Akkerbouw

Achtergrond

Bufferen bij overschot, gebruiken als het droog is

De Zeeuwse akkerbouwer Alex Van Hootegem neemt deze zomer zijn ‘waterhouderij’ in gebruik die hem moet vrijwaren van schade door zowel te veel als te weinig water. Een investering van € 10.000 per hectare.

Met de pinksterdagen heeft Alex van Hootegem proefgedraaid met zijn installatie om de bodem van water te voorzien. In de drains in een perceel heeft hij intussen 3.200 kuub water gepompt vanuit de zoetwaterbel die er onder ligt. “Dat is nog niet veel”, zegt hij. “Het komt overeen met een gift van 10-15 millimeter. Of een verhoging van de grondwaterstand met 3 à 4 centimeter, daar zit een factor 3 tussen. Voor dit droge jaar is het in principe te laat, liever ga je in het voorjaar aanvullen bij de eerste centimeter daling.”

Lees verder onder de foto‘s.

Alex (61) en Anneke van Hootegem hebben een biologisch dynamisch landbouwbedrijf met webwinkel in Kruiningen (Zld.). Dit jaar neemt het bedrijf een waterbuffersysteem in gebruik. Het bedrijf heeft 145 hectare in gebruik. Bouwplan met aardappelen en akkerbouwmatige groenteteelt zoals wortelen, pastinaak, knolselderij, luzerne, grasklaver, granen, bruine bonen, doperwten, snijmais en rode bieten - Foto's: Peter Roek
Alex (61) en Anneke van Hootegem hebben een biologisch dynamisch landbouwbedrijf met webwinkel in Kruiningen (Zld.). Dit jaar neemt het bedrijf een waterbuffersysteem in gebruik. Het bedrijf heeft 145 hectare in gebruik. Bouwplan met aardappelen en akkerbouwmatige groenteteelt zoals wortelen, pastinaak, knolselderij, luzerne, grasklaver, granen, bruine bonen, doperwten, snijmais en rode bieten - Foto's: Peter Roek

Bekijk ook de fotoreportage: Winters regenwater sparen voor zomerse behoefte

Vertraging door corona

Van Hootegem heeft op een perceel van 24 hectare een systeem voor waterbeheersing aangelegd. Het is nu alleen nog een kwestie van aansluiten van sensoren en de laatste regelapparatuur en het systeem is operationeel. Door onder meer de corona lock-down liep de afronding van het systeem vertraging op.

De basis van het systeem is een intensieve drainage, de drains liggen op een onderlinge afstand van 5 meter. Bij een neerslagoverschot loopt het water uit de drains naar een centrale put, waarvandaan het aan de voorraad in de diepte wordt toegevoegd. Bij droogte kan het dan weer worden opgepompt om het via de drains weer over het perceel te verdelen en zo de grondwaterspiegel op niveau te houden. Vanaf de onderkant is dan vocht voor de plantenwortels beschikbaar. Van Hootegem spreekt van een ‘waterhouderijtak’ die hij aan zijn bedrijf heeft toegevoegd.

Het perceel van 24 hectare is verdeeld in zes peilvakken, die afwateren op drie infiltratiebronnen. Vanuit zes ontrekkingsbronnen kan water naar de afzonderlijke peilvakken worden aangevoerd.

De putten en techniekcontainer van het zoetwaterproject ofwel 'waterhouderij' van Alex van Hootegem, liggen centraal op het perceel van 24 hectare.
De putten en techniekcontainer van het zoetwaterproject ofwel 'waterhouderij' van Alex van Hootegem, liggen centraal op het perceel van 24 hectare.

Zoetwaterbel sparen

Het diepere grondwater op Van Hootegems bedrijf is in principe zout en daarmee onbruikbaar voor zijn gewassen. Echter onder genoemd perceel zit tot op een diepte van zo’n 20 meter diepte een bel met zoet water. Dat is bruikbaar voor beregening, maar niet oneindig beschikbaar. Door een te grote onttrekking zou de voorraad op een gegeven moment op kunnen raken. Het idee is daarom nu om tegenover de onttrekking voor de gewassen in de zomer, regenwater toe te voegen in periodes van een overschot. Op 20 meter diepte wordt het in de laag zand onder het pakket klei gebracht. Zo kan Van Hootegem jarenlang van de buffer gebruik blijven maken.

Begin deze maand bracht een monteur de laatste sensoren aan in de waterputten.
Begin deze maand bracht een monteur de laatste sensoren aan in de waterputten.

Geen druppel in de Schelde na zware regenval

De mogelijkheden om water op te slaan lijken onbeperkt in die zin dat het onderin de bodem nooit te vol wordt. Zoet water drijft op zout. “ls er veel ineens dan verdrijft dat het zoute water. In principe hoeft er ook bij zware regenval van mijn bedrijf geen druppel meer in de Schelde geloosd te worden. In plaats van dat in herfst en winter de drains gaan lopen in de sloot, wordt het nu via buizen afgevoerd en toegevoegd aan de reserves op grotere diepte.

We hebben wel gemodderd met druppelirrigatie met leidingwater

KWR-ingenieursbureau, dat het systeem ontwierp en monitort, schat in dat er nu ruim voldoende water beschikbaar is om periodes van uitzonderlijke droogte te overbruggen. In hoeverre op 24 hectare voldoende water opgevangen kan worden om ook de aangrenzende 100 hectare te irrigeren moet blijken uit monitoringsonderzoek.

Het buffersysteem is voor Van Hootegem een uitkomst. Het water in de sloten is niet zoet. “We hebben wel gemodderd met druppelirrigatie met leidingwater, maar dat is erg bewerkelijk, zeker bij onze biologische bedrijfsvoering, waarin we voor de onkruidbestrijding vrij veel grondbewerking doen. Dan zitten die druppelslangen in de weg.

Inkijkje in de zeecontainer met daarin de technische installatie voor de aansturing van het min of meer gesloten drainage- en waterbuffersysteem.
Inkijkje in de zeecontainer met daarin de technische installatie voor de aansturing van het min of meer gesloten drainage- en waterbuffersysteem.

€ 10.000 per hectare

Inclusief alles kost het waterbeheersingsysteem voor het perceel van 24 ha zo’n € 250.000, een investering van € 10.000 per hectare. “Ik denk dat als straks het systeem meer is het uitgekristalliseerd, het dan voor € 5.000 tot € 8.000 per hectare aangelegd kan worden. Nog steeds veel geld, maar daarvoor heb je een robuust systeem dat met extreme droogte en extreme neerslag kan omgaan. Een drainage om de 5 meter moet wel een flinke bui aankunnen. Bij een tekort kunnen we het grondwaterpeil op niveau brengen. Ik zag nu met deze droogte en een nog niet werkend systeem het peil al zakken richting 2 meter onder maaiveld. Bij droogte wil je het hoger zetten, maar ook weer niet te hoog in verband met het bodemleven. Wat precies de gewenste hoogte is moet blijken. Dat zal ook niet altijd hetzelfde zijn, er is niet één waarheid.”

Wat grond uit de peenrug, 20  tot 25% afslibbaar. Bij voldoende zoet water kunnen tuinderijgewassen geteeld worden.
Wat grond uit de peenrug, 20 tot 25% afslibbaar. Bij voldoende zoet water kunnen tuinderijgewassen geteeld worden.

Energiezuinig

Ten opzichte van beregenen met een haspelinstallatie is het systeem energiezuinig. Je pompt het water uit de drainputten en zet het dan tot anderhalve meter op niveau, waarna het via de drains op draindiepte de grond in loopt. Voor het oppompen van het water zijn er twee geschakelde en frequentiegestuurde pompen van elk 7,5 kW geïnstalleerd. Een haspelinstallatie vraagt al gauw 75 kW.

Van Hootegem heeft vertrouwen in het te verwachten rendement: “In 2018 was er veel schade. Eerst hadden we veel teveel water, toen weer te weinig. Eerst verzopen de aardappelen, daarna kreeg je niks geen regen meer. Hadden we in dat jaar zo’n systeem als dit gehad, dan hadden we het met de hoge prijzen van toen misschien al in één jaar terugverdiend. Hoe dan ook, ik ben er van overtuigd dat dit de richting is waar we heen moeten, ik denk dat dit kan gaan renderen. Landbouwkundig heeft de waterhouderij absoluut voordelen, uit oogpunt van waterefficiëntie heeft het voordelen. Voor dit bedrijf geldt dat we op de lichtere grond kunnen beginnen met tuinderijgewassen; Dat zal nooit meer een waterprobleem opleveren. Ik denk dat we het goed doen.”

Het akkerbouwbedrijf.
Het akkerbouwbedrijf.
Lees meer de belangrijkste informatie over de droogte in dit dossier en bekijk het overzicht van beregeningsverboden per waterschap.

Of registreer je om te kunnen reageren.