Akkerbouw

Achtergrond 4 reacties

‘Denken van boeren over de bodem is erg veranderd’

Het blijft niet goed gaan met grote monoculturen in een nauwe rotatie, zegt Wijnand Sukkel. “Jongeren zien dat doorgaan op de huidige weg geen optie is.”

De landbouw moet anders gaan denken dan in de 20ste eeuw. In plaats van dat mechanisatie en technologie leidend zijn en de agronomie en de ecologie volgend, moet het andersom. Dat zegt Wijnand Sukkel van Wageningen University & Research. Hij is de geestelijk vader van de pas gestarte Proeftuin Agro-ecologie en Technologie in Lelystad. Op 80 hectare worden daar via experimenten en kennisuitwisseling bouwstenen voor een ‘ecologisch en economisch volhoudbaar landbouwsysteem onderzocht en ontwikkeld. Onder meer wordt gedacht aan slimme technologie in combinatie met minder intensieve grondbewerking en een hogere gewasdiversiteit, zoals bij strokenteelt, mengteelt en agroforestry.

Reductie gebruik pesticiden

Sukkel: “Maar we kijken ook naar hoe we in monoculturen met de nieuwste ecologische kennis en technologie het gebruik van pesticiden kunnen reduceren. Door dit te doen, in combinatie van de juiste rassen, een brede rotatie (1 op 8), alternatieve middelen en waarschuwings- en monitoringssystemen, kan de inzet van traditionele gewasbeschermingsmiddelen sterk gereduceerd worden. Het primaat van technologie en mechanisatie heeft geleid tot monoculturen en grootschaligheid met een grote gevoeligheid voor ziekten en plagen en grote afhankelijk van pesticiden. Dat is niet vol te houden. Ik zeg: Laten we het eens omdraaien. Ecologie en agronomie voorop.”

Sukkel wijst erop dat de laatste decennia ook door praktische boeren de bodem meer en meer wordt erkend als een levend ecosysteem, in plaats van dat het een dood substraat is dat je enkel door ploegen en kunstmest ontwikkelt.

Lees verder onder de foto.

Wijnand Sukkel (60) is onderzoeker duurzame landbouw bij Wageningen University & Research. Hij is de geestelijk vader van de proeftuin Agro-ecologie en technologie. - Foto: Ton Kastermans Fotografie
Wijnand Sukkel (60) is onderzoeker duurzame landbouw bij Wageningen University & Research. Hij is de geestelijk vader van de proeftuin Agro-ecologie en technologie. - Foto: Ton Kastermans Fotografie

Maar is die erkenning van een levende bodem dan reden om een vergaand geperfectioneerd landbouwsysteem op goed verkavelde grote percelen op de kop te zetten?

“Ik zeg niet dat het van de ene op de andere dag anders moet. Maar er is op het huidige systeem echt wel wat aan te merken. De landbouw staat voor een omwenteling: klimaat, maatschappelijke druk op pesticiden. Er gaan veel chemische middelen verdwijnen; 40% van de huidige middelen valt in de categorie candidates for substitution, denk aan neonicotinoïden en glyfosaat. Wat verder een issue is, is de teruglopende biodiversiteit, neem de teruglopende insectenstand.

Van 45% van de Nederlandse landbouwbodems is de ondergrond min of meer verdicht. Dat beperkt de vochtaanvoer en daarmee de N-aanvoer naar de wortels die minder diep de grond in gaan. Ondanks steeds bredere banden met een lagere druk neemt de bodemverdichting toe.

Als je niks meer aan de ondergrond hebt dan komt het er op neer dat je in de bovenste 25 à 30 centimeter alles moet doen. Met voldoende stikstof in die laag en bij ideaal weer wil dat nog wel lukken. Maar bij enigszins extreem weer heb je een probleem.

Zeker, een monocultuur is efficiënt te beheren met een grote capaciteit met machine of per man. Je kunt nu alleen wel zeggen dat de landbouw daarin is doorgeschoten.”

Hoe past meng- of strokenteelt daarin?

“Die doet niet meteen wat aan verdichting. Strokenteelt is wel heel goed te combineren met vaste rijpaden systemen waarbij de bodem tussen de rijpaden niet meer wordt verdicht. Daarnaast werken we voor de uitvoerbaarheid van stroken en mengteelten aan de ontwikkeling van kleine, lichte en autonome machines die de ondergrond veel minder belasten. Wij willen met het onderzoek bouwstenen kunnen leveren, waarmee boeren in hun eigen tempo stappen kunnen zetten.”

Verschillende rassen van 1 gewas door elkaar zaaien kan ook

Wat is het voordeel van mengteelten?

“Mengteelten zijn qua land equivalent, qua efficiëntie van grondgebruik, beter dan monoculturen. Bijvoorbeeld ga je erwten en tarwe gemengd telen, dan is de opbrengst per saldo 20% hoger dan bij het gemiddelde van de 2 monoculturen.

De voordelen kunnen bestaan uit een lagere druk van ziekten en plagen. Door verschil in beworteling ontstaat vaak gezamenlijk een betere benutting van wat de bouwvoor te bieden heeft. Dat betekent meer stikstofefficiëntie, minder droogtegevoelig en meer koolstofopslag door meer beworteling. Het komt niet meer uit alleen de bovenste 30 centimeter.

Een betere doorworteling en een hoger organische stof gehalte geeft ook weer een hogere weerbaarheid tegen bodemziekten. De vermeerdering van aaltjes bij mengteelten en mengsels van groenbemesters is nog wel een punt van aandacht.

Maar ook boven de grond, bij complete menging, heb je meer efficiëntie via een betere lichtonderschepping en zo een beter onkruidonderdrukking. Let op, een mengteelt hoeft niet altijd te bestaan uit verschillende soorten. Verschillende rassen van 1 gewas door elkaar zaaien kan ook.”

Dan stap je af van het meest productieve ras?

“Dat is maar de vraag. Rassen die we nu onder een bepaalde omstandigheid het beste noemen zijn getest in een monocultuur. Het is niet vanzelfsprekend dat ze dat ook doen tussen andere rassen in mengteelten. Honderd jaar lang zijn rassen geselecteerd en getoetst in monoculturen. Genetisch heterogeen leidt in granen tot een stabieler gewas, een hogere opbrengst, minder ziekten en plagen, betere beworteling.

Maar eerlijk is eerlijk, het is wel lastiger. Uniformiteit heeft ook grote voordelen bij bijvoorbeeld mechanisch oogsten, en in de markt.

Maar er zijn ook nadelen bij alles tegelijk oogsten. Je oogst ook product dat te rijp of te onrijp is, zoals bij doperwten, stamslabonen en spruitkool. Die moet je weggooien. Met de eenmalige machinale oogst vernietig je ook het productieapparaat. Bij een machinale spruitenoogst oogst heb je een lagere opbrengst dan wanneer je verschillende keren handmatig plukt.”

Als we zo doorgaan zijn over 50 jaar wereldwijd de bodems en de voorraden uitgeput

Veel reacties vanuit de gangbare boerenpraktijk op de teeltmethoden in de proeftuin liegen er niet om. De teneur: ‘Niet rendabel te krijgen zonder allerlei extra subsidies. Stoppen met dergelijke onzin te verkondigen.’

“De huidige gangbare landbouw is nu hoogproductief, en we kunnen produceren tegen een lage kostprijs. Maar als we zo doorgaan zijn over 50 jaar wereldwijd de bodems en de voorraden uitgeput. En dan kunnen we zeker geen 9 miljard mensen voeden. Ik kies liever nu al voor een landbouw met een groot duurvermogen.

En dat doe je niet van de ene op de andere dag. Wat we willen is bouwstenen ontwikkelen die telers stapsgewijs zouden kunnen overnemen. ”

De afgelopen 6 jaar zijn er op de Broekemahoeve proeven geweest met tarwe, peen, grasklaver, aardappel, kool en veldboon. Zes gewassen naast elkaar. Vraag is nu of 6 gewassen in stroken op 42 hectare beter werkt dan een 1-op-6-rotatie? Wat we in Wageningen en Lelystad hebben geleerd is dat de druk van ziekten en plagen behoorlijk lager is, gemiddeld 30% minder. Variërend tussen 10 en 90%.

Wat zet je naast elkaar?

Je kunt alles door elkaar zetten, pixel farming, om de rij, om de 2 rijen, om de 3 of 4 rijen. Maar ook bij stroken van 9 meter breed zie je al effect. We kijken naar wat bij elkaar past. Bijvoorbeeld uien en peen, aardappelen en tarwe, aardappelen en grasklaver.

Strokenteelt kan in principe wel met de huidige mechanisatie. Eigenlijk kunnen percelen hetzelfde oppervlak houden, maar worden ze zeer lang en smal. Behalve de spuit die werkt met veel grotere werkbreedte. Maar ook dat is op te lossen. Strokenteelt met een afwisseling van erwt en tarwe gaf in onze proeven een veel lagere luisdruk in de erwt. Dit biedt perspectieven voor strokenteelt van bijvoorbeeld suikerbiet en tarwe waarbij een veel lagere druk van luis en andere insecten ontstaat. Tarwe eraf, groenbemester er in, en dan heb je ook nog oogstpaden. In 2019 gaan we dat zelf doen, maar het ook bekijken op praktijkbedrijven. Suiker Unie is erg geïnteresseerd nu neonicotinoïden niet meer mogen.

Wij mikken op systemen die voor in principe 90% van de ondernemers interessant kunnen zijn. En ja, er moet zeker nog veel gebeuren Je zult de eerste 10-15 jaar wat aan efficiëntie inleveren. Daarom is voor die overgang financiële ondersteuning nodig.

U bent niet bang dat de praktijk niet meegaat?

“De laatste 5 jaar is het denken van boeren over de bodem erg veranderd. Er is zoals gezegd sprake van een kanteling naar het idee van de bodem als een levend ecosysteem. Het verbaast me dat het zo snel is gegaan. Er is een generatiewisseling gaande in de landbouw. Nieuwe intreders willen mee, ze stappen er in met een open mind. Jongeren zien dat doorgaan op de huidige weg geen optie is. Niemand spuit graag.”
Lees verder onder de foto.

Foto: Ton Kastermans Fotografie
Foto: Ton Kastermans Fotografie

Proeftuin Agro-ecologie en Technologie

De proeftuin Agro-ecologie en Technologie faciliteert multidisciplinair onderzoek naar plantaardige productiesystemen die veerkracht vertonen. Op zo’n 80 hectare Flevolandse polderklei wordt gewerkt aan biodiversiteit om het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen te beperken en de uitspoeling van voedingsstoffen te verminderen. De continuïteit van de voedselproductie en de economie zijn hierbij leidend. In het onderzoek wordt gebruikt gemaakt van natuurinclusieve/ecologische principes, robotisering, sensortechnologie en autonome voertuigen. Deze systemen kunnen voordelen bieden voor onder andere bodemweerbaarheid, aanpassing aan veranderend klimaat en vermindering van broeikaseffect door onder meer vastlegging van CO2.

Laatste reacties

  • Gat

    Niet genoeg bemest groeit er niks! Mengteelt agroforestry of wat dan ook!

  • farmerbn

    We zullen zien over 15 jaar of het een goed idee was. Voor die tijd is er immers minder rendement en moet er geld bij.

  • Alco

    Het gewoon laten zien hoe het ook kan, dan krijgt het vanzelf support.
    Zo niet! Dan ook realistisch zijn.
    En dan niet alleen op klei, maar op alle grond soorten.

  • koestal

    gouden toekomst voor boeren !

Of registreer je om te kunnen reageren.