Akkerbouw

Achtergrond 1 reactie

Kans voor bieten in groene economie

De wereld zoekt naarstig naar een economie die is gebaseerd op biomassa in plaats van aardolie. Bieten kunnen daar goed bij helpen. Maar akkerbouwers kiezen alleen voor een non-food-gewas als het wat oplevert.

Akkerbouwers telen bieten voor de voedingssuiker. Maar er is veel meer mogelijk met bieten. Het gewas kan een belangrijke rol spelen in het realiseren van een groene samenleving, waarbij de economie draait op hernieuwbare onuitputtelijke grondstoffen. Maar de overgang van aardolie naar biomassa gaat erg langzaam, viel onlangs te horen op een seminar in Lelystad. De overheid moet biomassa een grotere rol laten spelen in die transitie en bieten zijn daarvoor een aantrekkelijk gewas.

Ethanol uit bieten

Bietentelerscoöperatie Cosun produceert inmiddels naast suiker ook biogas, vezels en grondstoffen voor verf, coatings en cosmetica uit bieten. Maar met bieten kun je ook efficiënt ethanol produceren. Dat kan weer dienen als brandstof of als grondstof voor de chemische industrie. Het verwerken van bieten tot ethanol is onderzocht in Lelystad op het proefbedrijf Acrres (Application Centre for Renewable Resources) van Wageningen Plant Research in Lelystad. Tot maart 2018 liep daar het project ‘Chembeet’, dat aantoonde dat je efficiënt ethanol kunt produceren uit bieten. Nu draaien daar 2 aanvullende projecten. In het project ‘In Nije Dei’ wordt de ethanolproductie opgeschaald. In het project ‘Biethanol’ worden de reststromen uit de ethanolproductie opgewaardeerd.

Lees verder onder het kader.

Grote afzetmarkt voor bieten

► Overgang van aardolie naar biomassa gaat erg langzaam, terwijl de tijd dringt voor de mensheid.
► Bieten kunnen een belangrijke rol spelen in het realiseren van een groene economie die draait op hernieuwbare grondstoffen.
► Met 1 hectare bieten kun je 8.500 liter ethanol produceren. Dat is efficiënter dan bij suikerriet, mais en tarwe. De ethanol kan worden omgezet in andere grondstoffen, onder andere voor verpakkingsmateriaal en de chemische industrie. Dat zijn enorme afzetmarkten.
► Voedingsgewassen zijn onmisbaar om een volledig groene economie te realiseren. Er zijn niet genoeg reststoffen beschikbaar. Bovendien is het omzetten van voedingsgewassen in biobrandstof duurzamer dan wanneer reststoffen worden gebruikt.

Lees verder onder de foto.

Bij Wageningen Plant Research in Lelystad staat een proeffabriek waar het verwerken van bieten tot ethanol wordt onderzocht. Een medewerker doet gist bij de gesneden bieten. Die worden daarna vergist. - Foto's: Ton Kastermans
Bij Wageningen Plant Research in Lelystad staat een proeffabriek waar het verwerken van bieten tot ethanol wordt onderzocht. Een medewerker doet gist bij de gesneden bieten. Die worden daarna vergist. - Foto's: Ton Kastermans

Bieten efficiënter dan andere gewassen

De Acrres-proeffabriek produceert door middel van het Betaprocess ethanol uit bieten, in samenwerking met het bedrijf Dutch Sustainable Development (DSD), dat het Betaprocess heeft ontwikkeld. Bieten zijn voor de ethanolproductie efficiënter dan andere gewassen, zegt directeur Hans van Klink van DSD. “We kunnen zo’n 8.500 liter ethanol per hectare bieten produceren. Bij suikerriet is dat maximaal 7.500 liter, bij mais 4.000 liter en bij tarwe is 3.200 liter ethanol per hectare haalbaar. Daarbij vraagt de teelt van bieten minder water dan de andere teelten. En de investering in de ethanolproductie uit bieten is lager dan bij de andere gewassen.”

Lees verder onder de foto.

In de fabriek wordt met het Betaprocess ethanol geproduceerd uit bieten. Dutch Sustainable Development ontwikkelde het Betaprocess.
In de fabriek wordt met het Betaprocess ethanol geproduceerd uit bieten. Dutch Sustainable Development ontwikkelde het Betaprocess.

Milieubelasting

De ethanol kan worden omgezet in andere grondstoffen, onder andere voor verpakkingsmateriaal en de chemische industrie. Dat zijn enorme afzetmarkten. Maar de chemische industrie is terughoudend in het vervangen van hun op aardolie gebaseerde grondstoffen door biomassa, constateert bestuurslid Willem Sederel van Biobased Delta. “De chemiebedrijven hebben hun grootschalige productieprocessen in zo’n 100 jaar sterk geoptimaliseerd. De overstap naar biomassa als grondstof in plaats van aardolie betekent dat de chemiebedrijven nieuwe technieken op kleinere schaal moeten toepassen. Dat is niet concurrerend. Dat komt ook omdat de chemiebedrijven niet betalen voor de milieubelasting die ze veroorzaken.”

Lees verder onder de foto.

Zo ziet de proeffabriek er van binnen uit. Die draaide tot begin mei. Bieten zijn niet langer te bewaren, of alleen tegen hoge kosten.
Zo ziet de proeffabriek er van binnen uit. Die draaide tot begin mei. Bieten zijn niet langer te bewaren, of alleen tegen hoge kosten.

Uitstoot CO2 verlagen

Daarom moet de overheid veel meer doen om biomassa aantrekkelijk te maken voor bedrijven, vindt Sederel. “De EU stelt als doel om de CO2-uitstoot in 2030 met 40% te verlagen ten opzichte van 1990. Nederland streeft zelfs naar 49%. De overheid heeft ambitieuze doelen gesteld in het klimaatakkoord, maar zet niet alle opties in om die doelen te halen. De overheid onderschat de rol van duurzame biomassa.”

Afweging van boeren

De biomassa moet voor een deel worden geteeld door boeren. Die hebben zo hun eigen afwegingen, blijkt uit een onderzoek van het EU-project Panacea. In het project zijn begin dit jaar ruim 200 boeren in een aantal lidstaten, waaronder Nederland, gevraagd waarom ze gewassen zouden telen voor non-food-toepassingen. De boeren konden kiezen uit 8 criteria. Uit de studie blijkt dat de winstgevendheid het allerbelangrijkste criterium is voor de telers om over te stappen op non-food-gewassen. Daarnaast mag het non-food-gewas geen negatief effect hebben op de andere gewassen in de vruchtwisseling. Helemaal onderaan hun verlanglijstje staat stimuleringsmaatregelen door de overheid. Dat speelt de kleinste rol in de afweging om een non-food-gewas te telen.

Lees verder onder de foto.

Een medewerker vult kratten met gewassen bieten. Dat is nu nog handwerk. Alleen met schone bieten is zuivere ethanol te produceren.
Een medewerker vult kratten met gewassen bieten. Dat is nu nog handwerk. Alleen met schone bieten is zuivere ethanol te produceren.

Twijfels over voedingsgewassen voor groene economie

Er is echter discussie of je voedingsgewassen wel moet gebruiken als grondstoffen voor een groene economie. De EU heeft in haar beleid voor verduurzaming een voorkeur voor grondstoffen van de tweede generatie boven voedingsgewassen. Bestuurder Sederel van Biobased Delta stelt echter dat voedingsgewassen onmisbaar zijn om een volledig groene economie te realiseren. “Daar zijn simpelweg niet genoeg reststoffen voor beschikbaar. Het gebruik van voedingsgewassen hoeft ook geen probleem te zijn. Er wordt meer dan voldoende voedsel geproduceerd. Er gaat veel voedsel verloren, er wordt veel verspild en in de westerse wereld wordt te veel voedsel geconsumeerd.”

Bieten leiden tot de hoogste reductie van broeikasgassen

Duurzaam

Het Duitse onderzoeksinstituut Nova in Keulen deed onderzoek naar de duurzaamheid van eerste en tweede generatie grondstoffen. Het gebruik van voedingsgewassen als grondstof voor de productie van biobrandstof is minstens zo duurzaam als de tweede generatie grondstoffen, stelt onderzoeker Elke Breitmayer. Nova heeft daarvoor suikerbieten, suikerriet, tarwe, mais, boshout, afvalhout, reststoffen en gft-afval met elkaar vergeleken. Breitmayer concludeert dat suikerbieten en suikerriet het beste scoren. “Het zijn efficiënte gewassen met een hoge opbrengst per hectare. Ze leiden tot de hoogste reductie van broeikasgassen.”

Lees verder onder de foto.

De kisten met bieten worden met een heftruck geleegd in de snijmolen. Die snijdt de bieten in kleine stukjes.
De kisten met bieten worden met een heftruck geleegd in de snijmolen. Die snijdt de bieten in kleine stukjes.

CO2-doelen halen

Volgens secretaris Eric van den Heuvel van het Platform Duurzame Biobrandstoffen dringt de tijd voor de mensheid. “Van alle brandstof in de wereld wordt de helft gebruikt voor verwarming in huizen of bedrijfsprocessen, een kwart is voor het transport en een kwart voor energieopwekking. Verwarming is voor 72% gebaseerd op fossiele brandstoffen, bij energie is dat 77% en het transport draait nog altijd voor 96% op fossiele brandstoffen. Hoe langer we wachten, des te drastischer de maatregelen die we moeten nemen om de doelen te halen. Het wordt hoog tijd dat we de landbouw en de bosbouw zo gaan organiseren, dat aardolie en mijnbouw overbodig zijn en dat we aan alle behoeften van de mensen voldoen zonder overbelasting voor onze planeet.”

Lees verder onder de foto.

Er wordt erg veel verpakkingsmateriaal gebruikt, vooral bij voedsel. Het materiaal is gemaakt van plastic, dat uit aardolie wordt geproduceerd. Verpakkingen kunnen ook gemaakt worden uit suiker, dat uit bieten wordt gehaald. Dat is een grote afzetmarkt. - Foto: Jan Willem Schouten
Er wordt erg veel verpakkingsmateriaal gebruikt, vooral bij voedsel. Het materiaal is gemaakt van plastic, dat uit aardolie wordt geproduceerd. Verpakkingen kunnen ook gemaakt worden uit suiker, dat uit bieten wordt gehaald. Dat is een grote afzetmarkt. - Foto: Jan Willem Schouten

‘Bietentelers hebben veel zorgen’

Bieten zijn een geschikt gewas voor de vergroening van de economie, is de conclusie van een seminar dat onlangs is gehouden in Lelystad.

Bieten worden daar tot nu toe echter niet veel voor gebruikt. Volgens CIBE, de Europese organisatie van bietentelers, wordt ongeveer 1,8 miljoen hectare bieten geteeld in de EU. Daarvan is 125.000 hectare bestemd voor de productie van ethanol. Dat is een aandeel van nog geen 7%.

Groene economie

De verwachting is dat bieten op termijn een belangrijke rol kunnen spelen in een groene economie. Maar de bietentelers hebben op dit moment wel wat anders aan hun hoofd. De telers hebben een ondergeschikte positie in de suikerketen, stelde adjunct-directeur Alexander Krick van CIBE op het seminar. “De suikersector ondervindt de gevolgen van het afschaffen van de EU-marktordening. De suikerprijzen staan op een dieptepunt. De saldo’s voor de bietentelers zijn met meer dan 30% gedaald. In veel regio’s is de bietenteelt niet meer rendabel. In de EU is de sluiting van 7 suikerfabrieken aangekondigd. En de telers hebben ook nog eens steeds minder gewasbeschermingsmiddelen beschikbaar. Kijk maar naar het verbod op de neonicotinoïden.”

Mercosur

Tot overmaat van ramp sloot de EU eind juni een akkoord met de 4 Mercosur-landen in Zuid-Amerika, die jaarlijks 190.000 ton suiker zonder importheffing mogen verkopen in de EU. Krick: “Dat ondermijnt de suiker- en ethanolmarkt in de EU. Suiker is het sluitstuk geweest in deze onderhandelingen.”

Krick stelt dat het vooruitzicht voor de bietentelers op dit moment verre van rooskleurig is. “De biet is een aantrekkelijk gewas voor de bio-based economie. Maar dat wordt het alleen als de bietenprijs aantrekkelijk genoeg is voor de telers.”

Eén reactie

  • Jan-Zonderland

    Ok, allemaal leuk en aardig. 8500 l ethanol per ha, bij welke bietenopbrengst ? 60 ton of 120 ton ? En hoeveel blijft er uiteindelijk over voor de bietenteler ? Ik neig naar: te weinig
    Maar waarom komt de redacteur niet met die uiterst belangrijke cijfers ? Zonder die cijfers is het een weinig zeggend verhaal.

Of registreer je om te kunnen reageren.