Akkerbouw

Achtergrond

Voedselbank in plaats van insecticiden

De plant Artemisia kan dienen als kraamkamer voor natuurlijke vijanden van schadelijke luizen. Gebruik van insecticiden tegen luizen is dan niet meer nodig.

Een voedselbank voor natuurlijke vijanden van luizen kan de luizendruk in een perceel zo laag houden dat nauwelijks chemische bestrijding meer nodig is. Claudia Külling, directeur van Servaplant, ontwikkelt een systeem met zogenoemde bankerplanten of bankierplanten waarop voor deze planten specifieke luizen groeien. Het idee is dat natuurlijke vijanden van de luis zich hiermee kunnen voeden en zich er vermeerderen. Daardoor ontstaat een grote populatie natuurlijke vijanden van luizen. Zodra er luizen in het gewas komen, staat er een leger natuurlijke vijanden klaar om de schadelijke bladluis aan te pakken.

Divers gezelschap van natuurlijke vijanden

Als bankerplant gebruikt Külling de inheemse Artemisia vulgaris, ofwel bijvoet, een plant die van nature veel in Nederland voorkomt. De bedoeling is om een monofage bladluis op de Artemisia te enten. Deze bladluis kan zich alleen voeden met de Artemisia en is niet schadelijk voor de cultuurgewassen. Omdat de monofage Artemisia-luis zich alleen kan voeden op de Artemisia zorgt de populatie ervoor dat de plant geen schade oploopt en gezond blijft, zodat de bladluis zich kan blijven voeden. De Artemisia waarop de luizen zitten, verspreidt lokstoffen die natuurlijke vijanden van de luis aantrekken, zoals lieveheersbeestjes, galmuggen, gaasvliegen, roofwantsen of sluipwespen. Deze natuurlijke vijanden leggen hun eieren op de Artemisia-bladeren of in de luizen. Zo kunnen ze zich vermeerderen en vormt zich een divers gezelschap van natuurlijke vijanden in alle stadia van ontwikkeling. Het idee is dat een nieuwe generatie natuurlijke vijanden het perceel in trekt op zoek naar bladluizen.

Een goed ontwikkelde Artemisia-plant. Deze soort is erg geschikt om luizen op te kweken die op hun beurt natuurlijke vijanden lokken. Het is nog een uitdaging om al vroeg in het jaar grote Artemisia-planten rond een perceel te krijgen. - Foto: IRS
Een goed ontwikkelde Artemisia-plant. Deze soort is erg geschikt om luizen op te kweken die op hun beurt natuurlijke vijanden lokken. Het is nog een uitdaging om al vroeg in het jaar grote Artemisia-planten rond een perceel te krijgen. - Foto: IRS

Belang van voldoende natuurlijke vijanden

Belangrijk hierbij is dat er al voldoende natuurlijke vijanden zijn op het moment dat de eerste schadelijke luizen in komen vliegen. Normaal bouwt een populatie natuurlijke vijanden zich pas op nadat de luizen in het perceel zijn gekomen. Vooral voor luizen die schadelijke virussen overbrengen, is dat te laat. Om al op tijd voldoende natuurlijke vijanden te hebben om de eerste invliegende luizen meteen te pakken, is het belangrijk dat deze al vroeg in het groeiseizoen voldoende voedsel hebben voor de natuurlijke vijanden.

Daarom is het volgens Claudia Külling nodig om vanaf het begin van het groeiseizoen volwassen Artemisia-planten in of bij het perceel te hebben. Deze zouden dan in de zomer van het jaar daarvoor al gezaaid moeten worden of in het voorjaar geplant moeten worden.

Aantal onzekerheden

Külling heeft nog wel een aantal onzekerheden waarop een antwoord gevonden moet worden om het systeem betrouwbaar op grote schaal in de praktijk in te kunnen zetten. Een vraag is wat het effect van de Artemisia is wanneer deze in een akkerrand staat met andere soorten planten. Komen de natuurlijke vijanden dan wel uit de bloemenrand of kunnen ze daar voldoende voedsel vinden?

Stroken Artemisia rondom perceel

Het idee is nu om stroken Artemisia rondom het perceel aan te leggen en in het perceel stroken of eilandjes met een bloemenmengsel. De natuurlijke vijanden hebben naast eiwitten uit de luizen ook nectar nodig uit bloemen. Door de voedselbronnen op verschillende plaatsen in het perceel te leggen, worden de natuurlijke vijanden gedwongen om het perceel in te gaan. Onderweg pakken ze dan de luizen die in het gewas zitten mee.

Uitzetten van inheemse bladluizen

Een probleem dat nog opgelost moet worden, is dat er al vroeg in het seizoen genoeg luizen op de bankierplanten aanwezig moeten zijn. Uitzetten van inheemse bladluizen is volgens de NVWA in de faunawet niet toegestaan, terwijl dat voor het goed functioneren van het systeem wel nodig is.

Vergelijking

In bloembollen is in opdracht van Servaplant in 2012 een vergelijking gedaan tussen traditionele chemische luisbestrijding en een systeem met Artemisia bankierplanten, geënt met een monofage luis. In het 1,5 hectare grote proefveld stonden narcis-, tulpen- en leliebollen. Het referentieveld is gedurende het groeiseizoen 22 keer gespoten. Het proefveld is niet gespoten, de natuurlijke vijanden bleken zonder hulp van chemie in staat het aantal luizen onder controle te houden. De virusinfecties in de bloembollen bleven in beide objecten onder de norm die de keuringsdienst stelt.

Luisbestrijding met Artemisia nog niet praktijkrijp

Er zijn nog veel hobbels te nemen voordat een systeem met Artemisia-bankerplanten tegen luizen in suikerbieten praktijkrijp is. Dat is de conclusie die IRS-onderzoeker Elma Raaijmakers trekt na 2 jaar onderzoek naar de mogelijkheden van het systeem. Volgens Raaijmakers zullen bankerplanten geen sluitend alternatief zijn voor chemische luisbestrijding. Het kan er wel voor zorgen dat de luispopulatie minder snel opbouwt en dat daardoor minder bespuitingen nodig zijn.

Bestrijding van groene perzikluis

Het IRS-onderzoek is vooral gericht op de bestrijding van de groene perzikluis, de verspreider van het virus dat vergelingsziekte in suikerbieten veroorzaakt. Voor de zwarte bonenluis is bestrijding iets minder belangrijk. In voorjaar 2019 was er op het proefveld al vroeg een hoge druk van zwarte bonenluizen. Het viel de onderzoekers op dat de populatie natuurlijke vijanden zich zonder hulp van bankerplanten al snel ontwikkelde dat de schadedrempel maar een keer overschreden is. Voor de virusoverbrengende groene perzikluis geldt qua aantallen een zeer lage schadedrempel. De ontwikkeling van natuurlijke vijanden komt daarvoor te traag op gang. Op Artemisia-bankerplanten kan zich al vroeg in het seizoen een populatie natuurlijke vijanden ontwikkelen die de eerste luizen direct aanpakt.

Gezonde planten

Het IRS startte in 2018 met de proef. In het eerste jaar zijn de Artemisia-planten na het zaaien van de bieten aan de randen van het perceel geplant. Toen bleek dat de Artemisia slecht tegen de in bieten gebruikte herbiciden kunnen. Ze gaan volgens Raaijmakers niet dood, maar om een flinke luizenpopulatie te kweken heb je wel gezonde planten nodig. Voor de proef in 2019 zijn de Artemisia’s daarom in de bloemenrand rondom het perceel geplant. In het droge jaar viel het ook daar niet mee om op tijd goed ontwikkelde planten te krijgen.

Veldjes met hopperplanten

Voor de proef in 2020 zijn in augustus 2019 al Artemisia’s in de akkerrand geplant en gezaaid. Deze moeten dan in mei al goed ontwikkeld zijn. Om de natuurlijke vijanden het bietenperceel in te lokken, zijn in het perceel veldjes met hopperplanten gezaaid. Ook hierbij is het probleem dat de planten al in mei, wanneer de eerste perzikbladluizen in het perceel komen, moeten bloeien. Wanneer de hopperplanten gelijk met de bieten gezaaid worden, bloeien ze te laat. De onderzoekers bekijken nog hoe ze al in mei bloeiende bloemen in een bietenperceel kunnen krijgen.

Een eiland met bloeiende hopperplanten in een perceel bieten. Voor de proeven leggen IRS-onderzoekers deze eilanden in de spuitpaden op 40 meter afstand van elkaar. - Foto: IRS
Een eiland met bloeiende hopperplanten in een perceel bieten. Voor de proeven leggen IRS-onderzoekers deze eilanden in de spuitpaden op 40 meter afstand van elkaar. - Foto: IRS

Of registreer je om te kunnen reageren.