adi404541-002

Aardappelveredeling

Terug naar dossier
Akkerbouw

Achtergrond

‘Sneller betere rassen met hybride diploïde aardappelen’

KWS en Simplot gaan samen hybride diploïde aardappelen kweken. Directeur Paul van den Wijngaard van KWS Potato verwacht dat betere rassen sneller beschikbaar komen.

Telers van groenten, mais en suikerbieten kunnen ieder jaar kiezen uit een scala aan nieuwe rassen, die beduidend beter presteren dan de bestaande. Die luxe hebben aardappeltelers niet. Hun keuze bestaat vooral uit rassen die al langer bestaan of zelfs stokoud zijn. Het Duitse veredelingsbedrijf KWS Saat en de Amerikaanse aardappelverwerker J.R. Simplot willen daar verandering in brengen. Ze bundelen hun krachten om snel nieuwe aardappelrassen te kweken. Dat doen ze via de hybride veredeling van diploïde aardappelen, net zoals veredelingsbedrijf Solynta. Als KWS en Simplot daarin slagen, zet het de aardappelveredeling op zijn kop.

Om een pijplijn van nieuwe rassen te creëren, is een conventionele veredelingsaanpak het meest geschikt

Joint venture Aardevo

Maar zover is het nog niet. Als eerste stap hebben KWS en Simplot een gezamenlijk bedrijf (joint venture) opgericht. Het plan is in oktober 2018 bekendgemaakt. De concerns wachten nog op goedkeuring van de mededingingsautoriteiten. Directeur Paul van den Wijngaard van KWS Potato verwacht die binnenkort. Dan gaat de joint venture van start onder de naam Aardevo en verdwijnt de naam KWS Potato. Van den Wijngaard verwacht dat Aardevo over 8 tot 10 jaar de eerste diploïde aardappelen gaat vermarkten.

Keuze voor hybride diploïden

Aardevo past hybride veredeling toe bij diploïde aardappelen. Bij hybride veredeling worden homozygote vader- en moederlijnen gekruist. Door inteelt hebben beide ouderlijnen een beperkte genetische variatie (homozygoot). Door het zogenoemde heterosis-effect presteren de nakomelingen van zo’n kruising veel beter dan de ouderlijnen. Vrijwel alle geteelde aardappelen zijn tetraploïd (elk chromosoom in viervoud). Daardoor ontstaat bij kruisingen veel genetische variatie in de nakomelingen. Dat maakt het lastig gewenste eigenschappen in te kruisen. Diploïde aardappelen (met de chromosomen in tweevoud), hebben dat nadeel veel minder. Maar ze presteren slechter dan tetraploïde rassen. Door hybride veredeling toe te passen bij diploïde aardappelen, wil Aardevo dat nadeel opheffen, zodat met diploïde aardappelen een goed gewas is te telen.

Het Amerikaanse Simplot en het Duitse KWS kiezen voor hun joint venture de Nederlandse naam Aardevo. Dat ligt niet voor de hand.

“Aardevo is een samenstelling van aardappel en evolutie. Simplot is erg gecharmeerd van het Nederlandse woord aardappel. En Nederlandse pootaardappelen hebben een hele goede naam op de internationale afzetmarkten. Daarom is voor een Nederlandse naam gekozen.”

Waarom richt Aardevo zich alleen op hybride veredeling van diploïde aardappelen?

“Hybride veredeling wordt al langer toegepast bij onder andere groenten, mais, bieten, koolzaad en graan. Daar volgen de rassen elkaar snel op, omdat de genetische vooruitgang sneller gaat dan bij conventionele veredeling. KWS past al heel lang hybride veredeling toe bij koolzaad, mais en bieten. In 2011 startte KWS een onderzoeksproject naar hybride veredeling van diploïde aardappelen. Sinds 2016 richt KWS Potato zich alleen nog op deze vorm van veredeling. In dat jaar is de conventionele aardappelveredeling verkocht aan Stet Potato.”

Lees verder onder de foto

Paul van den Wijngaard (47) is sinds 1 februari 2018 directeur van aardappelveredelingsbedrijf KWS Potato. Van den Wijngaard studeerde biochemie aan de Universiteit van Utrecht en promoveerde aan Wageningen University op plantenfysiologie. Hij werkte bij agroconcern Syngenta en bij het onderzoeksinstituut Wageningen Bioveterinary Research. - Foto: Ruud Ploeg
Paul van den Wijngaard (47) is sinds 1 februari 2018 directeur van aardappelveredelingsbedrijf KWS Potato. Van den Wijngaard studeerde biochemie aan de Universiteit van Utrecht en promoveerde aan Wageningen University op plantenfysiologie. Hij werkte bij agroconcern Syngenta en bij het onderzoeksinstituut Wageningen Bioveterinary Research. - Foto: Ruud Ploeg

De aardappelveredeling werkt vooral met tetraploïde aardappelen (chromosomen in viervoud). Ik zie veel scepsis in de veredeling over diploïde aardappelen (chromosomen in tweevoud). Waarom kiest Aardevo daar voor?

“Hoewel de conventionele veredeling al decennialang probeert betere rassen te kweken, komen die er maar mondjesmaat. De genetische vooruitgang gaat heel langzaam bij tetraploïde aardappelen. Bij diploïde aardappelen kun je veel sneller gewenste eigenschappen in een ras kruisen. Ons diploïde veredelingsmateriaal levert al bruikbare resultaten op voor de praktijk. We hebben nog geen kwekersrecht aangevraagd. We verwachten over 8 tot 10 jaar de eerste diploïde aardappelrassen te kunnen vermarkten.”

Waarom neemt KWS nu de stap om samen met Simplot Aardevo op te richten?

“KWS wil de hybride veredeling van diploïde aardappelen opschalen van een onderzoeksproject naar een veredelingsprogramma dat is gericht op het voortbrengen van commercieel interessante rassen. KWS zit als veredelingsbedrijf aan het begin van de aardappelketen. Simplot zit als verwerker aan het eind van de keten en houdt zich veel bezig met de aardappelteelt. KWS en Simplot vullen elkaar goed aan. KWS staat verder van de teelt en verwerking, en Simplot houdt zich niet bezig met veredeling.”

Simplot vermarkt in Noord-Amerika toch de Innate, een aardappel die via genetische modificatie ongevoelig is gemaakt voor stootblauw en phytophthora?

“De Innate is een aangepaste Russet Burbank die voortkomt uit een biotechnologische ingreep. Het is geen product uit een veredelingsprogramma, zoals KWS heeft. In de EU gelden strenge regels voor genetische modificatie. Aardevo gaat zich daar niet mee bezig houden. We starten binnenkort met een eigen veredelingsprogramma in de Verenigde Staten, dat in eerste instantie wordt gevestigd in Boise bij het hoofdkantoor van Simplot. Maar ook daar gaat Aardevo zich alleen bezighouden met hybride veredeling van diploïde aardappelen. We maken geen gebruik van genetische modificatie.”

Zou Simplot daar niet op aan kunnen dringen dat wel te doen? In de VS is genetische modificatie weinig aan regels gebonden zolang maar geen soortvreemde genen worden ingebracht.

“KWS en Simplot hebben allebei 50% van de aandelen. Maar Aardevo is een zelfstandig bedrijf dat een eigen beleid heeft. We hebben duidelijk gekozen voor deze koers, omdat we focus willen houden. Wij willen nieuwe rassen met een verbeterde genetische basis op de markt brengen. Genetische modificatie verbetert hooguit een klein deel van deze basis. Om een pijplijn van nieuwe rassen te creëren, is een conventionele veredelingsaanpak het meest geschikt.”

Lees verder onder de foto

Aardevo past hybride veredeling toe bij diploïde aardappelen. Bij hybride veredeling worden homozygote vader- en moederlijnen gekruist. Door inteelt hebben beide ouderlijnen een beperkte genetische variatie (homozygoot). Door het zogenoemde heterosis-effect presteren de nakomelingen van zo’n kruising veel beter dan de ouderlijnen. - Foto: Ruud Ploeg
Aardevo past hybride veredeling toe bij diploïde aardappelen. Bij hybride veredeling worden homozygote vader- en moederlijnen gekruist. Door inteelt hebben beide ouderlijnen een beperkte genetische variatie (homozygoot). Door het zogenoemde heterosis-effect presteren de nakomelingen van zo’n kruising veel beter dan de ouderlijnen. - Foto: Ruud Ploeg

KWS Potato was tot 2016 ook een handelsbedrijf die de eigen rassen vermarktte. Hoe is dat bij Aardevo?

“Aardevo is momenteel een veredelingsbedrijf. Als we over 8 tot 10 jaar eigen diploïde rassen hebben, gaan we een structuur opzetten voor de productie en vermarkting van uitgangsmateriaal. Dan wordt Aardevo ook een handelsbedrijf, of beter een zaadbedrijf. We richten ons in de veredeling vooralsnog op rassen voor de aardappelverwerking, omdat dat het grootste marktsegment is. Onze rassen zijn echter niet alleen bestemd voor Simplot, maar voor de hele afzetmarkt.”

Wat zijn de belangrijkste uitdagingen voor de aardappelveredeling?

“Voor de korte termijn zoeken we vooral naar resistenties tegen ziekten en plagen. Sterke resistenties zijn lastig in te bouwen via de conventionele aardappelveredeling. Dat gaat gemakkelijker met hybride veredeling van diploïden. Voor de langere termijn speelt vooral de klimaatverandering en de bevolkingsgroei. Dit zijn de grootste uitdagingen voor de hele landbouw. Wij kijken vooral hoe we de aardappel het beste kunnen aanpassen aan die klimaatverandering en de opbrengsten op peil kunnen houden.

Vermeerdering van hybride aardappelen vanuit knollen blijft mogelijk

Een andere uitdaging voor de langere termijn is om aardappelen te telen uit zaad in plaats van uit knollen. Via de hybride veredeling van diploïde aardappelen komt dat dichterbij als we aardappelen kweken die sterker en kiemkrachtiger zaad produceren. Bij vermeerdering uit zaad heb je veel minder uitgangsmateriaal nodig en dus ook veel minder grond om dat te produceren. Zaad is minder ziektegevoelig dan knollen en gemakkelijker te verhandelen. Ik kan niet inschatten hoe lang het duurt voordat dat mogelijk is op grote schaal.”

Moeten aardappeltelers dan voor uitgangsmateriaal altijd weer aankloppen bij de veredelaars?

“Dat zullen telers doen als de veredelaars betere rassen aanbieden. Maar vermeerdering van hybride aardappelen vanuit knollen blijft mogelijk. Aardappeltelers kunnen ook dan blijven beschikken over eigen geteeld pootgoed als ze daarvoor kiezen.”

Of registreer je om te kunnen reageren.