Akkerbouw

Achtergrond 1 reactie

‘Crispr-Cas uitspraak zet kleintjes op achterstand’

Namens 4 middelgrote zaadbedrijven speurt Keygene tot op genniveau naar wat een komkommer extra lang houdbaar, een paprika mooi oranje of een aardappel resistent tegen phytophthora maakt. Maar dat de rechter nu een belangrijke techniek om die eigenschappen in nieuwe rassen te brengen achter een hoog hek heeft gezet, vindt directeur Arjen van Tunen heel erg jammer.

Het nieuws dat Crispr-Cas 9 volgens de hoogste Europese rechter valt onder dezelfde strenge Europese regelgeving als genetische modificatie, kwam voor de hele veredelingswereld als een donderslag bij heldere hemel. Dat wil directeur Arjen van Tunen van Keygene wel bekennen. De aan de VU in Amsterdam afgestudeerde en gepromoveerde bioloog staat sinds 2004 aan het roer van het Wageningse onderzoeksbedrijf voor gewasinnovaties.

Toch zag u dit niet aankomen?

“Nee. Het is een juridisch-politieke uitspraak die het Europees Hof heeft gedaan. Maar behalve dat wij vanuit onze inhoudelijke expertise niet hadden verwacht dat veredelingstechnieken die gebruikmaken van mutagenese gelijkgeschakeld zouden worden met genetische modificatie, waren ook onze juridische mensen vooraf toch niet al te bezorgd.”

Maar u kent de weerstanden tegen dit soort technieken.

“Zeker. De meest geharnaste tegenstanders die 30 jaar geleden ook al zo scherp waren op genetische modificatie, zijn nu nog net zo zwart-wit tegen Crispr-Cas. Met nu nog steeds dezelfde argumenten rond veiligheid, terwijl 30 jaar genetische modificatie ook nog geen enkel bewijs van onveiligheid heeft gebracht. En ze houden nu weer vol dat ook met Crispr-Cas de zaadveredeling gemonopoliseerd zou worden door de grote bedrijven. Dat is voor genetische modificatie misschien wel zo, maar voor Crispr-Cas juist níét. Dat is juist een techniek die ook voor kleine zaadbedrijfjes en zelfs voor individuen toepasbaar is. Die worden nu op achterstand gezet.”

Tekst gaat verder onder foto

Arjen van Tunen: "Crispr-Cas is juist een techniek die ook voor kleine zaadbedrijfjes en zelfs voor individuen toepasbaar is. Die worden nu op achterstand gezet.” - Foto: Herbert Wiggerman
Arjen van Tunen: "Crispr-Cas is juist een techniek die ook voor kleine zaadbedrijfjes en zelfs voor individuen toepasbaar is. Die worden nu op achterstand gezet.” - Foto: Herbert Wiggerman

Hoe nadelig is deze uitspraak voor boeren en tuinders?

“Het zet een rem op de snelheid waarmee we heel gericht eigenschappen in nieuwe rassen kunnen inbrengen. Als zich een nieuw probleem aandient, dan willen telers, supermarkten en consumenten zo snel mogelijk een daarop aangepast ras. Zaken als droogte en verzilting bijvoorbeeld zijn nu ineens actueel geworden voor Nederlandse telers. Daar kunnen we veel sneller mee aan de slag. Maar ook het vinden van een tomatenras dat geschikt is voor meerlaagse teelt in led-cellen en toch ook een goede productie haalt, goed smaakt, goed houdbaar is et cetera, loopt nu vertraging op. Om nog maar te zwijgen van tetraploïde planten die alleen vegetatief vermeerderbaar zijn, zoals de aardappel, maar ook fruitbomen. Succes boeken met op de klassieke manier inkruisen van bijvoorbeeld een resistentie tegen phytophthora is veel bewerkelijker en trager.”

Traceerbaar

Buiten Europa mag veel meer. Genetische modificatie was in de rest van de wereld al geen probleem. En Crispr-Cas al helemaal niet. Europa wil de producten die via deze methoden zijn veredeld als een aparte en goed herkenbare stroom zichtbaar houden. Dat is in het geval van met Crispr-Cas aangepaste rassen echter veel moeilijker.

Een veredelaar moet kunnen aantonen hoe een ras tot stand is gekomen

“Je kunt aan een tomaat of een aardappel niet zien of de eigenschappen van het ras erin zijn gekomen via natuurlijke mutatie of via mutagenese. De enige manier om dat te controleren is via traceability. Een veredelaar moet kunnen aantonen hoe een ras tot stand is gekomen.”

Kunnen veredelaars groente en fruit gezonder, lekkerder en aantrekkelijker maken ook met de beperking die het Europees Hof nu heeft opgelegd?

“Ja, we kunnen in ons voorbereidend onderzoek nog steeds tot op genniveau kijken en eigenschappen vinden. Alleen de laatste stap van het met mutagenese-technieken tot stand brengen van precies de juiste plant met alle gewenste eigenschappen, die is nu veel moeilijker gemaakt. Het is aan de politiek om ervoor te zorgen dat de regelgeving zo wordt aangepast dat mutagenese niet meer in dezelfde categorie valt als genetische modificatie. Of dat we hier in Europa net als in Amerika en China eerst en vooral kijken naar de veiligheid van nieuwe producten. En niet dat we er hier aan blijven vasthouden dat de veiligheid van de methode moet worden bewezen. Dat traject is in mijn ogen ingewikkelder en langduriger dan alle gentechnieken bij elkaar. Maar ik denk dat de politiek gezien de opdrachten die ons de komende decennia te wachten staan op het gebied van voedselvoorziening en klimaat, wel zal moeten bewegen.”

Lees ook: ‘Uitspraak over Crispr-Cas gemiste kans voor milieu en consument’

Eén reactie

  • Noordam2

    zeer korte reactie
    de beslissing van het EU hof is ongekend en ongehoord!

Of registreer je om te kunnen reageren.