar op rij weer een extreem droog voorjaar is gaat dit steeds meer knellen. Vooral verzilting is een groot probleem in een steeds groter gebied. Samen met de waterschappen wordt gezocht naar passende oplossingen. De sector heeft de afgelopen jaren zelf ook stappen gezet om de kwaliteit van het oppervlaktewater te verbeteren. Hier zijn mooie resultaten geboekt met projecten tegen erfafspoeling. Die resultaten zien we in alle teeltregio’s. Daaruit blijkt dat ondernemers heel veel kunnen doen, als ze hiervoor de benodigde tijd, middelen en begeleiding krijgen.”

Om goed en verantwoord te kunnen telen, heeft de bollensector rust in de regelgeving nodig

Bloembollen roteren mee in menig akkerbouwbouwplan. Hoeveel bollentelers zijn eveneens akkerbouwer?

“Deze combinatie komt vooral voor bij bedrijven in Flevoland, de Noordoostpolder, Zuidwest-Nederland, Limburg en Zuidoost-Nederland. Vaak gebeurt dit op contract voor telers uit Noord- en Zuid-Holland. Op basis van de verdeling van het areaal kom je dan op zo’n 30% tot 35% uit waarbij bloembollen in combinatie met akkerbouw worden geteeld.”

Stappen weleens nieuwe telers in?

“Eigenlijk niet. Het is een kapitaalintensieve teelt die veel specifieke kennis en kunde vergt. Je kunt je niet veel fouten veroorloven. Als een ondernemer stopt en geen opvolgers heeft, wordt dit bedrijf meestal overgenomen door collega’s.”

Wat kunnen de akkerbouw en de bloembollensector voor elkaar betekenen?

“Knollen en bollen lijken op elkaar. Beide zijn grondgebonden teelten die te maken hebben met vaak dezelfde ziekten en plagen en bijbehorende gewasbeschermingsproblematiek. Ook op andere gebieden zijn veel overeenkomsten. We werken dan ook al geruime tijd samen aan oplossingen voor knelpunten. De contacten met de BO Akkerbouw en LTO zijn goed en zullen steeds intensiever worden. Juist in deze onzekere tijd.”

Lees meer over het coronavirus in dit dossier.

Download op FoodAgribusiness.nl de gratis whitepaper Het vaccin voor jouw business en kijk de webinars over ondernemen in coronatijd terug:

Hoe creëer ik financiële ruimte in tijden van crisis?
Wat is het effect van corona op de afzetketen?
Kansen zien in tijden van crisis

Of registreer je om te kunnen reageren.