Akkerbouw

Achtergrond 1 reactie

Einde quotering kost suikersector € 3,1 miljard

Brussel schafte in 2017 de suikermarktordening af. Dat heeft de suikerproducenten en de bietentelers veel geld gekost.

De afschaffing van de marktordening voor suiker per 30 september 2017 heeft de Europese suikersector veel geld gekost. De suikerprijs is daarna sterk gedaald door overproductie. Volgens berekeningen van Boerderij is de suikersector sindsdien bijna € 3,1 miljard aan inkomsten kwijt geraakt. Dat drukt enorm op de bietenprijzen voor de akkerbouwers.

Daling van 26%

De Europese Unie beëindigde per 30 september 2017 de marktordening voor suiker. Volgens de Europese Commissie beurden de producenten in oktober 2017, de eerste maand van het quotumloze tijdperk, gemiddeld nog € 422 per ton suiker. In januari 2019 is die prijs nog slechts € 312. Dat is een daling van 26%.

Consument merkt niks van prijsdaling

De Nederlandse consumenten merken in de winkel niks van die prijsdaling. Zij betalen nog vrijwel hetzelfde voor de suiker en voor suikerhoudende producten als in oktober 2017, blijkt uit de prijsindexen van consumentenproducten die het Centraal Bureau voor de Statistiek bijhoudt (zie tabel). Blijkbaar is er veel geld gevloeid van de suikerproducenten en de bietentelers naar de voedingsmiddelenindustrie en/of de retail. Een pak suiker in de winkel kostte in januari in Nederland 1,6% minder dan in oktober 2017. Ook voor producten die suiker bevatten, betalen consumenten ongeveer hetzelfde als in oktober 2017. Snoepgoed werd nog geen 2% goedkoper. Terwijl andere producten die suiker bevatten zelfs duurder werden, zoals jam (+5,9%) en frisdrank (+3,3%). Alhoewel de winkelprijzen van die producten ook worden bepaald door wat de producenten betalen voor andere grondstoffen.

Situatie in andere EU-landen

In andere grote suikerproducerende landen in de EU is hetzelfde beeld te zien. Suiker is in Frankrijk in de winkel in januari 2019 precies even duur als in oktober 2017, blijkt uit gegevens van EuroStat, het Europese bureau voor de statistiek. In België werd suiker zelfs 3% duurder en in het Verenigd Koninkrijk moesten consumenten begin dit jaar 1% meer betalen voor de suiker dan toen de quotering afliep. In Duitsland werd suiker in de winkel wel goedkoper (-8%), maar die daling is veel kleiner dan wat de suikerproducenten en dus ook de bietentelers voor de kiezen kregen (-26%). Polen, ook een grote suikerproducent, is de enige lidstaat in de EU waar de dalingen van de producentenprijs en de winkelprijs (-23%) bijna gelijke tred houden.

Consumptie van suiker

De daling van de suikerprijs betekent een financiële aderlating voor de suikerindustrie en de bietentelers. In de laatste 12 maanden van de suikerquotering (oktober 2016 tot en met september 2017) lag de verkoopprijs van suiker gemiddeld op € 492 per ton. Dat blijkt uit de maandelijkse publicatie door de Europese Commissie van de gemiddelde verkoopprijs voor suiker. In de periode van februari 2018 tot en met januari 2019 (de laatste verkoopprijs die door de Commissie is gepubliceerd) lag deze verkoopprijs gemiddeld op € 346. De suikerproducenten ontvangen dus de laatste 12 maanden gemiddeld € 146 per ton suiker minder dan in het laatste jaar van de marktordening. Volgens de suikerbalans van de Europese Commissie wordt per jaar 15,8 miljoen ton suiker voor menselijke consumptie gebruikt. Dat is 1,32 miljoen ton suiker per maand. Dat betekent dat de producenten sinds het einde van de quotering (€ 146 x 1,32 miljoen ton x 16 maanden) bijna € 3,1 miljard aan inkomsten hebben verloren. Nu wordt een klein deel van de consumptie ook gedekt door de import van rietsuiker, maar die import is flink gedaald na 2017 doordat suiker zo goedkoop is in de Europese Unie.

Sector heeft zelf schuld

De Europese suikersector heeft die prijsdaling echter wel zelf veroorzaakt. Doordat de marktordening is afgeschaft mag de industrie onbeperkt suiker produceren en exporteren. En dat heeft de sector gedaan. De suikerproductie steeg in seizoen 2017/2018 in de EU naar 21,3 miljoen ton. In het laatste marktordeningjaar 2016/2017 is volgens de Commissie 16,8 miljoen ton suiker uit de bieten gehaald. Dat betekent een productiestijging van 27%. In het laatste quotumjaar werd 1,6 miljoen ton suiker geëxporteerd (inclusief verwerkte suiker). Na de marktordening ging de industrie helemaal los met een export van totaal 4,9 miljoen ton in 2017/2018. Die 3 keer zo grote export drukte extra op de wereldmarktprijs, die toch al onder druk stond. Wereldwijd werd namelijk meer geproduceerd omdat de jaren daar voor goed aan de suiker was verdiend.

Lage bietenprijs

Dit alles resulteerde er in dat de suikerproducenten minder verdienden en dat (deels) verhaalden op de akkerbouwers die genoegen moeten nemen met lage bietenprijzen. De Nederlandse bietentelerscoöperatie Cosun betaalt voor oogst 2018 slechts € 35,59. Dat is de laagste bietenprijs die Cosun ooit voor de bieten betaalde, in ieder geval sinds de EU in 1968 de marktordening invoerde. Buitenlandse bietentelers zullen genoegen moeten nemen met nog veel minder: rond de € 20 tot € 28. Het einde van de marktordening in 2017 betekent meer vrijheid voor de ondernemers. Maar daar hangt een kostbaar prijskaartje aan voor de suikerproducenten en de bietentelers, terwijl de consument er nauwelijks van profiteert.

Bietenteler dupe van einde suikerquotering

Dirk de Lugt, voorzitter van de raad van beheer van bietentelerscoöperatie Cosun, is bezorgd over de gevolgen van de afschaffing van de suikerquotering. “De Europese Commissie wil een eerlijke verdeling van de marges in de ketens. Onze landbouwminister Schouten wil zich hier ook voor inzetten. Die eerlijke verdeling is in de suikerketen ver te zoeken.”

De Europese Commissie verplicht de suikerproducenten om maandelijks hun verkoopprijzen aan Brussel te rapporteren. De Lugt: “Die verplichting geldt niet voor de schakels verder op in de keten. Wij benadrukken telkens weer bij de Commissie dat die transparantie in de keten er moet komen.”

Machtsverhoudingen in voedingssector

De Lugt erkent dat de suikerafnemers in 2012 en 2013 ook wel eens meer dan € 700 per ton suiker moesten betalen. “Dat was voor hen ook reden om te pleiten voor afschaffing van de marktordening. Maar voedselproducenten en retailers kunnen gemakkelijker hogere inkoopprijzen doorberekenen, dat kunnen bietentelers en suikerproducenten niet. Nu de suikerprijs fors is gedaald komt het verlies terecht bij de suikerproducenten en de bietentelers. Zo liggen de machtsverhoudingen in de voedingssector.”

Particuliere opslagregeling

De Commissie hanteert ook na het einde van de quotering een referentieprijs van € 404 per ton suiker. Als de suikerprijs onder het referentieniveau zakt, kan de Commissie maatregelen nemen, zoals een particuliere opslagregeling. Dan wordt het tijdelijk opslaan van suiker gesubsidieerd om de marktprijs te ondersteunen. De verkoopprijs ligt sinds december 2017 onder de referentieprijs. De Lugt: “Wij zijn echter tegen een opslagregeling, omdat die suiker voortdurend boven de markt blijft hangen en zo de suikerprijs blijft drukken. Maar de Commissie moet wel stoppen met het sluiten van handelsakkoorden waarbij suiker zonder importheffing de EU in kan. Anders wordt zeer duurzaam geproduceerde bietsuiker vervangen door minder duurzame rietsuiker uit overzeese gebieden.”

Ook kan de Commissie de productie van ethanol uit suiker stimuleren, vindt De Lugt. “Dat doet Brazilië ook. Het helpt om de uitstoot van CO2 te verlagen. Dat past in de klimaatdoelstellingen.”

Eén reactie

  • eenvoudige boer

    Sector heeft zelf schuld is natuurlijk grote onzin. Dit beleid is afgedwongen door de grote suikerafnemers. Die zijn nu de lachende derde.
    Alle bietenboeren hadden veel liever het quotum behouden.
    Dit zijn gewoon de gevolgen van een vrije marktwerking, waar de consument niks mee opgeschoten is.

Of registreer je om te kunnen reageren.